جمعه 6 مرداد 1396 - 23:34
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

داود خسروي

 

كفر و ايمان چه به هم نزديك است

 

گزارشي از برگزاري کنسرت «شب دهم»

هميشه قاعده نوستالژي اين بوده و هست كه با شنيدن يا ديدن موسيقي، تصوير يا شعري به دنياي گذشته مي‌رويم و خود را در آن زمان با خاطرات تلخ و شيرين پيوند مي‌زنيم. هميشه بر اين بوده و هست كه فرازي از يك موسيقي ما را به انتهاي آن اثر مي‌رساند بي‌آن‌كه قطعه تا پايان پخش شود حال اين جريان در بسياري موارد پررنگ‌تر ديده مي‌شود و گاهي يك بيت شعر چنين روندي را براي مخاطب رقم مي‌زند.

به گزارش جام جم آنلاين 10 سال است كه وقتي با اين بيت «مرز در عقل و جنون باريك است / كفر و ايمان چه به هم نزديك است» روبه‌رو مي‌شويم، ناخودآگاه به زمزمه موسيقي آن مي‌پردازيم و چهره‌هاي ماندگار سريالي از تصورمان مي‌گذرد كه هر كدام قهرمان زندگي خود در يك برهه‌اي از تاريخ بوده ‌اند.

سريال تلويزيوني شب دهم اثر جاودانه‌اي از موسيقي، شعر و تصوير است كه مهر ماندگار شدن را با اين سه هنر زده و هم ‌اكنون بعد از يك دهه به واسطه اجرا با اركستر ملي براي مخاطبان دوباره زنده و تكرار ‌شده است.

اركستر موسيقي ملي ايران، كنسرت «شب دهم» را با خوانندگي عليرضا قرباني در مركز همايش‌هاي برج ميلاد اجرا ‌كرد.

بنا بر گزارش روابط عمومي انجمن موسيقي ايران در اين كنسرت، موسيقي قسمت‌هاي مختلف سريال شب دهم همراه با تصنيف شب دهم و دو تصنيف جديد توسط اركستر و عليرضا قرباني اجرا شده است و تمامي اشعار اين قطعات از سروده‌هاي افشين يداللهي است. اين كنسرت، اولين اجراي اركستر موسيقي ملي ايران است كه تمامي لحظات اجرايش با تصوير همراه بوده است به گونه‌اي كه در زمان اجراي رپرتوار شب دهم، تصاويري از اين سريال نيز در پشت اركستر پخش شد.

فردين خلعتبري آهنگساز موسيقي سريال شب دهم درباره اين اجرا كه با پخش تصويرهايي از سريال همراه است، مي‌گويد: ما در اين اجرا براي اولين بار در تاريخ موسيقي ايران تصوير را همراه صدا اجرا كرديم تا بتوانيم رابطه عناصر موسيقايي و تصوير را به مخاطب نشان دهيم. ما در اين كار بخش‌هايي از موسيقي فيلم را انتخاب كرديم كه ملوديك‌تر و شنيدني‌تر و به نوعي جذاب‌تر براي شنونده است.

به گفته او بخش‌هاي مختلف سريال شب دهم در اجراي اركستر ملي به صورت صامت پخش مي‌شود اما به واسطه داشتن ديالوگ‌هاي قوي و ماندگار در اين اثر، در جاهايي خاص مخاطب ديالوگ‌هاي شخصيت‌هاي معروف فيلم را هم مي‌شنود.

اين آهنگساز درباره تغييراتي كه براي اجراي صحنه‌اي اين موسيقي صورت داده مي‌گويد: تمامي قطعات براي اركستر ملي دوباره‌ نويسي و به روز شد همچنين سه تصنيف ديگر را در اين كنسرت، اركستر نواخت كه در طول سريال شنيده نشدند، چراكه من آنها را همان زمان و بعد از پخش كار در فضاي سريال و محرم ساختم.

عليرضا قرباني، خواننده موسيقي شب دهم نيز درباره تغييرات تكنيكي در بخش آواز مي‌گويد: زمان نشان مي‌دهد كه يك خواننده مي‌تواند راحت‌تر، باتكنيك‌تر، بهتر و شايد رهاتر بخواند كه البته اميدوارم من به آن درجه رسيده باشم. بر اين اساس شايد براي شنونده عام خيلي تغيير تكنيك‌ها قابل درك نباشد.

وي ادامه مي‌دهد: به نظرم كنسرت شب دهم دو خصوصيت بارز دارد، يكي اين‌كه كل مجموعه شامل موسيقي و تصوير و آهنگ‌هاي متن سريال با هم اجرا مي‌شوند و ديگر اين‌كه اين اثر بسيار پر موزيك است و براي اولين بار در تاريخ موسيقي ايران تمامي موسيقي‌هاي سريال با تصوير هماهنگ شده و اجرا مي‌شوند.

موسيقي مستقل براي شخصيت‌هاي شب دهم

موسيقي سريال شب دهم كاملا تصويري و منطبق بر اتفاقاتي است كه در طول سريال شاهد آن هستيم. گويا خالق آن تلاش كرده است براي هر كدام از شخصيت‌ها از جمله حيدر، فخرالزمان، سرهنگ و... موسيقي خاصي بسازد. خلعتبري در اين‌باره مي‌گويد: من به صورت سيستماتيك ماجرا را نگاه مي‌كنم چرا كه حالت‌ها و شخصيت‌هاي مختلف، موسيقي‌هاي متفاوت دارند و در شب دهم نيز بعضي شخصيت‌ها از موسيقي كاملا مستقلي برخوردارند. مثلا رابطه بين حيدر و فخرالزمان يا ياور و همسرش، عمه خانم و سرهنگ تم‌هاي متفاوتي دارد كه من هر كدام را به تفكيك آورده‌ام و به جاي اين‌كه اين تم‌ها با هم در تقابل قرار گيرند، نوعي آميختگي تمي را به وجود مي‌آورند.

خلعتبري: موسيقي شب دهم داراي روح ايراني است و موسيقي‌اي كه در اين سريال شنيده شده موسيقي ملي ايران است. به نظر من بهترين تعبير از موسيقي ملي همان داشتن روح ايراني در آن است؛ سازها مهم نيستند بلكه داشتن روحي از جنس ايران در آن از اهميت برخوردار است

وي شب دهم را داراي موسيقي با حجم بسيار زياد مي‌داند و ادامه مي‌دهد: سريال محتواي زيادي دارد كه با يك موسيقي محدود نمي‌توان تمامي بخش‌هاي آن را پشتيباني كرد. بر اين اساس تم‌هاي مختلفي را براي آن تعريف كردم.

قرباني نيز در اين‌باره مي‌گويد: تيتراژ شب دهم خيلي مطرح و شناخته شده براي مردم است و به نوعي سمبل و نماد تبديل شده كه به تنهايي يادآور كل سريال است. به نظر من يكي از نكات مثبت موسيقي شب دهم اين است كه تمامي اشعار از افشين يداللهي است و باعث شده با مخاطب ارتباط خوبي برقرار كند و خاطرات زيبايي را براي مردم ثبت كند.

تعزيه؛ تم اصلي

سريال شب دهم در يك دوره تاريخي سير مي‌كند كه موضوع اصلي آن تعزيه و واقعه عاشوراست و با توجه به اين فضا آهنگساز نيز مي‌توانست از هر كدام از موسيقي‌هاي دوره مشروطه يا حتي قاجار و موسيقي تعزيه بهره گيرد كه خلعتبري خود در اين‌باره مي‌گويد: تم اصلي تيتراژ كار بر مدار تعزيه است، اما من از موسيقي دوره قاجار يا مشروطه استفاده نكردم چرا كه در هيچ موسيقي فيلم تاريخي ديده نشده است كه آهنگساز از سازها يا موسيقي آن دوره استفاده كند.

خالق موسيقي مدار صفر درجه بيان مي‌دارد كه موسيقي دوره قاجار مبتني بر سازها و موسيقي ايراني است و طي يك قراردادي به نقطه‌اي رسيديم كه يك موسيقي ملي براي سينمايمان داشته باشيم كه تم‌هاي ايراني با سازهاي ايراني و غيرايراني را در بر گيرد. با اين توصيف من نيز در كار شب دهم از اين فضا استفاده كردم كه البته در برخي قسمت‌ها روايت موسيقي مدرن‌تر مي‌شود و در جاهاي ديگر موسيقي عاشقانه و تغزلي شنيده مي‌شود كه اينها همه با توجه به روند دراماتيك داستان است.

او مي‌گويد: من در ساخت اين اثر به اين فكر نبودم كه برگشتي به يك مرجع تاريخي داشته باشم و همين عامل باعث شد در بخشي از موسيقي تغييرات سبكي داشته باشم كه براي موسيقي فيلم چنين چيزي عجيب نيست.

اين آهنگساز، موسيقي شب دهم را داراي روح ايراني مي‌داند و معتقد است موسيقي‌اي كه در اين سريال شنيده شده موسيقي ملي ايران است: به نظر من بهترين تعبير از موسيقي ملي همان داشتن روح ايراني در آن است؛ سازها مهم نيستند بلكه داشتن روحي از جنس ايران در آن از اهميت برخوردار است. ما بايد افتخار كنيم به موسيقي و كشورمان كه مي‌توانيم اثري بسازيم كه كاملا مشخصه ايراني داشته باشد.

قرباني نيز در اين‌باره مي‌گويد: براي شخص بنده آوازم منحصر به دوره خاصي نبوده است، چراكه بخش اعظم آواز در اين اثر اركسترال بوده و قطعا نمي‌توانست در حال و هواي موسيقي گذشته باشد. آقاي خلعتبري در تصنيف شب دهم از فضايي شبيه به دستگاه نوا در موسيقي ايراني استفاده كرده و آن را اركسترال كرده است.

صداهاي متفاوت شب دهم با دو رهبر اركستر

بخش‌هايي از موسيقي شب دهم سال گذشته با تولد دوباره اركستر ملي به رهبري برديا كيارس اجرا شد و اين‌بار به‌ صورت كامل و همراه با تصوير به رهبري آرش گوران اجرا مي‌شود.

به گفته بسياري آهنگسازان، رفت و آمد رهبران در اركسترها صداهاي مختلفي را باعث مي‌شود. خلعتبري درباره صدادهي اركستر در اجراي گذشته و حال اين رپرتوار مي‌گويد: من تصويرها و دريافت‌هاي متفاوتي از هر دو رهبري داشتم. اميدوارم مخاطبان نيز چنين برداشت‌هايي داشته باشند. قرباني نيز در اين‌باره معتقد است كه هر رهبري ديدگاه شخصي و حس و حال خودش را دارد كه آن را در قالب اركستر و خواننده به مخاطبان منتقل مي‌كند. كيارس يكي از استعدادهاي كم‌نظير در عرصه رهبري اركستر است و در اجراهاي مختلف با اركستر نشان داد كه صدادهي مربوط به خودش را از اركستر دارد و هم‌اكنون نيز آرش گوران با سن كم، صدادهي ديگري از اركستر ايجاد كرده است.

موسيقي شب دهم: يكدستي در موسيقي، شعر و اجراي آواز

مرتضي سروش‌نيا در جام جم آنلاين درباره موسيقي شب دهم مي نويسد: مجموعه «شب دهم» به كارگرداني حسن فتحي و تهيه‌كنندگي حسن بشكوفه، محرم سال 80 كه مصادف با عيد نوروز بود، از شبكه يك پخش شد و مي‌توان گفت بهترين سريال مناسبتي محرم تا امروز بوده است.

در اين سريال بازيگراني چون كتايون رياحي، رويا تيموريان، محمود پاك‌نيت، حسين ياري، ثريا قاسمي، پرويز فلاحي، حسين آقابيك، آتش تقي‌پور، پرويز پورحسيني و... هنرنمايي كردند.

موسيقي تيتراژ پاياني سريال شب دهم اثري آوازي از فردين خلعتبري بر شعري از افشين يداللهي است كه زمان پخش سريال مورد استقبال فراوان قرار گرفت.

3 عامل اصلي يعني موسيقي، شعر و اجراي آواز، تركيبي هماهنگ و همسان به وجود آوردند كه اين يكدستي موجب شد موسيقي سريال شب دهم از جمله آثار ماندگار دهه 80 شود.

موسيقي اين سريال بر 2 عنصر ملودي و فضاي تنظيم استوار است. فضاي تنظيم يعني ايجاد حالت‌هاي افكتيو در موسيقي به‌وسيله سازهاي اكوستيك. استفاده از حجم سازهاي بادي، برنجي و كوبه‌اي (تيمپاني و سنج) پدهاي زهي و حركت‌هاي قوي باس در رژيسترهاي بم در ايجاد اين فضاسازي افكتيو نقش بسزايي دارد.

 همچنين بهره‌گيري از رنگ صوتي سازهاي ايراني (سنتور) در ميان اين حجم اركستر براي اجراي جواب‌هاي كوتاه به ملودي آوازي تاثير كنتراست صوتي را در ذهن شنونده افزايش مي‌دهد.

اركستراسيون خلعتبري بيشتر با تاثير از آهنگسازان فيلم بويژه آنها كه به آثارشان علاقه بيشتري دارد، انجام مي‌شود و تا حد زيادي زباني خاص به خود گرفته است. ملودي بخش آواز هرچند فضايي ايراني دارد، ولي روند حركت ملودي و گردش نغمه‌هاي آن تازگي ويژه‌اي دارد و اين تازگي بيشتر به خاطر غيرقابل پيش‌بيني بودن جمله‌هاست.

جمله‌پردازي ملودي‌ها به گونه‌اي نشان‌دهنده اهميت ملودي نزد آهنگساز است و همين عامل جذابيت ملودي نقش بسزايي در محبوبيت اين موسيقي براي مخاطب داشته است.

ناگفته نماند كه ملودي بخش آوازي را به علت روند حركت غيرقابل پيش‌بيني نمي‌توان زمزمه كرد، اما تاثير حسي آن در ذهن شنونده عميق و لذت‌بخش است.

عليرضا قرباني اجراي بخش آواز آن را بخوبي انجام داده است. تلاش براي بيان واضح و گوياي شعر و اجراي دقيق تحريرها و فراز و فرودهاي نامتعارف خط ملودي از جمله بارزترين جنبه‌هاي اجرايي بخش آواز است. رنگ صداي قرباني هم با فضاي موسيقي بسيار همخواني دارد.

همچنين تناليته انتخاب شده از سوي آهنگساز بخوبي در بهترين منطقه صوتي خواننده قرار گرفته است.

با همه مواردي كه گفته شد 2 نكته را نبايد از قلم انداخت:

1 ـ تعداد زياد ابيات و تلاش آهنگساز براي استفاده از همه آنها باعث شده بخش آوازي موسيقي دچار فشردگي شود. به عبارتي، شنونده دائم در معرض ملودي‌هاي جديد بخش آواز قرار مي‌گيرد و تقريبا فرصتي براي درك جمله‌هاي شنيده شده وجود ندارد؛ بويژه اين‌كه جمله‌اي تكرار نمي‌شود.

2 ـ به علت موارد گفته شده در بالا جمله‌هاي رابط و پاسخ‌هاي جمله‌هاي آوازي بسيار كم يا به عبارتي ـ جز در يك مورد ـ جمله رابطي براي پيوند بخش‌هاي آواز وجود ندارد.

موسيقي تيتراژ سريال شب دهم اتفاقي مهم در جريان موسيقي سريال‌هاي تلويزيون بود. دست‌كم از اين نظر كه گوش مخاطبان بسياري از نسل جوان با موسيقي جدي آشنا و در حافظه شنيداري آنها ماندگار شد.

 

 

 

دوشنبه 9 مرداد 1391 - 9:20


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری