دوشنبه 5 تير 1396 - 14:53
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

صديقه مقدس پور

 

اهميت توليد اقتصادي در سيره اميرمؤمنان(ع)

 

حضرت علي(ع) در سيره و گفتار خود به توليد اقتصادي توجه داشته و خود به عنوان يکي از موفق ترين مديران اقتصادي توانستند با کارآفريني و بهره گيري از فرصت ها و مهارت ها، ثروت بسياري را براي اهداف مختلف از جمله وقف به نيازمندان و خدمت به جامعه مسلمانان مورد استفاده قرار دهند.


اين مقاله ديدگاه هاي حضرت را درباره توليد مطرح مي كند .

مقدمه

موضوع اقتصاد از جمله مهم ترين مباحث هر جامعه اي است که بر پايه توليد، توزيع و مصرف بنا مي شود.

 البته توليد ، مهم تر از مصرف و توزيع است. چرا كه در توليد به چگونگي توليد کالا و خدمات پرداخته
مي شود و البته براي توليد کالا نياز به مواد اوليه، نيروي کار، سرمايه فيزيکي، زمين و مديريت است.

بازار سرمايه، بازار کار، بازار مواد اوليه، بازار زمين و بازار کالاهاي واسطه اي هر يک به گونه اي در توليد كالا مؤثر است. تعادل در هر يك از بازارها به تعادل در بازار توليد کالا منجر شده و نوسانات هر يک ، باعث ايجاد نوسانات در توليد کالا مي شود.

دولت نيز در قالب نظارت و كنترل، سياست گذاري و يا تصدي گريِ برخي فعاليت هاي اقتصادي بر رفتارهاي اقتصادي تأثيرگذار خواهد بود.

 هر يك از مكاتب اقتصادي نيز اثرات خود را برروي اقتصاد، توليد كالا و خدمات برجاي مي گذارند.

دولت نئو کلاسيک علاوه بر توليد کالاهاي داراي انحصار طبيعي، کالاهاي داراي آثار خارجي را نيز به عهده دارد و در واقع دولت مکمل بازار است و هر جا كه بازار ناتوان باشد، دولت وارد عمل مي شود.

 در مکتب کينز ، دولت، سياست گذاري مبتني بر تقاضا را انجام مي دهد ، ضمن اينكه بازار کالا ، خدمات و بازار پول را در دست دارد. گاهي فقط از سياست مالي حمايت مي شود و گاه سياست پولي نيز مورد تأکيد است.

از ديگر مکاتب اقتصادي، اقتصاد طرفدار عرضه است که به مسائل بخش عرضه و توليد توجه دارد و براي بهبود وضعيت توليد و اشتغال درصدد کاهش هزينه توليد است.

 

سيره امام علي (ع)

تشويق به توليد

يكي از مهم ترين ويژگي هاي شخصيتي امير مؤمنان (ع) ،  توجه به توليد اقتصادي است. زندگي آن حضرت چه در دوران حيات پيامبر (ص) و چه پس از آن دائماً با توليد درگير بوده است.

پس از مهاجرت به مدينه با کار کردن در باغ ها ، آب کشيدن از چاه ها براي ساخت خشت، براي خود و پيامبر درآمدي کسب مي کرد.

هر دلو آب در ازاي يک دانه خرما. با کشيدن دلو آب دستانش تاول مي زد، خرما را مي گرفت و با پيامبر از آن استفاده مي کردند.

علاوه بر احداث باغ در اطراف مدينه، با خريد زمين، باغ هاي متعدد ديگري ايجاد و چاه هاي پرآبي را حفر کرد.

امام (ع) کسالت و تنبلي در انجام کارهاي مربوط به دنيا را رد مي كرد و مي فرمود:«مردي که در کار دنياي خود کسل باشد دشمن مي دارم، چون در امر آخرت کسالت بيشتري خواهد داشت»

 از نظر امام، کسالت در امر دنيا ، به دين ضرر وارد مي کند : «کار توليدي و کسب رزق ياور دينداري شخص است»

هم چنين کار براي کسب درآمد و تأمين معاش زندگي را جهاد در راه خدا مي دانست.

امام اعتقاد داشت در کار کردن ، به حداقل ابزار اوليه مي توان اکتفا کرد و کار توليدي انجام داد و مي فرمود:
«هر کس آب و خاک در اختيار داشته باشد و فقير بماند خداوند او را از رحمت خويش دور مي سازد»

 

ارزشمندي مشاغل توليدي

در فرمايشات اميرالمومنين(ع)،  تجارت، زراعت، صنعت و هر گونه کار حلال، با ارزش بوده و محبوب خداوند است.

ديدگاه جامع نسبت به تمام فعاليت هاي توليدي باعث مي شود به تمامي حرفه هايي که مردم انجام مي دهند نگاه مثبت وجود داشته باشد و همه نيازهاي جامعه تحقق يابد.

حضرت فرموده است:«ان الله عزوجل يحب المحترف الامين ؛ خداوند شاغل متعهد را دوست دارد»

امام در نامه به مالک اشتر ، نسبت به تجار، صنعت گران و کشاورزان سفارش مي كردند . در حقيقت، اگرچه برخي مشاغل نسبت به برخي ديگر به علت نقش آن ها در تأمين امور ضروري ، اهميت بيشتري دارند، اما همه مشاغل حلال ارزشمند خواهند بود.

 

تنظيم اوقات کار

توجه به امور دنيا و آخرت لازمه ايمان است. کار توليدي براي گذران معيشت عبادت است ولي نبايد موجب غفلت از انجام واجبات الهي و امور مربوط به خانواده ، دوستان و آشنايان شود. همچنين بايد به استراحت بدن توجه شود تا پس از مدتي توانايي انجام کار را از دست ندهد.

امام علي همان طور كه به کار و تلاش توصيه مي كنند ، از مؤمن مي خواهد که علاوه بر اختصاص بخشي از ساعات زندگي به کار ، از عبادت، استراحت و بهره مندي از لذايذ حلال غفلت نکند.

« شب و روز مؤمن به سه برنامه مي گذرد: بخشي به راز و نياز با خدا، بخش ديگر به تأمين معاش و سوم بهره برداريِ نيکو از لذّت هاي حلال.  و عاقل نبايد جز در پي اين سه باشد: تأمين زندگي، گامي در راه رستخيز و لذّت حلال»

 

توليد کالاهاي ضروري

امام علي (ع) با وجود توانايي در انجام فعاليت هاي مختلف توليدي ، به کشاورزي و باغداري علاقه ويژه اي داشت. فعاليت کشاورزي تأمين کننده نيازهاي غذايي و دارويي است و بي توجهي به آن جامعه را نيازمند ساخته و استقلال آن را در معرض خطر قرار مي دهد.

اگر چه به صنعت و امور خدماتي نيز اهميت مي دادند، اما اولويت كار را در كشاورزي مي دانستند، زيرا در قرآن و روايات نيز بر اين امر تأكيد بسيار شده است.

 

اهميت مهارت و تخصص

تخصص در کار و کسب مهارت،  زمينه ايجاد و افزايش روحيه کارآفريني و ابتکار را فراهم مي كند.

با تخصص و مهارت مي توان توليدات جديد به بازار عرضه كرد، در هزينه ها صرفه جويي کرد و از اسراف جلوگيري نمود.

امير مؤمنان (ع) ارزش هر کس را به کار نيکوي او مي داند : «قيمه کل امري ما يحسنه؛ ارزش هر کس به کار نيکوي اوست»

افزايش مهارت و تخصص باعث کاهش هزينه توليد و افزايش بهره وري مي شود.

 

هدف از کار و توليد

 امام ، هدف از انجام كار توليدي را ، علاوه بر اينكه نوعي عبادت بود، تأمين معاش و برطرف ساختن نياز خود و خانواده مي دانست.

 املاک وقفي حضرت علي (ع) بسيار زياد بوده ، ايشان علاوه بر اوقاف عام که براي همه افراد مثل عابران، حجاج و فقيران بود، اوقافي را نيز براي بستگان و خويشاوندان و فرزندان قرار مي داد.

«وَ إِنَّهُ يَقُومُ بِذِلِکَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيّ يَأْکُلُ مِنْهُ بِالْمَعْرُوفِ. فَإِنْ حَدَثُ بِحَسَن حَدَثٌ وَ حُسَيْنٌ حَيُّ قامَ بِالأمْرِ بَعْدَهُ، وَ أصْدَرَهُ مَصْدَرَهُ. «پس از من، وصيّم «حسن بن علي» است که از داراييم به طور شايسته بهره ور گردد و از آن نيز در راه خدا انفاق کند. اگر حادثه اي براي حسن پيش آمد و حسين زنده بود، او به وصّيتم عمل کند و جانشين برادر گردد»

 با توليد ثروت و وقف آن مي توان در ضمن كمك به نيازمندان ، مدارج معنوي را براي خود كسب كرد. براي توليد ثروت بايد انگيزه قوي وجود داشته باشد تا ثروت خلق شود، آنگاه، اسلام انسان را مخير ساخته که از اين ثروت فقط براي خود و خانواده صرف کند (پس از اداي فرائض مالي) و اگر بخواهد کمالات معنوي و ذخيره آخرت کسب کند، اين خواسته با وقف بخشي از اموال در راه خدا حاصل خواهد شد.

 

وظيفه دولت اسلامي نسبت به بخش توليد

 1- جلوگيري از احتكار و انحصار

امام علي (ع) براي جلوگيري از انحصار و احتکار اقداماتي انجام مي دادند. البته گفتارهاي حضرت در زمينه احتکار و انحصار بيشتر شامل بخش توزيع و خدمات است ولي مفاد آن عام است و هر نوع انحصار و احتکار که باعث تغيير قيمت ها و به ضرر مصرف کنندگان شود را شامل مي شود.

محتکر با کاهش عرضه کالا درصدد تغيير قيمت است و اين تغيير قيمت به صورت مصنوعي از نظر شرع جايز نيست، حتي حاکم اسلامي مانند پيامبر و امير مؤمنان (عليهما السلام) نيز از تعيين قيمت خودداري مي کردند ، تا قيمت به صورت طبيعي تحقق يابد .

امير مؤمنان در نامه به مالک اشتر مي فرمايد: «وَلْيَکُنِ الْبَيْعُ بَيْعًا سَمْحًا بِمَوازِينِ عَدْل وَ أَسْعار لا تُجْحِفُ بِالْفَرِيقَيْنِ مِنَ الْبائِعِ وَ الْمُبْتاعِ ؛ و بدانکه خريد و فروش بايد آسان، براساس موازين داد و به نرخي منصفانه باشد که به هيچيک از فروشنده و خريدار زيان وارد نيايد»

 ضمن اين كه انحصار باعث عدم استفاده کامل از ظرفيت توليدي است و اين به نوعي اسراف در منابع است و بايد از آن جلوگيري شود. به عنوان مثال در زمان امام (ع) خريد كالاي قافله قبل از ورود به شهر ممنوع شد تا بازار از انحصار گروهي خاص خارج شود.

 - دولت اسلامي با در اختيار نهادن اموال عمومي به صورت مساوي براي همه و ايجاد فرصت هاي برابر تلاش مي کند افراد جامعه، از اموال عمومي بالسويه استفاده کنند.

- اقطاع ( واگذاري زمين و معدن به بخش خصوصي) از زمان پيامبر انجام مي گرفت.

- فروش زمين هاي دولتي، کارخانجات و دارايي هاي ديگر بايد از طريق اعلام عمومي صورت گيرد و قيمت آن عادلانه تعيين شود.

- واگذاري اموال عمومي به نزديکان و آشنايان به رانت اقتصادي منجر مي شود و نوعي انحصار است.

حضرت به مالک اشتر دستور مي دهد که: «ثُمَّ إِنَّ لِلْوالِي خاصَّةً وَ بِطانَةً فِيهِمُ اسْتِئْثارٌ وَ تَطاوُلٌ، وَ قِلَّةُ إِنْصاف فِي مُعامَلَة، فَاحْسِمْ مادَّةَ أُولِئکَ بِقَطْعِ أسْبابِ تِلْکَ الأحْوالِ؛ ديگر اينکه هر زمامداري، ياران نزديک و محرم اسراري دارد که در ميان ايشان امتيازخواهي و درازدستي و بي انصافي در روابط اقتصادي پيدا شود، اما تو ريشه ستم و فساد اينان را با پريدن اسباب آن برکن»

 

2- حمايت از آبادي مناطق و کارهاي توليدي

 عمران و آبادي بر عهده تمام مردم است و دولت بايد با نظارت و حمايت، آن را سر و سامان دهد. يكي از وظايف اصلي مالک اشتر، آبادي و عمران شهرها بود (جبايه خراجها و جهاد عدوها و استصلاح أهلها و عماره بلادها)

 نقل شده: گروهي از مردم به نزد امام آمده و از ايشان خواستند به حاکم آن منطقه (قرظه بن کعب انصاري) نامه اي بنويسد و از او بخواهد مردم را بر لايروبي نهر آب و هزينه آن جمع کند تا وضعيت آب دهي و زراعت بهتر شود و مقدار خراج نيز افزايش يابد.

 حضرت در نامه به قرظه بن کعب ،جريان درخواست مردم را به او مي گويد و از او مي خواهد بررسي کند که آيا مطلب همان است که مردم مي گويند . اگر چنين بود از مردم بخواهد که در کار لايروبي ياري رسانند ولي کسي را مجبور نکنند، ولي هر کسي که کار کند از فوايد آن بهره مي برد، و به او مي گويد که به مردم اطلاع دهد امير مؤمنان از اينکه شهر آنان آباد شود و توان مالي آنها افزايش يابد خشنود مي گردد.

 در نقل ديگري آمده که مردم آن منطقه که نزد امام آمدند غيرمسلمان بودند و وظيفه مسلمانان لايروبي و حفر نهر خشک شده بود؛ حضرت به قرظه بن کعب دستور مي دهد که نهر را احياء کند و مي فرمايد:«اگر آباد و توانا شوند نزد من محبوبتر است تا از منطقه بيرون روند و يا اينکه در امر اصلاح و احياي آن سرزمين ناتوان بوده يا کوتاهي کنند»

آبادي منطقه اهل ذمه بر عهده دولت است، چون اين امر طبق قرارداد در ازاي پرداخت جزيه است. ولي در غير اينصورت حاکم تلاش مي کند مردم را به آبادي و عمران هدايت کند نه آنکه خود مستقيماً اين امر را بر عهده گيرد.

حضرت در نامه به مالک اشتر ضمن توصيه در مورد تجار و صاحبان صنايع ، جايگاه مهم آنان را در نظام اقتصادي تشريح مي کند و از مالک مي خواهد به کارها و امور آنان رسيدگي کند و به ديگران نيز در مورد آنان سفارش خير کند و تلاش نمايد مشکلات آنان را رفع کند. ضمناً بايد مواظبت نمايد که احتکار صورت نگيرد.

 

3- نظارت بر دستمزدها

 پيامبر (ص) در هنگام وفات به علي (ع) وصيت کرد که مراقب باشد در حضور او به کشاورزان ستم نشود و کارگر و اجير، مورد تمسخر قرار نگيرد.

علت اين وصيت ، مسئوليت امام پس از پيامبر است .

 در حديث ديگري آمده که پيامبر به امام فرمود: بر منبر برود و به مردم بگويد هر کس از اجرت و دستمزد کارگر بکاهد ،جايگاه خود را در دوزخ آماده سازد.

 بدون شک از موارد بسيار با اهميت در دنياي امروز توجه به وضعيت کارگران و کشاورزان است. نيروي انساني که کار ساده انجام مي دهد معمولاً مورد ستم قرار مي گيرد. اين امر نه تنها در دوران قديم اتفاق افتاده،  در دوره انقلاب صنعتي با واگذاري امور اقتصادي به عملکرد بازار و انتظار تحقق مصالح عمومي از برآيند رفتار بخش خصوصي در بازار، دوره تاريکي براي کارگران رقم خورد و ظلم بسياري بر آنان رفت.

 براي رفع اين مشكل وظيفه دولت است كه بر عملکرد بازار کار نظارت داشته باشد تا به کارگران ظلم نشود و از روش هاي مختلف براي بهبود وضع آنان استفاده کند مانند:

- برقراري سيستم تأمين اجتماعي،

- سهيم کردن آنان در سهام کارخانجات و ايجاد توازن اجتماعي

 

4- صدور مجوز براي انجام کارهاي توليدي

يكي از وظايف دولت اسلامي ، نظارت بر کارهاي توليد شده و اخذ مجوز براي آنهاست . به همين دليل نهاد حسبه از گذشته در بازار اسلامي وجود داشته است. محتسب وظيفه داشت ضمن نظارت بر كيفيت كالاهاي توليد شده و توزيع آن ، از فروش و توليد کالاهاي معيوب و حرام جلوگيري نمايد. به عنوان مثال ، حضرت علي (ع) از ذبح حيوانات مريض و ناقص ممانعت مي کرد . امام (ع) به ديگران توصيه مي نمود قبل از ورود به فضاي كار اقتصادي ، احكام مربوط به آن را فرا گيرند.

 

5- حمايت از توليد

 يكي از اهداف نظام مالياتي تأمين هزينه دولت است و دولت ها تلاش مي كنند در هر شرايطي ماليات خود را افزايش دهند.

امير مؤمنان نکته بسيار مهمي را در گرفتن خراج مطرح کرده است. در شرايطي که توليد مناسب باشد، درآمد حاصل از زمين نيز بيشتر شود و رونق اقتصادي برقرار باشد، در نتيجه، گرفتن ماليات و خراج ضرري به توليد کننده نمي رساند.

 اما در شرايطي که توليد دچار رکود شود، مثلاً در مورد کشاورزي گاه باران کمتري باريده، آب رودخانه و نهرها و چاه ها کم شده و يا آفتي به اراضي وارد شده باشد ، مقدار محصول کاهش ، هزينه توليد افزايش و در نتيجه درآمد ساليانه کم شود ، اگر مقدار ماليات به اندازه دوره رونق باشد آنچه براي توليد کننده باقي مي ماند بسيار کم خواهد بود، به گونه اي که از عهده تأمين هزينه زندگي و خريد مواد اوليه براي سال آينده
برنمي آيد. بنابراين دولت با مختصركاهش ماليات مي تواند کمکي به توليد کننده در دوره رکود بكند.

 حضرت در نامه به مالک اشتر مي فرمايد:«وَلْيَکُنْ نَظَرُکَ فِي عِمارَةِ الأرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِکَ فِي اسْتِجْلابِ الْخَراجِ، لِاَنَّ ذلِکَ لا يُدْرَکُ إِلَّا بِالْعِمارَةِ، وَ مَنْ طَلَبَ الْخَراجَ بِغَيْرِ عِمارَة أخْرَبَ الْبِلادَ، وَ مَنْ أهْلَکَ الْعِبادَ، وَ لَمْ يَسْتَقِمْ أَمْرُهُ إِلّا قَلِيلاً. فَإِنْ شَکَوْا ثِقْلاً أَوْ عِلَّةً أَوِ انْقِطاعَ شِرْبِ أَوْ بالّة أَوْ إِحالَةَ أَرْض اغْتَمَرَها غَرَقٌ أَوْ أَجْحَفَ بِها عَطَشٌ خَفَّفْتَ عَنْهُمْ بِما تَرْجُو أَنْ يَصْلُحَ بِهِ أَمْرُهُمْ.

وَ لا يَثْقُلَنَّ عَلَيْکَ شَيْءٌ خَفَّفْتَ بِهِ الْمَؤُونَةَ عَنْهُمْ، فَإِنَّهُ ذُخْرٌ يَعُودُونَ بِهِ عَلَيْکَ فِي عِمارَةِ بِلادِکَ، وَ تَزْيِينِ وِلايَتِکَ. مَعَ اسْتِجْلابِکَ حُسْنَ ثَنائِهِمْ، وَ تَبَجُّحِکَ بِاسْتِفاضَةِ الْعَدْلِ فِيهِمْ، مُعْتَمِدًا فَضْلَ قُوَّتِهِمْ بِما ذَخَرْتَ عِنْدَهُمْ مِنْ إِجْمامِکَ لَهُمْ. و الثَّقَةِ مِنْهُمْ بِما عَوَّدْتَهُمْ مِنْ عَدْلِکَ عَلَيْهِمْ وَ رِفْقِکَ بِهِمْ ؛

امّا بايد نظر تو بيشتر در آباداني زمين باشد تا گرفتن خراج، چون خراج بدون آباداني به دست نيايد و آن که بدون آباداني خراج مطالبه کند، کشور را خراب و مردم را هلاک کند و حکومتش چند روز بيش نپايد.

بنابراين، اگر مردم از سنگيني ماليات، يا آفت زدگي، يا قطع سهميه آب، يا خشکسالي، يا دگرگوني وضع زمين بر اثر غرقاب، يا بي آبي شِکوه کردند، به آنان تا هر قدر که فکر مي کني موجب بهبود وضعشان خواهد شد، تخفيف بده.

و مبادا اين تخفيف بر تو گران آيد، زيرا اين ذخيره اي است که آن را به صورت آباداني و زيباسازي به تو بازخواهند گردانيد. به علاوه، با اين کار، ستايش آنان را هم به خويش جلب کرده اي و خود نيز از گسترش عدالت در ميان آنان به شادي و سرفرازي رسيده اي، در حالي که به سبب رفاه و آسايشي که براي آنان فراهم آورده اي به توانمنديِ بيشترشان تکيه خواهي کرد، و به موجب عدالت و رفتار خوشي که آنان را بدان مأنوس کرده اي به آنان اطمينان خواهي يافت»

 در جملات امام به چند مورد تأکيد شده است:

-  ميزان خراج و ماليات با توجه به شرايط توليد است و انگيزه توليد نبايد کاهش يابد.

- کمک به مردم و تخفيف مالياتي در شرايط رکود ، موجب ايجاد سرمايه لازم براي تقويت توليد مي شود و ثمرات آن به دولت برمي گردد.

- تخفيف ماليات در شرايط سخت موجب جلب اعتماد مردم مي گردد، رابطه مردم با حاکمان براساس اعتماد و محبت شکل مي گيرد ، سرمايه اجتماعي افزوده شده و در نتيجه مردم در شرايط سخت، دولت را تنها نخواهند گذاشت.

- تخفيف مالياتي بايد تا حدي باشد که دولت دچار کسري بودجه نشود.

 

6- اعتماد به توليدکننده

يكي از ويژگي هاي نظام مالياتي اسلام، اعتماد به اظهارات مؤديان مالياتي است.

مأموران مالياتي در اخذ ماليات بايد پرهيزگار، خوش اخلاق و متواضع باشند و به مقدار تعيين شده توسط قانون، ماليات اخذ کنند و مقدار بدهي مؤدي را از او سؤال کنند که وضعيت او مراعات شود.

نامه بيست و پنجم نهج البلاغه نكات ظريف متعددي از نحوه برخورد با مؤدي مالياتي را متذکر شده است.

 

نتيجه

نكات و موارد مورد توجه به اختصار:

- توليد اقتصادي همواره مورد توجه و تشويق امام علي بوده است.

- بدون توليد ثروت نمي توان نياز نيازمندان و مشکلات اجتماعي و عمومي را برطرف کرد.

- مسلمان در برقراري تعادل بين زمان کار ، استراحت و عبادت به همه نيازهاي واقعي توجه كنند.

- دولت بايد حامي توليد کنندگاني باشد که تلاش دارند نيازهاي جامعه را برطرف کنند.

- دولت بايد بازار را از انحصار به دور نگه دارد و با حمايت از نيروي کار از سلطه صاحبان سرمايه بر بخش توليد ممانعت به عمل آورد.

- در شرايط رکود، بايد با تخفيف مالياتي فشار بر توليد کنندگان را کاهش داد .

- آن چه در کلمات حضرت کمتر ديده مي شود ،تصدي گري دولت در امور اقتصادي است.

- کارهاي توليدي اعم از کشاورزي، صنعت و تجارت بايد در اختيار مردم و نظارت با دولت اسلامي باشد.

- دولت بايد بر قيمت ها نظارت کلي داشته باشد و ضمن ممانعت از انحصار از بخش تقاضا نيز حمايت کند.

- رفع ظلم به كارگران از راه هاي مختلف امکان پذير است:

الف: تعيين سطح حداقل دستمزد

سطح حداقل دستمزد مقداري است که درآمد کافي براي زندگي کارگر فراهم کند. در شرايط وجود کارگر اضافي، غالباً دستمزد كم مي شود و کارگران مجبورند به مبلغ کمتر تن دهند تا کل درآمد را از دست ندهند.

ب: گسترش آموزش نيروي انساني و ارتقاي سطح مهارت آنان

ج: گسترش هزينه هاي عمران

در شرايطي که کار براي کارگران وجود ندارد دولت مي تواند با گسترش هزينه عمراني خود، فعاليت هاي زيربنايي را گسترش دهد و با اين کار رکود اقتصادي را مرتفع سازد و بيکاران را استخدام کند.

د: اعطاي سرمايه لازم براي کار

دولت با در اختيار داشتن امکانات متعدد ، مي تواند سرمايه لازم براي انجام كار توليدي را در اختيار كارگران قرار دهد.  

 

منابع براي مطالعه بيشتر:

 1- ابي الفتح الاربلي،کشف الغمه في معرفه الائمه، با ترجمه فارسي بنام ترجمه المناقب، علي بن حسين زوارئي

2- احمدتوکلي، ماليه عمومي

3- احمد جعفري صميمي، اقتصاد بخش عمومي

4- ابن شعبه حراني، تحف العقول عن آل الرسول

5- سيد رضاحسيني، سيره اقتصادي امام علي عليه السلام، دانشنامه امام علي (عليه السلام)، ج 7، زير نظر علي اکبر رشاد، مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي

6- الحر العاملي، الشيخ محمد بن الحسن، وسائل الشيعه، تهران: المکتبة الاسلامية، 1403 ق.

7- محمد رضا ، علي ، محمد حکيمي، الحياه

8- سيد جمال الدين دين پرور، نهج البلاغه پارسي

9- علي اكبر ذاکري، سيماي کارگزاران علي ابن ابي طالب اميرالمؤمنين (عليه السلام)

10- مجيد رضايي، آثار برخي قواعد فقهي حاکم بر بازار کار اسلامي، فصلنامه تخصصي اقتصاد اسلامي، سال پنجم، شماره 18

11- مجيد رضايي، جايگاه نهاد دولت در اقتصاد، فصلنامه تخصصي اقتصاد اسلامي، سال چهارم، شماره 14

12- مجيد رضايي، کار و دين

13- علي اكبر رشاد، دانش نامه امام علي (ع)، مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي

14- صبحي الصالح، نهج البلاغه

15- سيد كاظم صدر، اقتصاد صدر اسلام

16- صدر، سيد محمد باقر، الاسلام يقود الحياة، بيروت: دارالتعارف للمطبوعات.

17- باقر قديري اصل، سير انديشه اقتصادي

18- محمد بن يعقوب کليني، الکافي

19- محمد تقي گيلک حکيم آبادي، امکان جايگزيني ماليت بر درآمد با خمس و تبيين آثار آن بر برخي از متغيرهاي اقتصاد کلان، پايان نامه دکتري علوم اقتصادي

20- محمد تقي گيلک حکيم آبادي، دولت و سياست هاي اقتصادي، دانشنامه امام علي (ع)، ج 7، زير نظر علي اکبر صادقي رشاد، مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي

21- محمد باقر مجلسي، بحارالانوار

22- محمد محمدي ري شهري، موسوعه الامام علي بن ابي طالب

23- محمد باقرمحمودي، نهج السعاده في مستدرک نهج البلاغه

24- سيد حسين مير معزي، اصلاحات اقتصادي، دانشنامه امام علي عليه السلام، ج 7، زير نظر علي اکبر رشاد

25- حسين نمازي، نظام هاي اقتصادي

 

 

چهارشنبه 18 مرداد 1391 - 12:25


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری