شنبه 29 مهر 1396 - 1:5
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

شخصيت هاي تاريخي صدر اسلام خوب پرداخته شده اند

 

گزارشي از جلسه نقد رمان «آنک آن يتيم نظر کرده»، نوشته محمدرضا سرشار

 

 نشست نقد رمان «آنک آن يتيم نظر کرده»، نوشته محمدرضا سرشار با حضور نويسنده  و کارشناسان ادبي؛ سعيد روح‌افزا و بتول مشکين فام در سراي داستان بنياد ادبيات داستاني برگزار شد.

در ابتداي اين نشست روح افزا با اشاره به نثر اين کتاب گفت:«روي جلد کتاب عنوان شده است که اين متن رمان است. من البته خود را منتقد حرفه‌اي ادبيات نمي‌دانم، اما چرايي اين انتخاب براي من جاي سوال دارد. از سمت ديگر نثر کتاب به نظرم نثر امروزي ما نيست و براي ايجاد آن زحمت زيادي کشيده شده است. من اين نثر را از يافته‌هاي آقاي سرشار مي‌دانم که هم مي‌تواند فضاي کهن داستان را القاء کند و در کنار آن سختي براي روايت داستان نيز ايجاد نمي‌کند و به همين خاطر مي‌توان آن را فاخر دانست.»

وي در ادامه به موضوع جذابيت در اين اثر اشاره کرد و گفت:«سرشار و نثر او در اين کتاب به راحتي خواننده را با خود مي‌کشد. او متناسب با محتواي تاريخي کار، گاه از تعابيري استفاده مي‌کند که مختص ادبيات جديد است، ولي کاربرد آن در نثر تاريخي تعريف شده است و همين موضوع تفاوت کار او را با ساير آثاري از اين دست نشان مي‌دهد.»

اين نويسنده ادامه داد:«آنچه الان به عنوان رمان از آقاي سرشار در دست ما است، به نظر من هنوز يک ويراستاري اديبانه از حيث نثر نياز دارد، چرا که برخي نکات به نظر در کار وجود دارد که مي‌تواند با اين موضوع رفع شود.»

روح افزا در ادامه به موضوع روايت اين اثر اشاره کرد و گفت:«با اينکه مخاطب کار داناي کل است، اما در جاي جاي آن شخصيت‌هاي تاريخي به قصه وارد شده و با زبان خود روايت مي‌کنند و اين ترکيب از خستگي ناشي از يکدستي روايات براي مخاطب مي‌کند و متن را از انحصار يک گروه سني خاص خارج مي‌کند. البته به نظرم جاهايي که راوي عوض مي‌شد، مي‌توانستيم عبارات و حروف را با شکلي متفاوت منتشر کنيم تا کتاب از حيث ديدن نيز جذاب تر شود، اما در مجموع من نمي‌توانم عملکرد اين کتاب را ناموفق بدانم.»

وي در پايان تصريح کرد:«قدرت تصويري اين متن به اندازه‌اي است که در جاي جاي آن حس مي‌کني نويسنده در آن صحنه تاريخي حاضر بوده است و هر آنچه رخ داده، ديده و نوشته است.»

بتول مشکين فام، استاد زبان و ادبيات عربي دانشگاه الزهرا نيز سخنران دوم اين مراسم ود که با اشاره به ترجمه عربي خود از رمان «آنک آن يتيم نظر کرده»، اظهار کرد:«من به طور متوسط روزانه 8 تا 10 ساعت از وقتم را براي ترجمه اين کار صرف کردم، گاه پيش مي‌آمد که وقتي ترجمه يک بخش تمام مي‌شد همه آنچه را که انجام داده بودم دور مي‌ريختم چون حس مي‌کردم مورد پسند نيست و از متن دور شده است. اين متن به اندازه‌اي از حيث استناد و تصوير قوي است که بايد مثل ادبيات نويسنده به عربي ترجمه مي‌شد تا خواننده بتواند از گذر هزاران سال متن آن را به درستي لمس کند.»

وي ادامه داد:«اين کار به سبک و سياق ادبيات کهن نوشته شده و خواننده معاصر آن چه در فارسي و چه در عربي بايد بتواند آن را بفهمد و اين موضوع بويژه در انبوه ترجمه و انتخاب واژگان براي تشبيهاتي که نويسنده به کار برده بود، بسيار سخت بود؛ تا جايي که گاه پيش مي‌آمد يک پاراگراف از يک متن از سمت من تکه تکه مي‌شد تا بتوانم ترجمه دقيقي از توصيفات نويسنده داشته باشم.»

مشکين فام همچنين گفت:«کتاب‌هاي زيادي در جهان عرب در زمينه زندگي پيامبر اکرم (ص) نوشته شده است، اما کمتر کتابي را مي‌توان يافت که متن کامل زندگي ايشان را روايت کند و اگر هم بيابيم، مالامال از اسرائيليات است. کار آقاي سرشار در اين ميان به دليل پشتوانه علمي بالايي که داشته است، بسيار قابل اعتناست. بسياري از شخصيت‌هاي تاريخي همچون عبدالله، آمنه و حليمه و حتي عبدالمطلب در آن به خوبي و به درستي معرفي شدند و شايد گزافه نباشد که بگويم من با اين کتاب نزديک به سه سال زندگي کردم تا توانستم ترجمه‌اش کنم.»

آخرين سخنران اين مراسم محمدرضا سرشار، نويسنده اين رمان بود که در ابتدا با اشاره به سخنان مشکين فام گفت:«متن فارسي اين کتاب در جوايز ادبي کشور عنواني کسب نکرد؛ در حالي که ترجمه عربي آن عنوان کتاب سال جمهوري اسلامي را به دست آورد و اين به معني توانايي‌هاي بالقوه مترجم است. من البته نمي‌دانم که درباره ساير ترجمه‌ها نيز اين اتفاق مي‌افتد يا نه. مثلا ترجمه انگليسي اين رمان هم که توسط پروفسور جيمز کلارک انجام شد با وجود اينکه گفته مي‌شود ايشان تبحر زيادي در ترجمه تاريخ اسلام به زبان انگليسي داشته اند، بسيار زود به نتيجه رسيد و خب من فکر مي‌کنم تاريخ با رمان متفاوت است و همين زود ترجمه شدن شايد به معني درست ترجمه نشدن باشد.»

وي ادامه داد:«من البته ترجمه انگليسي کتاب را پيش از انتشار به تاييد استاد نيک آئين از مترجمان برجسته قرآن که متن آن را از عربي به انگليسي ترجمه کرده است، نيز رساندم، ولي نمي‌دانم چه انرژي‌اي براي اين کار صرف شده که اينقدر زود ترجمه شد.»

سرشار تصريح کرد:«متن کتاب در حال حاضر تا پايان هجرت پيامبر(ص) به حبشه را در بر مي‌گيرد و هنوز کامل نشده است و به همين خاطر به نظر مي‌رسد نمي‌توان قضاوتي در مورد اين کار به صورت کامل داشت، البته قرار است اين کار تا زمان رحلت ايشان نوشته شود که اگر اين اتفاق افتاد آنگاه مي‌توان در مورد آن قضاوت کرد.»

اين نويسنده و منتقد با اشاره به صحبت‌هاي روح افزا در مورد رمان بودن يا نبودن اين کار نيز گفت:« رمان مگر چيست؟ رمان روايت يک زندگي در مقطع طولاني با انشعابات داستاني فراوان است، چيزي مانند يک درخت نارون و افرا که داراي تنه قوي و شاخه‌هاي پراکنده شده به اطراف است. به اعتقاد من اين کار نيز رماني است که در آن رسول اکرم (ص) محور است و بقيه شخصيت‌ها نيز به صورت حاشيه‌اي در کنار آن قرار مي‌گيرند.»

وي ادامه داد:«برخي از اساتيد فلسفه در کشور ما معتقدند نمي‌توانيم چيزي به نام رمان اسلامي تعريف کنيم چون با تعاريف فلاسفه غرب درباره تاريخ همخوان نيست، اما من در پاسخ به اين دوستان گفتم که ما رمان اسلامي را نوشتيم و ثابت کرديم که خلق آن امکان‌پذير است، مگر جز اين است که ما به اندازه تعداد مکاتب فلسفي در جهان از رمان تعريف داريم؟ خب اين هم تعريف ما از رمان است و به آن مي‌گوييم رمان اسلامي.»

وي در ادامه با اشاره به مشکلات نوشتن رمان‌هاي تاريخي - ديني گفت:«در اين داستان ما راجع به چيزي مي‌نويسيم که همه مخاطبان درباره‌اش چيزهايي مي‌دانند، حالا بايد دوباره بخوانندش. اين خيلي با نوشتن داستان در مورد سوژه‌اي که کسي از آن اطلاعي ندارد، متفاوت است. البته گاهي نمي‌شود همه فرازهاي زندگي بزرگواراني چون پيامبر اکرم (ص) را در يک رمان بررسي کرد و ناچار از نگارش آن به صورت بخش بخش است.»

سرشار در پايان نيز عنوان داشت:«متاسفانه در کشور ما نگاهي وجود دارد که ائمه اطهار (ع) و نوشتن در مورد آنها را بر پيامبر اکرم (ص) ترجيح مي‌دهند و شايد همين موضوع است که موجب شده اهل تسنن گاهي بر ما ايراد بگيرند که شما اهل بيت (ع) را بر پيامبر (ص) ترجيح مي‌دهيد. به اعتقاد من پيامبر (ص) اصل و محور است و بايد روي آن از حيث داستاني کار بيشتري بکنيم.»

 

 

يكشنبه 22 مرداد 1391 - 10:46


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری