شنبه 28 مرداد 1396 - 16:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حجت الاسلام اسماعيل قبادي
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه

 

اهداف مشورت

 

از آيات، روايات و تفسير علماء و دانشمندان مسلمان و سيره و سنت رسول خدا (ص) مطالب و نتايجي به دست مي آيد که به اختصار به آنها مي پردازيم و يادآوري مي شود هدف از مشورت غالباً به منظور دست يافتن به ديدگاه و رأي صحيح تر و يا به دست آوردن بهترين ديدگاه هاست و يا به دست آوردن کاستي ها، ضعف ها و پيدا کردن راه هاي خروج از بن بست است که اين وضعيت و اين گونه مشاوره ها در مورد رسول خدا (ص) و امامان معصوم (ع) معني ندارد. زيرا به اعتقاد ما آنها کاملترين عقل و درايت را داشته و داراي عصمت بوده و مصونيت از خطا و اشتباه و فراموشي دارند. روشن است هميشه بهترين نظريه ها و ديدگاه ها را در همه امور دارند و هيچ گاه نيازي به استفاده از فکر و آگاهي ديگران ندارند. به ويژه خداوند متعال بر صحت گفتار و افعال رسول خدا (ص) تأکيد و تصريح دارند آنجا که مي فرمايد:

«وَ ما ينطق عَن الهَوي اِن هُوَ الاّ وَحيٌ يوُحي»[1]

پيامبر (ص) هرگز از روي هوا و هوس سخن نمي گويد، هر چه مي گويد مطابق وحي خداست.

خود رسول اکرم (ص) نيز فرمودند: «رسول خدا از مشاوره با مردم بي نياز است». امام علي (ع) نيز فرمودند: (خطاب به ابن عباس) «تو نظر خود را بگو اما اگر من با نظر تو موافق نبودم تو موظف هستي که از من پيروي کني»[2].

و يا در جواب طلحه و زبير فرمودند: «حکمي که به آن جاهل باشم واقع نشده است تا در مورد آن با شما و ساير برادران ديني مشورت کنم و اگر چنين موردي پيش مي آمد از مشاوره با شما و ديگران روگردان نبودم.[3]

بنابراين، اگر رسول خدا (ص) و ائمه معصومين (ع) به مشورت با اصحاب اقدام مي کردند به خاطر اين نبود که به امور علم و آگاهي کامل نداشتند و مي خواستند از فکر و تخصص و آگاهي افراد استفاده کنند، به طور کلي مشورت کردن هميشه به دليل ناآگاهي مشورت کننده نيست، بلکه ممکن است به منظورهاي مختلف و متعدد انجام پذيرد که به عمده اهداف ممکن اشاره مي نماييم که گاهي نيز تحت عنوان «فوايد مشورت» بيان مي گردد. 

1- آزمايش

گاهي مشورت براي اين است که افراد خيرخواه و دلسوز واقعي از منافق و دروغ گو، جدا شوند و صاحب نظر از کوتاه فکر جدا گردد، يعني ميزان دشمني و مخالفت افراد مشخص مي شود.

امام علي (ع) فرمودند: «اِستشير اعدائک تعرف من رأيهم مقدارَ عِداوَتِهِم و مواقع مقاصدهم»[4]

با مخالفين مشاوره کنيد که از ابراز نظر آنها ميزان دشمني شان و مسير اهدافشان شناخته مي شود.

همين طور صاحب نظر دقيق و متخصص از غير او شناخته مي شود.

2- احترام به ديگران مهمترين پشتوانۀ اجرايي تصميمات

گاهي مشورت به منظور احترام و شخصيت دادن به افراد است و احترام گذاشتن نيز موجب تأليف قلوب و محبت بيشتر مي شود. احترام به ديگران مهمترين پشتوانه اجرايي براي تصميمات خواهد بود.

         3-رشد فکري و شکوفايي استعدادها

مشاوره موجب رشد فکري و درخشش استعدادها مي شود. مشورت سبب مي شود افراد نيز فکر و عقل خود را به کار گيرند و در جستجوي حقيقت و راه روشن باشند و باعث رشد فکري شوند و از خمود و جمود فکري دوري کنند. آيا اين هدف مهمي نيست.

امام موسي بن جعفر (ع) فرمودند:

«مشاورة العاقل الناصح، يُمن و برکةٌ و رشد و توفيق من الله»[5]

مشورت با انسان خيرخواه و خردمند موجب رشد و برکت و موفقيت مي شود.

و امام علي (ع) فرمودند: «مَن شاوَرَ ذَوي الالباب دل عَلي الرّشاد»

هر کس با خردمندان مشورت کرد به رشد و ترقي هدايت گرديد.

          4-پشتوانۀ مردمي و اجرايي

چنانچه تصميمات مورد تأييد و پشتيباني مردم قرار گيرد، بهتر و بيشتر براي اجراي فرمان و دستور و يا تصميم تلاش مي شود، بديهي است مشورت مهمترين پشتوانۀ مردمي و اجرايي است، تجارب نشان مي دهد هيچ پشتوانه اي و يا هيچ پشتيباني محکم تر، ماندگار تر و با دوام تر از مشاوره و مشورت وجود ندارد و به دست آوردن پشتوانه اجرايي و مردمي براي تصميمات، گاهي مهمترين اهداف مشاوره را تشکيل مي دهد.

امام علي (ع) فرمودند: «لا ظهيرَ کالمشاوره»[6]

پشتوانه اي محکم تر از مشاوره نيست.

          5-دوري از استبداد

گاهي مشاوره به منظور اجتناب از خودرأيي و استبداد انجام مي شود و تمام احاديث اخلاقي و توصيه علماي اخلاق که در مذمت استبداد و خودخواهي وارد شده است مکمل مشاوره است، يعني يکي از مواردي که باعث دوري از استبداد مي شود و نقش مهمي دارد، مشورت است.

امام علي (ع) فرمودند: «مَن استبد برأيه هَلَکَ»[7]

هر کس به نظر خود اصرار ورزد، هلاک مي شود.

و نيز فرموده اند: «مَن استغني بعقله زل (ضل)»[8]

هر کس صرفاً بر عقل خود تکيه زند گمراه مي شود و به بيراهه مي رود.

         6-دوري از ندامت (پشيماني)

يکي ديگر از اهداف مشورت و مشاوره دوري از پشيماني و عواقب آن است.

از پيامبر (ص) روايت شده است که فرمودند: «لانَدِمَ مَن استشار»[9]

هر کس مشورت کند، پشيمان نمي شود.

همين مضمون از امامان ­(ع) نيز وارد شده است.

امام علي (ع) فرمودند: در تورات مکتوب است «مَن لَم يستشير يندم»[10]

هر کس مشورت نخواهد پشيمان و سرگردان مي شود.

و نيز فرمودند: «فَاِنَّ معصية الناصح الشفيق العالم المجرب تورث الحيرة و تعقب الندامه»[11]

مخالفت با خيرخواه، دلسوز و دانشمند با تجربه باعث سرگرداني و پشيماني مي شود.

عقل حکم مي کند براي دوري از پشيماني و هدر رفتن وقت و امکانات، با خرد ديگران مشارکت نماييم و براي روشن شدن مسير و راه با افراد صاحب خرد مشاوره شود.

          7-ايجاد سنت حسنه (قانون ماندگار)

يکي ديگر از اهداف مشورت رسول خدا (ص) و امامان (ع) جا انداختن سنت پسنديده و ايجاد ضابطه و قاعده کلي براي امت بعد از خودش است و اين که مشورت نه تنها عيب و عار نيست بلکه نشانه خردورزي و هوشمندي است. رسول خدا (ص) با وجود اين که بي نياز از مشاوره بود، براي پيشرفت امت و عدم انحراف آن، قانون و سنت مشورت را جا انداخت و فرمودند: «اگر چه خدا و رسولش بي نياز از مشورت اند (...لکن جَعَلَها اللهُ رَحمةً لِاُمتي، فَمَن استشار منهم لم يعدم رشداً ...) اما خداوند از باب رحمت، مشاوره را براي امت من قرار داد و هر کس، از امت من، مشورت کرد، رشد و ترقي او تداوم يافت.»[12]

و تأکيد فرمودند: «لا يَفعَلَنَّ احدُکم اَمراً حَتّي يستشير»[13]

هيچ کس هيچ کاري را بدون مشورت انجام ندهد.

 براي اين که اين شيوه پسنديده را جا بياندازد خود تابع نتيجه مشورت بود و به لوازم مشورت پايبند بود.

          8-دوري از شکست و سقوط

با مشورت و مشاوره راههاي شکست و هلاک شناسايي شده و حتي المقدور از هلاکت جلوگيري به عمل مي آيد.

امام علي (ع) فرمودند: «المستشير مُتَحصن من السقط»[14]

مشورت کننده از سقوط و شکست محفوظ مي ماند.

و يا فرمودند: «المستشير علي طرف النجاح»[15]

مشورت کننده در مسير پيروزي و رستگاري قرار مي گيرد.

امام صادق (ع) فرمودند: «لَن يُهلک امرؤُ عن مشورةٍ»[16]

هرگز با وجود مشورت انسان هلاک نمي شود.

امام علي (ع) فرمودند: «مَن استقبل وُجُوهَ الآراء عَرَف مواقع الخطاء»[17]

هر کس که به مشاوره و استفاده از آراء و ديدگاه هاي مختلف بپردازد، مسيرها و راه هاي انحراف را مي شناسد، که از آن دوري نمايد.

           9-تشخيص راه درست

يکي ديگر از اهداف مشاوره تشخيص راه درست و صحيح است.

امام علي (ع) فرمودند: «اضربوا بعض الرأي ببيعضِ يتولد منه الصواب»[18]

ديدگاه ها و آراء را بر هم عرضه کنيد، تا راه و مسير درست تشخيص داده شود؛ راهنمايي و هدايت به راه صواب يکي از نتايج مشاوره و مشورت است.

امام علي (ع) فرمودند: «الاستشارةُ عين الهداية»[19] 

طلب مشورت و مشاوره همان هدايت به مسير درست است، و يا مشورت سرچشمه راهنمايي است.

و نيز فرمودند: «قد اَصاب المسترشد»[20]

هر کس طلب رشد و مشورت کرد به مسير درست مي رسد.

 

 


[1]- نجم، 3و4

[2]- وسائل الشيعه، ج8، ص428؛ نهج البلاغه، خطبه 3، ص230

[3]- نهج البلاغه، 2، ص210

[4]- غرر و درر، ج2، ص233

[5]- تحف العقول، ص398

[6]- وسائل الشيعه، ج8، ص425

[7]- وسائل الشيعه، ج8، ص425

[8]- کنز الفوائد، ص88

[9]- تفسير ابوالفتح، ج3، ص228

[10]- تفسير عياشي، ج1، ص20

[11]- نهج البلاغه عبده، ج1، ص93

[12]- در المنثور سيوطي، ج2، ص90

[13]- مکارم الاخلاق، ص124

[14]- غرر و درر، ج4، ص285

[15]- همان

[16]- وسائل الشيعه، ج8، ص424

[17]- همان، ص429

[18]- غرر و درر، ج2، ص266

[19]- وسائل الشيعه، ج8، ص428

[20]- غرر و درر، ج2، ص116

 

شنبه 25 شهريور 1391 - 12:46


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری