شنبه 25 آذر 1396 - 20:29
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حجت الاسلام سيدمحمود مرويان حسيني
مديركل تبليغات اسلامي استان خراسان رضوي

 

نقش مسجد در وحدت ملي و انسجام اسلامي

 

مسجد پايگاه اجتماعي اسلام و نهاد هويت ديني مسلمانان مي باشد ، البته تاريخ نشان مي دهد که اين مکان تنها محل عبادت نبوده است بلکه مسجدپايگاه مبارزات سياسي اجتماعي ، مکان برگزاري نمازهاي جمعه و جماعت و ذکر و دعا ، دانشگاه عمومي مسلمانان و محل تعليم و تربيت ، محل تصميم گيري و قضاوت ؛ مرکز فرماندهي لشكريان و بسيج نيروها ، مکان اجراي حدود اسلامي ، فضاي ايراد خطابه ها و سخنراني هاي موثر و ماندگار، محل جمع آوري کمک هاي مردمي به گرفتاران و بيچارگان بوده است .

اولين اقدام پيامبر(ص)در مدينه و در آغاز تشکيل حکومت اسلامي ، بناي مسجد قبا بوده است . پيامبر (ص) خود مستقيما در ساخت مسجد مشارکت مي نمودند و در جا به جا کردن سنگ ها و بردن خاک و گل کمک مي کردند .

اين مشارکت علاوه بر اينکه موجب دلگرمي مسلمانان مي شد ، علاقه آنان را به رهبر و مقتداي خود دو چندان مي کرد و درضمن تشريع عملي اهتمام به مسجد و ترغيب مسلمانان به حفظ و تعمير و مرمت مسجد بود .

اقدام به ساخت مسجد، در آغاز تشکيل جامعه اسلامي در شرايطي شکل گرفت که مهاجرين با مشقت فراوان و با به جاي گزاردن خانه و کاشانه و اموال خويش در مکه ، با دست تهي به مدينه آمده بودند و در وضع روحي نامناسبي هم به سر مي بردند ، انصار مدينه که هم اوس و خزرج باشند ، اختلافات قبيله اي گوناگوني داشتند ، از طرفي مسلمانان در معرض خطر و تهديد يهوديان مدينه و نيز دشمنان خارجي بودند . منافقان هم که خطر بزرگي به شما مي آمدند . همه اين عوامل دست به دست يکديگر داد و ضرورت تاسيس پايگاهي براي وحدت مسلمانان و نشان دادن عضمت ايشان در چشم دشمنان و از سوي ديگر محلي براي سرپناه بي پناهان و رسيدگي به مشکلات آنان را مطرح ساخت . لذا پيامبر (ص) در هنگام ورود به محله قبا اقدام به تاسيس مسجد قبا و به محض استقرار در مدينه مسجد النبي را بنا نمود .

بنابراين همان گونه که ساختن مسجد يک ابتکار ديني و عبادي به شمار ميرفت ، يک تاکتيک سياسي اجتماعي و يک اسلوب مبارزه عملي عليه تبليغات داخلي و خارجي دشمنان هم بود .

آيات متعددي در قرآن به احکام و مسائل مربوط به مسجد پرداخته است . 2لفظ مسجد و مساجد مجموعا 28 بار در قرآن آمده است که 22 مورد بصورت مفرد و 6 مورد بصورت جمع از 22 مورد مفرد 15 مورد آن با لبيک مسجد الحرام است يکمورد آن با لفظ الاقصي همراه است که مراد همان قبله اول مسلمانان مي باشد و يکمورد هم با لفظ ضرار همراه شده که مربوط به مسجد منافقان در مدينه مي باشد.

ماجراي مسجد ضرار و مواجهه قاطع قرآن با آن اهميت مسجد و کارکرد وحدت بخش و انسجام آفرين آن را تاکيد مي کند : ميدانيم که : منافقين مدينه متعاقب بناي مسجد قبا و نظم و نسق يافتن امور مسلمانان روز به روز قدرت مسلمانان را بيشتر و شکست و انفعال خود را افزونتر مي يافتند لذا در صدد بر آمدند تا زير يک پوشش مقدس و عوام پسند ، موجبات تضعيف و تفرقه ميان مسلمانان را فراهم آورند و از سوي ديگر به خيال خويش پايگاه مناسبي براي سرکرده خويش ، ابوعامر که وعده اعزام لشکر روم را براي مقابله و سرکوب پيامبر(ص) داده بود ، ايحاد نمايند . لذا پس از شور و بررسي تصميم گرفتند که از پوشش مقدس مسجد استفاده نمايند : والذين اتخذو ضرارا و کفرا و تفريقا بين المومنين ....(توبه 107 )خداوند متعال در اين آيه غرض و مقصود شيطاني منافقان را در ساختن مسجد ، ضرر رساندن به مومنان ، گسترش كفر و تفرقه انداختن ميان آنان و فراهم آوردن فرصت مناسب براي محاربان و دشمنان خدا و رسول مي شمرد و از آنجا که مصلحت حفظ وحدت مسلمين اولويت بالايي داشته،پيامبر دستور تخريب و آتش زدن مسجد منافقان را مي دهد و حتي آن را مزبله قرار مي دهد . بنا بر اين از هر امري که موجب تفرقه گردد بايستي پرهيز نمود.

ساختن مساجد متعدد در کنار هم ،بالاخص به قصد رقابت و اختلاف انگيزي ميان مومنين و جبهه گيري آنان عليه يکديگر، از عواقب شومي است که به طور ناخودآگاه يا آگاه و از سوي برخي دست اندرکاران مساجد تعقيب مي شود در حالي که قرآن کريم ملاک آبرومندي و ارزش مساجد را در آيه 107 تا 110 سوره توبه در دو محور قرار ميدهد :

لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ

الف) داشتن اساس و انگيزه تقوايي و تامين رضايت الهي

ب) وجود موسسان ، متوليان و حاميان متدين و بي غرض که علاوه بر طهارت ظاهري از پاکي و طهارت روحي نيز برخوردار باشند .

مظهر آباداني واقعي مساجد هدايت بخشي آن است نه ظواهر فريبنده و دهان پر کن آن بنابراين اگر مسجدي عالي ترين امکانات مادي را در اختيار داشت اما موجب روشنگري و هدايت مردم نبود،خراب و ويران است ،گر چه که به ظاهر چون کاخي شکوه مند و سرفراز باشد. امام علي عليه السلام در حکمت 359 نهج البلاغه مي فرمايد : زماني خواهد رسيد که ظاهر مساجد آباد است ، تزيينات و تجملات ،کاشي کاريهاي گنبدهاي مرتفع و آب طلا کاري شده ،فرشهاي ابريشمي ،پشمي ، منابر با چوب آبنوس ساخته و پرداخته شده ، نگارش آيات الهي با خطوط زيباي عربي بر کاشي ها و کتيبه ها ، پرده هاي حرير و لوستر هاي عظيم و ده ها تزيين ديگر بر در و ديوار مساجد خودنمايي مي کند . اما از هدايت و معنويت در آن خبري نيست.

ساکنان وعامران چنين مساجدي برترين انسانهاي روي زمين اند که مصدر فتنه و ماواي شياطين هستند .

ما امروز نمونه هاي فراواني از اين پيش بيني حضرت را در مساجدي که با مديريت وهابيت در سرزمين هاي اسلامي ساخته و پرداخته مي شود ،به خوبي مي يابيم.

مساجد از آغاز پايگاه نشر فرهنگ و انتقال تعليم و تربيت اسلامي بوده اند . در تاريخ اسلام برخورد پيامبر اکرم (ص) با دو گروه در مسجد مثال زدني است ، که يکي در حال بحث و مناظره علمي و گروه ديگر در حال دعا و عبادت بودند پيامبر به محض ورود به مسجد به سراغ گروه اول رفتند و در حلقه آنان نشستند و سپس فرمودند :اين دو حلقه هر يک در جهت خير وسعادت قرار دارند ، زيرا گروه اخير خدا را مي خوانند و گروه اول سرگرم فرا گرفتن و تحصيل دانش و بينش ميباشند ، با اين حال گروه اول بر دوم مزيت دارد . من براي علم آموزي فرستاده شده ام و اينچنين بود که مساجد پايگاه دانش و فرهنگ شد .کتابخانه هاي بزرگ در درون مساجد پديدار گشت و رواق مساجد تبديل به مدرس ها و محل تشکيل حلقه هاي علمي پژوهشي گرديد . حوزه هاي علميه بدون تحميل هزينه اي بر دوش دولتها و ملتها از همين صحن و رواق مساجد به عنوان کلاس درس و محل مباحثه و محيط علمي بهره گرفتند و در کنار تقوا و پارسايي ، ميدان بينش و فرهنگ را در مساجد نما ياندند.

همچنين مساجد همواره يك تريبون فعال سياسي تبليغي در دست مسلمانان بوده است. موعظه اخلاقي مردم تقويت مباني اعتقادي و جهت دهي به فرهنگ عمومي و اجتماعي مومنان در حاشيه برگزاري نمازهاي جمعه و جماعت و اعياد و مواليد و وفيات اهل بيت عليم السلام و ماه مبارك رمضان و محرم و صفر،حسنه پيوسته جاري مساجد در طول تاريخ تشيع بوده است.

كاركرد اجتماعي مساجد ،بيشترين نقش را در گسترش اسلام و حفظ باور ها و انتقال فرهنگ ديني به مردم داشته است.البته گاه افراط و تفريط ها به كينه توزي هاي متعصبانه و دشمني هاي كاذب نيز از همين پايگاه نشر يافته است.

اين با توصيه هاي مكرر پيشكسوتان ديني كه مسلمانان را به توحيد و وحدت صنوف در برابر دشمنان مشترك ،(كفر و يهود و جريان هاي لا ابالي گري)دعوت مي كند،ناسازگار است.اينكه امامان معصوم نماز خواندن در مساجد عامه بهمراه برادران اهل سنت را بي اشكال دانسته اند ،نشان از آن دارد كه نبايد اجازه داد كه مساجد اين خانه هاي نوراني پروردگار ،عرصه جنگ مذاهب شود و نبايد به دشمن فرصت داد كه اين دژ مستحكم را با ايجاد اختلاف ميان مسلمانان تسخير نمايد و از كارايي آن بياندازد.

انقلاب اسلامي محصول مبارك جوشيده از چشمه مساجد و مجاهدت هاي عالمان و روحانيان ارجمند است.

در طول انقلاب اسلامي همواره مساجد آغاز و پايان تظاهرات ملت مسلمان بوده است.روشنگري و هدايت مردم هم از مساجد صورت مي گرفت.وحدت امت اسلامي كه عمده ترين عامل پيروزي انقلاب اسلامي بوده در مساجد و با رهبري روحانيت شكل گرفت.

دوران دفاع مقدس نيز نمادي ديگر از نقش آفريني كارامدانه مساجد در دفاع از اصول و مباني ديني بوده است.

مسجد در انقلاب اسلامي علاوه بر همه ويژگي ها ،يك ويژگي منحصر به فرد داشت كه همه نقش آفريني هاي خود را مديون آن است و آن داشتن ماهيت تشيع است.مساجد در شيعه به لحاظ عدم وابستگي هاي مادي و معنوي به حكومت ها توانسته است بدون هيچ گونه ملاحظه كاري و احتياط پيشگي با فساد قدرت هاي حاكم در افتد.

با توجه به اينكه همه امور مساجد به دست مردم و با اعانات مسلمانان و وجوهات شرعيه آنان اداره مي شود ،خود ايشان نيز حافظان اصلي آن مي باشند.

امامان مساجد كه در حوزه هاي علميه شيعه مستقل و انديشمند تربيت شده اند و وام دار حكومت هاي نا اهل نبوده اند مسئول هدايت و رهبري مساجد مي شوند ،لذا هر حركتي كه از مساجد آغاز مي شود،از يكسو رنگ ديني و الهي و از سوي ديگر رنگ مردمي و جماهيري دارد و اين دو خود عامل ماندگاري نهضت ها و حركت ها هستند.

مساجد و مديريت آن از شوون ولايت است و تدبير آن با منويات ولايت فقيه سامان مي يابد. البته نوسازي،زيبا سازي ،بهداشت ،حضور مساجد چشم نواز در نقشه جامع شهري ،پيش بيني فضاهاي آموزشي لازم در كنار مساجد و تامين بايسته هاي همه جانبه براي مسجد،نكاتي است كه در نقش آفريني و اثر بخشي مساجد در منظومه فرهنگي كشور مطرح هستند و مي بايست همگان سهم خويش را در بالندگي آن ايفا كنند.

 

 

 

يكشنبه 19 شهريور 1391 - 10:24


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری