يكشنبه 2 مهر 1396 - 23:0
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان اصفهان

 

تمرين استقامت در ميدان صبر و شکيبايي

 

رمضان يک تمرين و دوره اي است که شخص خود را بر طاعت خداوند و ترک گناهان و منکرات تربيت دهد و بعد از رمضان بر اين امر استقامت کند.در آيات قرآني روزه عاملي براي دست يابي به بسياري از فضايل و کمالات انساني دانسته شده که از جمله مي توان به صبر و تقوا و مانند آن اشاره کرد.

روزه به انسان ها کمک مي کند تا شرايط زندگي را در دنيا به شکل اعتدال درآورده و در مسير تعادل حرکت کنند و اجازه ندهند تا ظلمي به تن و يا روان آدمي شود و انسان در دايره افراط و تفريط بيفتد.از اين رو خداوند کلاس ماه رمضان را کارگاهي عملي براي رسيدن به سلطه بر نفس تعبير مي کند که فرصت شدن هاي کمالي را به او مي بخشد تا در ماه هاي ديگر در يک فضاي تقوايي حرکت کرده و از هر گونه فشار و سلطه ابليس و شياطين در امان ماند. (بقره، آيه ۱۸۳)

 

فلسفه صبر چيست؟

فلسفه صبر، رسيدن به هدف هاي عالي و تکامل انسان است. در سايه سار بردباري، تلاش فرد براي بروز علاقه و استعدادش بالا مي رود. صبر جوهره همه خوبي هاست. صبر، آدمي را از هر نوع خودباختگي و شکست روحي در امان مي دارد و جلو سرکشي و کجروي او را مي گيرد. صبر نشان از اراده قوي آدمي است، ولي چون گاهي برخلاف خواست و احساسات دروني اوست، بسيار ناگوار مي

نمايد. صبر، دلالت بر تحمل مشکلات ورضا به قضاي الهي و پذيرش رنج برخويشتن درآزمون ظرفيت وجودي خويش است.

صبر به معناي شکيبايي است و صبور کسي است که، در برابر رخدادهاي زشت و زيباي زندگي، پايداري خود را از دست نمي دهد و ناخوشي ها وي را از ميدان آزمايش خارج نمي سازد.

صبر، سرآمد صفات پسنديده انساني است و با صبر مي توان به جميع کمالات دست يافت. بنابراين، آدمي بايد در کسب هر صفت پسنديده اي بکوشد و چنانچه با کوشش و صبر گوهر گران بهايي به دست آورد، در حفظ آن کوتاهي نکند تا به آساني از دستش ندهد.

صابري کرديم تا بند فرج بگشاد صبر راست گفت آن کس که گفت الصبر مِفتاح الفرج . (مولوي)

فضيلت صبر در کتاب و سنت

در قرآن کريم و روايت هاي پيشوايان ديني، از فضايل صبر و ثمره هاي آن بسيار سخن به ميان آمده است، براي نمونه، خداوند در سوره مبارکه انفال آيه 75 مي فرمايد:

آنها کساني هستند که درجات عالي بهشت در برابر شکيبايي و صبر آنها به آنان ارزاني و پاداش داده مي شود و در آنجا با درود و سلام با آنها برخورد مي کنند.

ايمان به خداوند آرامش بخش است و نگراني و اضطراب را از آدمي دور مي کند. خداوند پس از برشمردن صفات دوازده گانه بندگان خاص خود، در جمع بندي، همين آيه را ذکر مي کند و نام صبر را مي برد، صفتي که سرچشمه تحقق همه صفات نيک است، چنان که به فرموده مولاي متقيان علي عليه السلام :موقعيت صبر نسبت به ايمان، مثل سر است به بدن و خير نيست در بدني که سر نيست و نه در ايماني که صبر نيست، بر شما باد صبر و شکيبايي.

اقسام صبر

علماي اخلاق صبر را بر سه دسته مي دانند که اين تقسيم، برگرفته از منابع روايي است. در روايتي از حضرت رسول اکرم صلي الله عليه و آله و نيز علي بن ابي طالب عليه السلام آمده است:

صبر بر سه قسم است: صبر بر بليه و مصيبت، صبر بر اطاعت و عبوديت و صبر از گناه و معصيت و اين قسم سوم از دو قسم اول بالاتر و پرارزش تر است.

1-مصيبت

با پديدآمدن شرايط سخت و دشوار زندگي، شايسته است بر انسان که صبر پيشه کند و شکر خداي به جاي آرد. گاهي آدمي با فقدان مال يا اولاد و يا بستگان و يا از دست دادن مقام و منصب، به اضطراب و تشنج و عدم کنترل روحي دچار مي گردد که در اين ميان، بايد از نيروهاي باطني خود براي پيکار با ناگواري ها بهره برد و صبر نيز يکي از اين موهبت هاي الهي است که رشته هاي نوميدي و سستي را پاره مي کند و او را بر مسند عزت و سعادت مي نشاند.

2-مقام طاعت و بندگي

انسان به حکم رسالتش، موظف به انجام تکاليف بندگي خويش است و در اين رهگذر، وسوسه هاي شيطاني و تمايلات نفساني در کمين اوست و بسا سستي و بي شوقي در پرداختن به امور عبادي (نماز، روزه، رعايت حريم ها و...) در او رخنه مي کند، حال آنکه رمز کاميابي هر دو سرا، بسته به اطاعت از خداي بزرگ و مهربان است.

پايداري در فرمانبري خدا وظيفه اي است که، از جانب وجود مقدس حضرت حق براي بندگان معين شده است و برتري، همواره از آن کساني است که گام هايي استوار بردارند. پس خداوند تبارک و تعالي آنان را همراهي مي کند و از آن جا که لطف خداوند بر همگان يکسان است، هر آن که شايسته تر باشد، از انوار عنايت الهي بهره مندتر است.

مقتضاي لطف خداوندي، رحمتي است يکسان بر همه موجودات، مگر آن کس که در اطاعت حق کوشاتر باشد، چنان که به فرموده حضرت محمد مصطفي صلي الله عليه و آله : «فرمانبرداري خداوند، رساننده هر چيزي است که طلب شود و رهاکننده از هر شري که پرهيز شود.

قرآن کريم در اين باره مي فرمايد: «اگر به همان راهي که از سوي خدا تعيين شده است قدم بردارند و پايدار باشند، نعمت هاي حق را بر آنها سرازير خواهيم کرد». (جن: 16)

3-صبر در مقام معصيت

صبر در مقام معصيت و گناه، صبري است که زمينه معصيت فراهم باشد، ولي آدمي خود را از افتادن در دام گناه نگاه دارد و با صبر و اميد، از کشش آن در امان ماند. ارزش صبر در اين مقام، بالاتر از ديگر صبرهاست؛ زيرا فقط انسان عابد عارف است که با خداشناسي کامل و حب او، به مهار نفس در برابر گناه نايل مي شود. رسول خدا صلي الله عليه و آله مي فرمايد:

پايداري مومن در حفظ ايمان خود، از کوه هايي که به زمين ريشه دوانيده بيشتر و استوارتر است، زيرا کوه تراشيده مي شود، ولي کسي را توانايي آن نيست که اندکي از دين مؤمن بکاهد.

 

آثار تربيتي ـ اخلاقي صبر

1- تأثير صبر بر قدرت تحمل

نازپروردگاني که در بستر نرم و راحت آرميده اند، سرد و گرم جهان را نچشيده و گرفتاري هاي آن را نديده اند و آزمون پايداري در برابر مشکلات را نداده اند و آنچه خواسته اند، بدون رنج و سختي برايشان فراهم شده است، آن گاه که تنها و دور از امکانات مي شوند، توان ايستادگي در برابر هيچ مشکلي را ندارند و از انجام بديهي ترين وظايف انساني خود عاجزند و تنها انسان هاي صبورند که از هر گونه خودباختگي و شکست روحي در امانند.

2- بردباري، سبب تقويت ايمان

توکل به خداوند اميدآفرين، اراده خلاق و روح پايداري را در انسان بيدار مي کند و او را به افقي تابناک تر رهنمون مي سازد. ايمان، يگانه عاملي است که روان آدمي را نيرومند مي سازد و گستره اختيارش را وسعت مي بخشد، به گونه اي که از رويارويي با پيچيده ترين پيشامدها نهراسد و هرگز دچار ضعف و زبوني نشود.

صبر و شکيبايي، تمرين و ممارست مقدسات و پيامبران و آزمايش قدرت و استقامت آنان است، شکيبايي آنان را منجي و رهاننده خود ساخته و باعث فتح و چيرگي آنها بر مظالم استبداد گرديده است و صاحب سرنوشت ومقدرات خوبش شده اند. (ميلتون)

آدمي در زندگي خود، گاهي با حوادث و رخدادهاي ناگوار رو به رو مي شود و احساس مي کند به تنهايي نمي تواند آنها را حل کند که بي گمان به مدد نيروي لايزال الهي و بردباري خويش، در حل شان پيروز خواهد شد. اتکا به خداوند، بر روح شکست خورده و نااميد اثري نيکو مي گذارد و انسان مضطرب را به آرامش مي رساند و او را از افکار پريشان آرام مي سازد.

قدرت تحمل، نيروي ايمان آدمي را افزايش مي دهد، بدون اينکه به تعادل دروني اش آسيب برسد.

در سايه سار تحمل، اميد جوانه مي زند و دشواري ها را آسان مي کند. آن گاه که ضعف و دودلي بر انسان چيره مي شود و او را تا لبه پرتگاه نااميدي پيش مي برد، شکيبايي و اميدواري همچون تلألو آفتاب، يخبندان نااميدي را از ميان برمي دارند. با صبر و حلم مي توان به اوج قله هاي سخت و دشوار زندگي رسيد.

در هجر صبور باش يک چند کز صبر گشاده گردد اين بند

صبر است کليد گنج مقصود از صبر به کام دل رسي زود

ابن عماد شيرازي

 

پيامبران الهي نماد صبر و استقامت

صبر و استقامت در برابر سختي ها و مشکلات، يکي از اصلي ترين عوامل پيروزي و موفقيت در صحنه ها و امور مختلف زندگي مي باشد. پيامبران الهي، الگويي شايسته در زمينه رعايت صبر و مقاومت مي باشند؛ زيرا ايشان در طول تاريخ مورد آزار و اذيت و دشمني هاي مستکبران و افراد بي ايمان قرار مي گرفتند. در اينجانمونه هايي از صبر و پايداري فرستادگان الهي را بيان مي کنيم: خداوند در قرآن کريم، خطاب به پيامبر گرامي اسلام (ص) مي فرمايد: «و لقد كذبت رسل من قبلك فصبروا على ما كذبوا و أوذوا حتى أتاهم نصرنا و لا مبدل لكلمات الله و لقد جاءك من نبإ المرسلين »: پيش از تو نيز پيامبرانى تكذيب شدند و در برابر تكذيبها، صبر و استقامت كردند و (در اين راه،) آزار ديدند، تا هنگامى كه يارى ما به آنها رسيد. (تو نيز چنين باش! و اين، يكى از سنتهاى الهى است) و هيچ چيز نمى تواند سنن خدا را تغيير دهد و اخبار پيامبران به تو رسيده است. اين آيه رسول گرامى را به راهى كه انبياى گذشته پيمودند، هدايت مى كند، و آن راه عبارت است از صبر در راه پروردگار، هم چنان كه در جاى ديگر مى فرمايد:" أولئك الذين هدى الله فبهداهم اقتده": ايشان كسانى بودند كه خدا هدايت شان كرده بود پس به هدايت آنان اقتداء كن (انعام،90)

در حقيقت اين آيه به يك اصل كلى اشاره مى كند و آن اينكه هميشه رهبران صالح اجتماع كه براى هدايت توده هاى مردم به وسيله ارائه مكتب و طرحهاى سازنده با افكار منحط و خرافات و سنن غلط جامعه بپا مى خاستند با مخالفت سرسختانه جمعى سودجو و زورگو كه با پر و بال گرفتن مكتب جديد، منافعشان به خطر مى افتاد، روبرو مى شدند. آنها براى پيشرفت مقاصد شوم خود از هيچ كارى ابا نداشتند، و از تمام حربه ها: حربه تكذيب، تهمت محاصره اجتماعى، آزار و شكنجه، قتل و غارت و هر وسيله ديگر استفاده مى كردند، اما حقيقت با جاذبه و كشش و عمقى كه دارد سرانجام- طبق يك سنت الهى- كار خود را خواهد كرد، و اين خارهاى سر راه برچيده خواهند شد، اما شك نيست كه شرط اساسى اين پيروزى بردبارى و مقاومت و استقامت است.

پس پيامبر ما صبر كن آن گونه كه پيامبران «اولو العزم» صبر كردند(الأحقاف: 35 ). تنها تو نيستى كه با مخالفت و عداوت اين قوم مواجه شده اى، همه پيامبران اولو العزم با اين مشكلات روبرو بودند و استقامت كردند،" نوح" (عليه السلام) پيامبر بزرگ خدا 950 سال دعوت كرد اما جز گروه اندكى به او ايمان نياوردند، پيوسته آزارش مى دادند و به سخريه اش مى گرفتند. "حضرت ابراهيم(عليه السلام) را به ميان آتش افكندند و"حضرت موسى" (عليه السلام) را تهديد به مرگ نمودند، و قلبش از نافرمانيهاى قومش پر خون بود، وحضرت عيسى مسيح (ع) را بعد از آزار بسيار مى خواستند به قتل برسانند كه خداوند نجاتش داد، خلاصه تا بوده دنيا چنين بوده است، و جز با نيروى صبر و استقامت نمى توان بر مشكلات پيروز شد.

واستعينوا باالصبروالصلوه براساس پيام رساي قرآن همه ما بايد در اين ماه مبارک بواسطه تقويت ايمان از طريق دعا و مناجات و نماز و صبر و تحمل دشواري ها خود را از منجلاب بدبختي ها رهانيده و به اوج عزت و عظمت و بندگي برسانيم .

 

محقق: حجت الاسلام سميع الله مردان

رئيس تبليغات اسلامي شهرستان نطنز

 

يكشنبه 15 مرداد 1391 - 13:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری