سه‌شنبه 30 آبان 1396 - 15:22
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان فارس

 

روزه در اديـــان

 

 

 

مقدمه

روزه را مي‌توان يکي از ارکان اصلي اديان به شمار آورد. در تمام اديان الهي و بشري روزه به روش‌هاي مختلف وجود دارد. خداوند متعال در قرآن مجيد مي‌فرمايد: کتب عليکم الصيام کما کتب علي الذين من قبلکم (بقره /  )؛

در اين نوشتار با مروري بر اديان و مکاتب گوناگون آيين روزه داري را بررسي مي‌کنيم.

 

اديان ابتدايي

با بررسي اديان ابتدايي، مي‌بينيم که روزه حتي در ميان بوميان و قبايل ابتدايي تقدّس داشته است. قبايل بومي آمريكا معتقد بودند: روزه گرفتن در كسب هدايت و راهنمايي از روح اعظم موثر است. يکي از مراسم آن‌ها پرهيز از خوردن غذا بود.

نزد بسياري از اقوام كهن، پرهيز از خوردن و آشاميدن يکي از ابزار ندامت به درگاه خداوند (يان) و به عنوان فديه و كفاره گناهان برده است.

 مردم كهن مكزيك، امساك از خوردن غذا را به عنوان كفاره گناهان به جا مي‌آوردند و مدت آن از يك روز تا چند سال متفاوت بود. پارسايان آن‌ها براي رفع مصيبت‌ها بلاهاي همگاني، ماه‌ها از خوردن غذا خودداري مي‌کردند.

در مصر کهن نيز پس از مرگ پادشاه، رعاياي او روزه مي‌گرفتند و از مصرف گوشت، نان، گندم، شراب و هر تفريحي پرهيز مي‌کردند. آن‌ها حتي از استحمام، تدهين (ماليدن روغن به موي سر) و بستر نرم خودداري مي‌کردند.

 

آيين هندوئيسم

اديان بشري نظير بوديسم و هندوئيسم نيز روزه و رياضت‌هاي جسمي را براي تربيت جسم و روح پيروان خود ضروري مي‌دانند.

پيروان اين اديان، معمولاً در روزهاي ماه جديد و جشن‌هايي مانند: شيوراتري ( shivratri)، درگاپوجا (durga puja) و ساراسواتيپوجا (saraswati puja) روزه مي‌گيرند. زنان شمال هند در روز کاروا (karva chauth) هم روزه مي‌گيرند.

 

در اين اديان نوع روزه، بستگي به خود فرد دارد. ممکن است روزه، امتناع از خوردن و آشاميدن هر نوع غذا يا نوشيدني براي مدت 24ساعت باشد، اما بيشتر شامل نخوردن غذاهاي جامد است و نوشيدن مقداري آب يا شير مجاز است.

در روزه شديد از غروب روز قبل تا 48 دقيقه بعد از طلوع افتاب بايد از خوردن آب و غذا پرهيز کند ولي اين روزه نيز ميتواند به خود داري از خوردن يک يا دو دعده غذايي در روز و يا يا پر هيز از خوردن برهي از مواد غذايي نيز محدود شود

هدف از اين روزه، افزايش تمرکز در مديتيشن (meditation) يا عبادت، براي تطهير درون است و گاهي هم به عنوان يک قرباني در نظر گرفته مي شود.

در يکي از آيين هاي هندي زنان 9 روز از ايام navratriبراي رفاه و طول عمر همسرانشان روزه ميگيرند

در شمال هند مراسمي دارند که در پنج شنبه روزه ميگيرند و قبل از افطار با ياد آوري قصه  ها و اساطير هندي روزه خود را باز ميکنند و سفره خود را با غذاهاي زرد رنگ تزيين ميکنند

 

آيين جاينيسم

پيروان آئين جين ، براي ايجاد آمادگي روحي خود در برخي از جشن‌ها و اعياد روزه مي‌گيرند. در اين آيين روزه روة هاي گوناگوني دارد و به عنوان نمونه از خوردن هر گونه اي و غذا از غروب امروز تا طلوع آفتاب روز بعد خود داري ميکنند و يا در يک روش روزه داري ديگر تنها از خوردن غذاي جامد خود داري ميکنند  و يا به خوردن يک وعده غذا در روز کفايت ميکنند و در ا« وعده نيز غذاي بي مزه اي سرو ميکنند پارسايان اين آئين، بهترين مرگ را، مرگ در اثر پرهيز کامل از آب و غذا مي‌دانند. حتي بسياري از آن‌ها داوطلبانه راه روزه را در پيش مي‌گيرند تا بدين طريق، به زندگي خود پاياني نيک بخشند.

هدف از روزه داري در آيين جاينيسم رسيدن به (दया ، ahimsa) است در طول روزه به مراقبه ميپردازند

 

آيين بوديسم

شاهزاده سيدارتا يا همان بودا به راهبان خود توصيخ ميکرد که يک وعده غذا در روز بيش تر نخورند همه فرقه‌هاي اصلي بوديسم، دوره‌هايي براي روزه دارند که معمولاً در روزهاي چهاردهم ماه و ديگر روزهاي مقدس است. در آيين بودا، روزه به معناي خودداري از خوردن غذاهاي جامد است، و استفاده از برخي مايعات مانعي ندارد. روزه بودائيان، روشي براي پاک‌سازي نفس است.

راهبان بودايي، تراوادين (theravadin) و تِندايي (tendai)، براي آزادسازي ذهن و بعضي از راهبان بودايي کشور تبت، براي اينکه به اهداف يوگا برسند، روزه مي‌گيرند.

بسياري از راهبان و راهبه‌هاي بودايي مذهب، تنها به يک وعده غذا در روز اکتفا مي‌کردند و بعد از ظهر چيزي نميخورند [1]و اول ماه و نيمه ماه را روزه کامل مي‌گرفتند. امروزه مردم عامي بودائي هر ماه چهار بار روزه داشته و به گناهان خود اقرار مي‌کنند. هم‌چنين در استقبال از سال‌روز فوت بودا، مدت پنج روز از خوردن گوشت خودداري مي‌کنند.[2]

 لامائيست‌ها، که فرقه‌اي از بودائيان هستند نيز روزهاي ‪ ۱۴، ‪ ۱۵، ‪ ۲۹ و ۳۰ هر ماه را به غذاي آردي و چاي بسنده مي‌كنند. اما پارسايان اين فرقه، در طول اين چهار روز تا غروب آفتاب هيچ مواد غذايي مصرف نمي‌کنند.

 مردم تبت در مراسمي به نام «نانگ نس» (روزه مدام) چهار روز، روزه مي‌گيرند. آن‌ها دو روز اول را با دعا، اقرار به گناهان و تلاوت متون مقدس به سر مي‌برند و روز سوم، پرهيز شديدي را رعايت مي‌كنند و هيچ نمي‌خورند. به طوري که حتي آب دهان خود را هم فرو نمي‌برند. آن‌ها اين روزه را با دعا و اقرار به گناهان، تا طلوع آفتاب در روز چهارم ادامه مي‌دهند.

 

آيين سيک

در آيين سيک به روزه داري به جز موراد  پزشکي توصيه نميکنند . روحانيون سيک معتقدند روزه داري هيچ منفعتي براي شخص روزه دار ايجاد نميکند . رهبر سيک ها صاحب گوروگرانت ميگويد کساني که به روزه داري ممارست ميکنند منفعت زيادي نميبرند  (گورو گرانت صاحب  صفحه 216).

 

اديان چيني

در ميان چينيان كهن، به ويژه پيروان مذهب تائو، روزه قلب وجود دارد. در اين آيين، اين روزه از روزه تن اهميت بيشتري دارد. پيروان مكتب كنفوسيوس نيز روزه را براي آماده‌سازي خود، در پرستش ارواح نياكان، مورد توجه قرار مي‌دهند.

 

 آيين زرتشت

در آيين زرتشت خوردن گوشت حيوانات در روزهاي 2، 12، 14، و 21 هر ماه ممنوع است. در اين روزها که متعلق به چهار امشاسپند وهمن، ماه، گوش و رام است، زرتشتيان از خوردن گوشت پرهيز مي‌کنند. اين چهار نفر از حاميان چهارپايان هستند. حتي در اين روزها که به نبر معروف هستند، از ذبح چهارپايان سودمند هم خودداري مي‌کنند.

يکي ديگر از روزهايي که زرتشتيان روزه مي‌گيرند در جشن بهمنگان يا بهمنجه است که در روز بهمن از ماه بهمن برگزار مي شود. برخي نيز اين روزه را تا پايان بهمن ماه ادامه مي‌دهند.

 

آئين يهود

در آئين يهود روزه جزئي از مجموعه اعمالي است كه يك يهودي براي ذليل ساختن تن و رنجور ساختن آن انجام مي‌دهد.

قوم يهود براي اظهار عجز و تواضع در حضور خدا، روزه مي‌گرفتند تا بدين وسيله به گناهان خود اعتراف کنند و با توبه رضاي حضرت اقدس الهي را تحصيل نمايند.

در كتاب‌هاي عهد قديم، از روزه داشتن انفرادي افرادي هم‌چون داود، عزرا، الياس، دانيال و ديگران سخن گفته كه بيان‌گر يك ارب ديني، براي نيل به هدف مورد نظر درميان يهوديان بوده است. در كتاب عهد قديم آمده است که موسي پيش از دريافت الواح عهد از يهوه، چهل شبانه‌روز در کوه سينا روزه گرفت و از خوردن و آشاميدن پرهيز کرد. داوود در هنگام بيماري پسرش از بت‌شابع زن اوريا، روزه گرفت. يهوشافط پس از پيروزي يهوديه بر موآبي‌ها و عمونيان چهل روز روزه گرفت. يوئيل و يونس  نيز براي دور کردن خشم خدا به مردم دستور به روزه گرفتن دادند. مردخاي و استر نيز که از ديگر شخصيت‌هاي عهد عتيق هستند، پس از فرمان هامان، وزير اخشورش براي قتل عام يهوديان چندين شبانه‌روز روزه گرفتند.[1]

 براساس يك طبقه‌بندي روزه‌هاي مرسوم در آيين يهود را مي‌توان به سه طبقه اصلي تقسيم كرد:

1. روزه‌هاي حكم شده در كتاب مقدس يا روزه‌هاي ايجاد شده به مناسبت يادآوري وقايع مطرح شده در كتاب مقدس. مانند روزه يوم كيپور، روزه نهم آو، روزه 17 تموز و ... .

2. روزه‌هاي تعيين شده از سوي «ربي‌ها». مانند روزه اولين دوشنبه پس از عيد فصح، روزه آخر هر ماه موسوم به يوم كيپور كوچك و ... .

3. روزه‌هاي شخصي كه اشخاص در مناسبت‌هاي مختلف خصوصي به آن مبادرت مي‌كنند. اين روزه‌ها وقت مشخصي ندارد و در زماني‌که رخدادي براي کسي پيش مي‌آيد روزه مي‌گيرد. مانند روزه براي فوت والدين يا معلم، روزه عروس و داماد در روز ازدواجشان و ... .

روزه يهوديان در بعضي روزها مثل کيپور، از غروب آفتاب تا شامگاه روز بعد است، ولي  مدت روزه در روزهاي ديگر از هنگام طلوع آفتاب تا شامگاه همان روز است. هم‌چنين اگر يكي از روزه‌ها به استثناي روزه يوم كيپور با روز شنبه مصادف شود، روزه به يكشنبه موكول مي‌شود.

 

روزه‌هاي واجب

بر اساس يک طبقه‌بندي ديگر، روزه‌هاي آيين يهود به واجب و مستحب تقسيم مي‌شود. روزه‌هاي واجب اين دين عبارت است از:

1. روزه يوم كيپور: اين روزه که مهم‌ترين و معروف‌ترين روزه‌هاست، در روزهاي نهم و دهم ماه تشرين (نخستين ماه يهودي از سال يهودي) به مدت 25 ساعت است. هدف از اين روزه بخشش گناهان است كه دستور مستقيم خداوند در تورات درباره آن صادر شده است.

«براي شما قانون ابدي باشد كه در دهمين روز از ماه هفتم (عبري) جان‏هاي خود را رنج دهيد (روزه بگيريد) ... زيرا در اين روز براي شما طلب عفو مي‏شود .... (و در صورت توبه)‌ از تمام خطاهايي كه نسبت به خداوند مرتكب شده‏ ايد، مبرا مي‏شويد.»[2]

 

ريشه اين روزه، به عفو بني‏اسرائيل از جانب خداوند در صحراي سينا بازمي‏گردد. حضرت موسي عليه‌السلام پس از ميقات چهل روزه در كوه سينا وقتي از تمرد گروهي از بني‏اسرائيل آگاه شد، چهل روز ديگر در بالاي كوه براي قوم خود طلب عفو كرد. وقتي موسي در دهم ماه هفتم از كوه پايين آمد، اين روز به عنوان روز كيپور يعني روز بخشش گناهان تعيين شد.

 

2. روزه سوگواري: اين روزه در 4 نوبت است كه پس از ويراني معبد بيت‏المقدس از طرف انبيا و علماي بني‏اسرائيل به نشانه سوگواري براي يهود واجب شد.

 

3. روزه استر: استر نوعي روزه است كه به منظور طلب حاجت و استجابت دعا صورت مي‏گيرد.ريشه اين روزه به 2300 سال پيش در زماني که يهوديان در ايران ساكن شده بودند، برمي‌گردد. در آن دوران يكي از وزراي خشايار شاه نقشه قتل‏ عام يهوديان را طرح كرد كه با هوشياري استر و يكي از انبياي يهود به نام مُردخاي اين نقشه باطل شد. استر براي موفقيت در ابطال اين توطئه، از يهوديان ايران خواست كه 3 روز روزه بگيرند و از خداوند طلب بخشش و كمك نمايند. پس از آن، روزه استر به يادبود اين واقعه بر يهوديان واجب گشت.


4. روزه پوريم: اين روزه به شکرانه نجات از قتل عام گرفته مي‌شود.

 

5. روزه کدليا: روز سوم ماه تشرين، روزي است که کدليا حاکم بيت‌المقدس با 82 تن از يهوديان در آتش سوخت.


6. روزه عقيبيا: در روز پنجم ماه تشرين که به پاس گرامي‌داشت خاطره خاخام عقيبيا است، روزه واجب است. خاخام عقيبا کسي است که او را مجبور به پرستش بت نمودند و او زير بار نرفت و آن قدر مقاومت کرد تا از گرسنگي درگذشت.


7. روزه عذاب: در زمان داوود پيامبر، خداوند بر بني اسرائيل غضب کرد، ايشان را به مرگ و قحطي تهديد نمود. يهوديان از ترس، آن روز را روزه مي‌گيرند.

 

8. روزه صدقيا: روز ششم از ماه حسوان، پس از آن که بخت‌النّصر اورشليم را تصرّف کرد، فرزندان صدقيا را کشت و او صبر و تحمل نمود. يهوديان به پاس هم‌دردي با صدقيا (پادشاه يهود) روزه مي‌گيرند.


9. روزه يهوياقيم: در بيستم ماه کليو ارمياي نبي پيش‌گويي اسارت يهود و ويراني بيت المقدس را کرد و توسط يهوياقيم پادشاه يهود به زندان افتاد.

 

روزه‏هاي مستحب

1. روزه آدينه پسح :‌ اين روزه مختص پسران و مردان اول‌زاد خانواده است كه به يادبود ضربت خداوند به اول‌زادهاي مصريان، در آستانه خروج بني‏اسرائيل از مصر و مصونيت عبرانيان از اين ضربت صورت مي‏گيرد.

2. در ايام خاص از سال به ويژه ماه الول، روزهاي دوشنبه و پنجشنبه روزه گرفته مي‏شود.

3. روزهاي آدينه ماه نو عبري ( روز قبل از حلول ماه قمري).

4.  عروس و داماد در روز عروسي يا روز قبل از آن به مناسبت شروع زندگي جديد و به منظور توبه از گناهان گذشته در صورت امكان روزه مي‏گيرند.

5. كسي كه خواب آشفته‏اي ديده است و آن را نشان بدي مي‏داند، روز بعد به خاطر كفاره گناهان و رفع مصيبت روزه مي‏گيرد.

6.  برخي رسم دارند كه در سال‌روز درگذشت والدين خود يا سال‌روز درگذشت علماي عالي‏رتبه ديني روزه بگيرند.

7. در مواقع خاصي مانند احتمال وقوع بلاياي طبيعي يا بروز خشك‌سالي و نظاير آن، بنا به حكم مرجع ديني، روزه جماعتي بر يهوديان منطقه‏اي خاص مقرر مي‏شود.     

 

آداب و شرايط روزه

در شريعت يهود، كليه واجبات ديني براي دختران از سن 12 سالگي و براي پسران از 13 سالگي شروع گشته و اجباري است. بنابراين شرط سني در روزه نيز همين است.

كليه روزه‏هاي واجب و مستحب يهود، از سپيده صبح تا تاريکي کامل هوا انجام مي‌شود به غير از روزهاي يُوم كيپور و روزه نهم آو كه 25 ساعت است و از غروب تا غروب است. اين 2 روزه استثناء هستند. در روزه‌ها غير از خوردن و آشاميدن، هيچ‌گونه محدوديت ديگري اعمال نمي‏شود.

غير از روزه بزرگ يوم كيپور كه تاكيد ويژه‏اي بر انجام آن صورت مي‏گيرد، در همه روزه‏ها بيماران، افراد ضعيف، زنان باردار يا شيرده از روزه‏ها معاف هستند.

 

در ايام عيد و روزهاي شنبه و روزهاي اول ماه نو عبري، گرفتن روزه ممنوع است.

 

از ديگر آداب روزه در يهوديت مي‌توان به بيرون آوردن تورات ازجاي‌گاه بدون پوشش اصلي، قرائت تورات، خواندن دعا و اعتراف به گناه، زيارت قبور، نواختن شوفار، خوابيدن روي زمين، خودداري از صحبت كردن و خودداري از شنيدن موسيقي اشاره کرد.

 

آيين صابئين

صابئين يا مندائيان (پيروان حضرت يحيي) در روزهاي ويژه‌اي از سال كه آن‌ها را مبطل مي‌نامند از خوردن گوشت، ماهي و تخم مرغ خودداري مي‌كنند. از جمله اين روزها 26، 27، 28، 29 و 30 ماه سمبلتا، روزهاي ششم و هفتم ماه دولا و روز دوم ماه هطيا است.

آن‌ها روزه واقعي را روزه‌دار بودن اعضا و جوارح آدمي مي‌دانند. كه در كتاب كنزاربا يا صحف آدم، مقدس‌ترين كتاب مندائي‌ها آمده است: «اي مومنان، براي‌تان گفتم كه روزه بزرگ فقط نهي از خوردن و آشاميدن نيست بلكه ديدگان‌تان را از نگاه‌هاي هيز و شيطاني و گوش‌هاي‌تان را از شنيدن حرف‌هايي كه مردم در خانه خود مي‌زنند برحذر داريد و زبان‌هاي‌تان را به گفتارهاي دروغ و ناپسند نيالاييد».


آيين مسيحيت

 در کتاب مقدس مسيحي بار ها به روزه و روزه داري اشاره شده

به عنوان نمونه موسي (ع) چهل روز روزه گرفت (سفر تثنيه 9 :7-21)

و يا داود (ع) براي شفاي پسرش روزه گرفت  (2 سموئيل 12 :15-25). و يا يهوشافاط براي پيروزي بر دشمن در تمامي يهودا اعلام روزه داري کرد (2 تواريخ 20 :3). و يا مردم نينوا براي جلو گيري از عذاب سه روز روزه گرفتند (يونس 3 :7). و يهوديان ايراني به  شکرانه پيروزي بر هامان و کشته شدن هامان روزه گرفتند (استر 4).

و  عيسي مسيح (ع) بعد از نطول روح القدس بر وي در سي سالگي 40 روز روزه گرفت (متي 4 :2 ، لوقا 4 :2).  و يا در انجيل لوقا داستان زني به نام حنا را نقل ميکند 84 سال در معبد شبانه روز به عبادت و روزه داري مشغول بوده (لوقا 2: 37)

 مسيحيان مانند پيروان ديگر اديان، به روزه معتقد مي‌باشند، اما روزه اين فرقه داراي قوانين و شرايط خاص و ثابت نيست. آن‌ها آزادند در هر زمان و به هر اندازه به صورت فردي و جمعي روزه بگيرند. تنها نکته قابل توجه در انجيل اين است که روزه رياکارانه، قابل قبول نيست.

در انجيل متي آمده است که عيسي روزه رياکاران را تقبيح مي‌کرده‌است:

«و چون روزه مي‌گيريد، چون رياکاران کشيده‌رو نباشيد که چهره خويش را درهم مي‌کشند تا در نظر مردم روزه‌دار نمايند، به درستي به شما مي‌گويم که ايشان اجر خود را گرفته‌اند. ليکن تو هرگاه روزه مي‌گيري، سر خود را چرب کن و روي خويش را بشوي تا در نظر مردم روزه‌دار ننمايي. بلکه در نظر پدر خود که پدر تو نهان را مي‌داند و آشکارا تو را جزا خواهد داد».[3]

 

اگرچه آيين روزه در فرقه‌هاي مختلف مسيحيت متفاوت است اما به طور کلي مي‌توان روزه‌هاي مهم مسيحيان را اين‌گونه فهرست کرد:

1. روزه روز جمعه قبل از عيد پاک که در قرن دوم متداول بود.

2. روزه غيرکامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس

3. روزه چهل روز قبل از عيد پاک

4. روزه چهل روز قبل از هفته مقدس

5. روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته؛ به مناسبت روز توطئه يهوديان براي دست‌گيري عيسي و روز جمعه به دليل به صليب کشيدن عيسي عليه‌السلام.

6. روزه‌هاي فصلي.

7. روزه، به عنوان کفاره گناهان.

 همان‌طور که اشاره شد، روزه در مسيحيت تابع قانون خاصي نيست و هر کس هر طور که مي‌تواند و براي مدت زماني حتي چند ساعت مي‌تواند روزه بگيرد. همين طور روزه در فرقه‌هاي مختلف مسيحيت هم متفات است که به تفکيک بيان مي‌شود.

 

روزه‌هاي مرسوم کاتوليک‌ها

کاتوليک‌ها در روز چهارشنبه خاکستر و نيز روز جمعة‌الصليب روزه مي‌گيرند. هم‌چنين در تمامي روزهاي جمعه ماه انابت نيز که دوران توبه و تعمق کاتوليک‌هاست، از خوردن گوشت پرهيز مي‌کنند. کاتوليک‌ها تا قرن‌ها اجازه نداشتند در هيچ يک از روزهاي جمعه سال به گوشت لب بزنند، اما از اواسط دهه ۱۹۶۰ پرهيز از گوشت در روزهاي جمعه غير از دوران لنت (انابت) اختياري اعلام شد.

نحوه روزه گرفتن در ميان کاتوليک‌ها به اين صورت است که در دو روزِ چهارشنبه خاکستر و جمعه‌‌الصليب، خوردن دو نوع غذاي ساده و يک غذاي معمولي مجاز است، اما مصرف گوشت ممنوع مي‌باشد. روزه گرفتن در ساير روزهاي جمعه اختياري است و برخي از کاتوليک‌ها به جاي روزه، به توبه يا برگزاري دعا‌هايي ويژه مي‌پردازند.

 در اين روز ها بايد از خوردن گوشت و هر گونه لبني جات پرهيز کنند و البته به غير از ماهي و همچنين از خوردن روغن و شراب نيز بپرهيزند

روزه  در ميان ارتدکس‌ها

پيروان کليساي ارتدوکس شرق، دوره‌هاي مختلفي براي روزه دارند؛ از جمله ماه لِنت (دوران توبه و تعمق)، روزه رسولان، روزه معراج مريم مقدس به آسمان، روزه ويژه ميلاد مسيح، و نيز چند روزه يک روزه. تمام روزهاي چهارشنبه و جمعه، روز روزه محسوب مي‌شود، مگر در هفته‌هايي که در آن‌ها روزه نگرفتن بلامانع است.

نحوه روزه‌داري در ميان ارتدکس ها اين‌گونه است که معمولاً از خوردن گوشت، لبنيات و تخم‌مرغ پرهيز مي‌شود. خوردن ماهي در برخي ايام روزه مجاز و در برخي ديگر غيرمجاز است.

 

روزه در ميان پروتستان‌ها

پروتستان‌ها در ميان پروتستان‌ها زمان روزه به خود افراد، کليساها، سازمان‌ها يا جوامع مسيحي بستگي دارد. برخي به‌طور کامل از لب زدن به آب و غذا خودداري مي‌کنند، اما برخي ديگر تنها به نوشيدن مايعات اکتفا مي‌کنند و غذاهاي خاصي مي‌خورند. آن‌ها از خوردن يک يا چند وعده غذا صرف نظر مي‌کنند و از تن دادن به وسوسه‌هاي خوردني و غيرخوردني اجتناب مي‌نمايند.

  

روزه در ميان مومون‌ها

آيين مورمن آييني نو ظهور در ميان مسيحيان است. در آيين مومون اولين يكشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانواده‌ها در صورت تمايل ممكن است روزهاي ديگري نيز روزه بگيرند. خودداري از خوردن و آشاميدن براي دو وعده متوالي و نيز بخشيدن غذا يا پول به نيازمندان، روزداري اين فرقه است. بعد از روزه، اعضاي كليسا در جلسه روزه و شهادت دادن شركت مي‌كنند.

 

آيين اسلام

در اسلام تاريخ روزه به سال 6 ه.ق مي‌رسد. زماني كه پيامبر اسلام صلي‌الله عليه و آْله و سلم پس از صلح حديبيه، راهي مدينه شد. ايشان در مدينه اعمال ماه رمضان و سپس شوال را به جا آورد. اسلام جاي‌گاه خاصي براي روزه قائل مي‌باشد، تا آن‌جا كه در حديثي از پيامبر صلي‌الله عليه و آْله و سلم يكي از ستون‌هاي محكمي كه اسلام برآن استوار گرديده را، روزه‌داري در ماه رمضان مي‌شمرد و در جايي ديگر يكي از سه ساحت بهره‌برداري از اسلام را روزه مي‌دانند.

 

تعريف روزه

روزه از جمله اعمال عبادي است كه خداوند به آن امر فرموده است كه در آن، انسان در طول مدت معين و ساعات خاصي از شبانه روز، از خوردن و آشاميدن و در برخي موارد، حتي صحبت كردن دست مي‌كشد.

روزه در گام اول عبارت است از حفظ شكم و شهوت از خوردن و آشاميدن و بهره گيري از غريزه جنسي و رعايت آداب ظاهري كه در توضيح المسائل‌ها بيان شده است.

در گام بعد حفظ زبان، گوش، چشم، دست و پا و ساير اعضا و جوارح از گناهان را دربر مي‌گيرد كه در صورت عدم رعايت آن‌ها، روزه باطل مي‌گردد. اما همه اين‌ها بهانه‌اي است تا انسان بيشتر به نفس خود توجه پيدا كند.

هدف نهايي روزه بدن، رسيدن به روزه قلب است که انسان را از هموم دنيوي و افكار پست و آن‌چه او را از خداوند باز مي‌دارد، دور کند.

علي عليه‌السلام مي‌فرمايد: روزه دل، با ارزش‌تر از روزه زبان و روزه زبان، باارزش‌تر از روزه شكم است.

زمان روزه

در اسلام براي روزه وقت معين مشخص شده است. مسلمانان بايد از اذان صبح تا اذان مغرب از چيزهايي که روزه را باطل مي‌کند خودداري نمايد. در اسلام روزه در ماه مبارک رمضان(ماه نهم قمري) بر مسلمانان واجب شده ‌است.

حکم روزه در آيات ۱۸3 تا ۱۸۷ سوره بقره آمده ‌است: اي کساني که ايمان آورده‌ايد، روزه بر شما واجب شده همان‌طور که بر اقوام قبل از شما واجب شده بود، تا پرهيزکار شويد. چند روز معدودي را (بايد روزه بگيريد). و هر کس از شما بيمار يا مسافر باشد تعدادي از روزهاي ديگر را (روزه بدارد). و بر کساني‌که روزه براي آن‌ها طاقت‌فرسا است (هم‌چون بيماران ، پيرمردان و پيرزنان) لازم است کفاره بدهند: مسکيني را اطعام کنند و کسي‌که کار خيري انجام دهد براي او بهتر است و روزه داشتن براي شما بهتر است اگر بدانيد. (روزه در چند روز معدود) ماه رمضان است، ماهي که قرآن، براي راهنمايي مردم و نشانه‌هاي هدايت و فرق ميان حق و باطل در آن نازل شده است. پس آن‌کس از شما که در ماه رمضان در وطن باشد، روزه بدارد و آن‌کس که بيمار يا در سفر است، روزهاي ديگر را به‌جاي آن روزه بگيرد. خداوند راحتي شما را مي‌خواهد، نه زحمت شما را. هدف اين است که اين روزها را تکميل کنيد و خدا را بر اين که شما را هدايت کرده، بزرگ شمريد؛ باشد که شکرگزاري کنيد ... . روابط جنسي با همسرانتان در شب روزهايي که روزه مي‌گيريد، حلال است ... و بخوريد و بياشاميد. تا رشته سپيد صبح، از رشته سياه (شب) براي شما آشکار گردد. سپس روزه را تا شب، تکميل کنيد... .

فايده روزه

 فايده روزه تقوا است و تقوا خود سودي است که عايد خود انسان مي‌شود. هر کس بخواهد به عالم طهارت و رفعت متصل شود و به مقام بلند کمال و روحانيت ارتقاء يابد، اولين چيزي که لازم است بدان ملتزم شود اين است که از افسار گسيختگي خود جلوگيري کند و سرگرم لذت‌هاي جسمي و شهوات بدني نباشد. چنين شخص بايد خود را بزرگتر از آن بداند که زندگي مادي را هدف بپندارد. بايد از هر چيزي که او را از خداوند مشغول مي دارد بپرهيزد. اين تقوايي که قرآن به آن اشاره مي‌کند تنها از راه روزه و خودداري از شهوات به دست مي‌آيد.

خودداري از شهوات عبارت است از: خودداري از شهوت شکم از خوردن و آشاميدن و شهوت جنسي. اگر انسان مدتي از اين سه چيز پرهيز کند، به تدريج نيروي خويشتن داري از گناهان در او قوت مي يابد و به تدريج بر اراده خود مسلط مي شود. آن وقت در برابر هر گناهي عنان اختيار از کف نمي دهد و در تقرب به خداوند متعال دچار سستي نمي‌گردد.

فوايد ديگر روزه و گرسنگي در احاديث مختلف بيان شده است.

در حديثي از معصوم عليه‌السلام آمده: با گرسنگي، مجاري شيطان را تنگ نماييد، كه او مانند خون در بدن انسان جاري است. در همين راستا، پيامبر صلي‌الله عليه و آْله و سلم مي‌فرمايد: كسي كه شكم خود را گرسنه نگه دارد، انديشه‌اش تربيت مي‌شود. ايشان هم‌چنين مي‌فرمايد: با تشنگي و گرسنگي با نفس‌هايتان مبارزه كنيد، همانا پاداش اين كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست و عملي دوست داشتني‌تر از گرسنگي و تشنگي نزد خدا نيست. همچنين پيامبر اعظم صلي‌الله عليه و آْله و سلم فرمود: گرسنگي بكشيد و بر بدن‌هايتان سخت بگيريد، شايد دل‌هايتان خداوند متعال را ببيند. و نيز فرمود: برترين شما روز قيامت، نزد خدا، كسي است كه گرسنگي بيشتري كشيده باشد و در خداوند متعال تكفر بيشتري نموده باشد.

 پيامبر اعظم صلي‌الله عليه و آْله و سلم در يکي از سخنراني‌هاي خود به اهميت ماه مبارك رمضان پرداخته است. در بخشي از اين سخنان چنين آمده است: ... با تشنگي و گرسنگي خود، گرسنگي روز قيامت را به ياد آوريد. به فقيران خود صدقه بدهيد، بزرگان خود را احترام كنيد، كوچكترها را مورد رحمت خود قرار دهيد و صله رحم را به جا آوريد. زبان‌هاي خود را حفظ كرده، ديدگان خود را از آن‌چه نگاه به آن حلال نيست و گوش‌هاي خود را از آن‌چه گوش دادن به آن حلال نيست، نگه داريد. با يتيمان مردم مهرباني كنيد تا با يتيمان شما مهرباني شود. به درگاه خداوند از گناهان خود توبه كنيد. هنگام نماز دست‌هايتان را با دعا به طرف او بلند كنيد، زيرا اين وقت، بهترين اوقات است و خداوند در آن هنگام با نظر رحمت به بندگانش نگاه كرده و هنگامي كه از بخواهد و با او مناجات نمايند، جواب آنان را مي‌دهد. و اگر او را صدا بزنند، به آنان لبيك مي‌گويد و اگر دعا كنند، دعايشان را مستجاب مي‌كند.

روزه در اديان در يک نگاه

 

دين/ مذهب

چه زماني روزه مي گيرند

چگونه روزه مي گيرند

اسلام

ماه رمضان، نهمين ماه تقويم مسلمانان، ماهي است که در آن روزه واجب است. اين ماه يادآور نزول قرآن بر حضرت محمد صلي‌الله عليه و آْله و سلم است.

خودداري از خوردن و آشاميدن از طلوع تا غروب آفتاب و اجتناب از مصرف دخانيات و نيز رابطه زناشويي در اين مدت.

بوديسم

همه فرقه هاي اصلي بوديسم دوره هايي براي روزه دارند که معمولاً روزهاي شب چهارده و روزهاي مقدس است.

بنا بر سنت بودايي، روزه گرفتن معمولاً به معناي خودداري از خوردن غذاهاي غير مايع است و استفاده از برخي از مايعات منعي ندارد.

آيين کاتوليک

کاتوليک ها در روزهاي چهارشنبه «ash» (اولين روز ايام روزه مسيحيان) و «جمعه پاک» روزه مي‌گيرند. کاتوليک‌ها هم در روز چهارشنبه خاکستر و هم در روز جمعه‌الصليب روزه مي‌گيرند.

در روز چهارشنبه «ash» و جمعه پاک خوردن دو وعده غذاي کوچک و يک وعده غذاي عادي جايز اما خوردن گوشت ممنوع است. نيز در روزهاي جمعه ماه روزه مصرف هر نوع گوشت ممنوع است. براي روزه هاي اختياري در روزهاي جمعه، برخي از افراد به جاي خودداري از خوردن، يک نوع رياضت متفاوت براي توبه در نظر مي گيرند يا اينکه نماز مخصوصي مي‌خوانند.

ارتدوکس شرقي

دوره هاي متعدد براي روزه در اين مذهب وجود دارد که شامل دوره ماه صيام (lent)، روزه هاي رسولان (apostels)، روزه دورماسيون (dormition)، روزه تولد مسيح (nativity) و روزه هاي ديگر است. هر چهارشنبه و جمعه، روزهاي روزه به شمار مي آيند، به غير از آنها که در هفته هاي خالي از روزه واقع مي شوند.

به طور کلي گوشت، لبنيات و تخم مرغ ممنوع است. ماهي در برخي روزهاي روزه ممنوع و در برخي مجاز است.

هندوئيسم

روزه معمولا در روزهاي ماه جديد و فستيوال‌هايي مانند:shivaratir، durga puja، saraswati puja گرفته مي شود. زنان شمال هند در روز karva chauth نيز روزه مي گيرند.

بستگي به هر فرد دارد. ممکن است روزه از خوردن و آشاميدن هر نوع غذا يا نوشيدني براي 24 ساعت باشد، اما بيشتر حذف غذاهاي جامد است و گاهي نوشيدن آب يا شير مجاز است.

يهوديت

«يوم کيپور»، «روزه کفاره و جبران» شناخته شده ترين روز روزه است. تقويم يهوديان شش روز ديگر نيز براي روزه دارد که «تيش عاباو» (نهم اَو) (روزي که معبد يهوديان تخريب شد) نيز از آن جمله است.

در«يوم کيپور» و  «تيش عاباو» خوردن و آشاميدن از زمان غروب آفتاب تا غروب بعدي به مدت ۲۴ ساعت ممنوع است، در حالي که در ديگر روزهاي روزه اين محدوديت از طلوع تا غروب آفتاب است.

مورمن

اولين يکشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانواده ها در صورت تمايل ممکن است روزهاي ديگري نيز روزه بگيرند.

خودداري از خوردن و آشاميدن براي دو وعده متوالي و نيز بخشيدن غذا يا پول به نيازمندان. بعد از روزه اعضاي کليسا در جلسه روزه و شهادت دادن شرکت مي کنند.

پروتستانيسم (انجيلي)

به انتخاب و صلاح ديد افراد، کليساها، موسسات يا انجمن‌ها

اگرچه برخي از افراد کلا از صرف غذا و نوشيدني خودداري مي‌کنند، برخي ديگر فقط آب يا آب ميوه مي‌نوشند، فقط غذاي مشخصي را مي‌خورند، از وعده‌هاي غذايي خاصي امتناع و با هر وسوسه‌اي مقابله مي‌کنند.

پروتستانيسم (جريان اصلي)

روزه يک بخش اصلي در سنت اين مذهب نيست، اما مي توان با نظر انجمن ها، کليساها، گروه ها و افراد روزه گرفت.

با نظر و صلاح ديد خود کساني که روزه مي‌گيرند.

 

پي نوشت‌ها:

 

·        قران مجيد

·        کتاب مقدس

·        guru granth sahib

·         - بوترابي، خديجه، دائره المعارف تشيع، ج 8، نشر محبي،

·         طباطبايي، تفسيرالميزان، ترجمه محمدباقر موسوي همداني، ج3، دارالعلم،

·        مويدي، احمدرضا، روزه در اديان، رمضان تجلي معبود، سازمان تبليغات اسلامي ،

·        هاكس، جيمز، قاموس كتاب مقدس،

·        جعفري، يعقوب، پژوهشي درباره صائبين، هجرت،

·        برنجي، سليم، قوم از ياد رفته،‌ دنياي كتاب،

·        موسوي، مقاله «روزه در آئين هندو، بودا و يهود»،

·        اكرم اماني، مقاله «روزه در اديان»،

·        آيت‌الله جوادي‌آملي، كتاب حكمت عبادات، مركز نشر اسراء،  1378

·        kallistos (ware), bishop; mary, mother (1978), the lenten triodion, south canaan pa: st. tikhon's seminary press (published 2002), pp. 35ff, isbn 1-878997-51-3

·        kallistos (ware), bishop (1964), the orthodox church, london: penguin books, pp. 75–77, 306ff, isbn 0-14-020592-6

·        old orthodox prayer book (2nd ed.), erie pa: russian orthodox church of the nativity of christ (old rite), 2001, pp. 349ff

·        the state of the church,” ensign, may 1991, 52–53

·         http://www.accesstoinsight.org/lib/authors/khantipalo/wheel130.html#food

·        [1], the way to buddhahood: instructions from a modern chinese master by venerable yin-shun.



[2], see the way to buddhahood: instructions from a modern chinese master by venerable yin-shun.



1. سموئيل: 12 / 16 و 15، نحميا 9 / 1.

2 . سفر لاويان: 16 / 29- 31.

3 . انجيل متي: 7 / 17- 19.

 

محمّد کاشاني

 

شنبه 7 مرداد 1391 - 11:7


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری