دوشنبه 1 آبان 1396 - 20:44
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

مرزهاي ادبيات کودک و نوجوان و بزرگسال کجاست؟

 

در يازدهمين نشست از سلسله نشست‌هاي ترويج کتابخواني مطرح شد

يازدهمين نشست از سلسله نشست‌هاي ترويج کتابخواني با عنوان «ترجمه خوب براي کودکان و نوجوانان» با حضور رضي هيرمندي، مترجم و پژوهشگر و فرزانه فرحزاد، استاد مترجمي زبان انگليسي در دانشگاه علامه طباطبايي و جمعي از اهالي ادبيات و جامعه کتابخوان در کتابخانه مرجع کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان برگزار شد.

در ابتداي اين نشست رضي هيرمندي با بيان اين‌که براي معرفي شاخص‌هاي يک ترجمه خوب براي کودکان و نوجوانان بايد تعاريف از مفاهيمي مانند زبان، ادبيات، کودک و نوجوان داشته باشيم، تعاريف موجود درباره اين مفاهيم را ناقص دانست.

مترجم «درخت بخشنده» افزود:«من بعد از سال‌ها کار در اين عرصه هنوز نمي‌توانم مرز ادبيات کودک و نوجوان و بزرگسال را مشخص کنم و اصلا نمي‌دانم آيا ارزشي دارد که براي تعيين اين مرز تلاش شود يا نه.»

وي برخي از تعاريف رايج درباره ادبيات کودک و نوجوان را مطرح کرد و در ادامه به معرفي برخي از معيارهاي تعيين کتاب خوب و مناسب کودکان و نوجوانان پرداخت و گفت:«منتقدان معيارهايي براي خود دارند و کتاب را از نظر صحنه‌پردازي، شخصيت‌پردازي، پي رنگ، زبان و ظرايف فني و هنري مورد ارزيابي قرار مي‌دهند و اين تا حدودي پذيرفته شده است چون به عوامل دروني توجه مي‌كنند.»

اين پژوهشگر ادبيات کودک و نوجوان ديگر معيارهاي ارزيابي کتاب‌هاي کودک و نوجوان را فهرست جوايز معتبر دانست و در اين‌باره اظهار کرد:«برخي از افرادي که فرصت بررسي معيارهاي منتقدان را ندارند به فهرست کتاب‌هايي مراجعه مي‌کنند که جوايز معتبر را به دست آورده‌اند.»

هيرمندي در ادامه با بيان معيارهايي براي ترجمه خوب، اين معيارها را نتيجه تجربيات شخصي خود دانست و گفت:«من طرفدار پر و پا قرص کتاب‌هايي هستم که شاخص‌هاي يک اثر هنري را دارند و در تجربه به ژانر خاصي از ادبيات رسيدم که براي نوجوانان و در عين حال براي همه خواندني باشد.»

اين مترجم ادامه داد:«مثلا کتاب «ناتور دشت» اثر سالينجر براي نوجوانان نوشته شده است اما از عجايب اين است که در ايران بدون تبليغ خاصي به عنوان کتاب بزرگسال شناخته شد يا عکس قضيه درباره کتاب «هاکلبري فين» اتفاق افتاد؛ اين کتاب را مارك تواين با هدف بيان مختصر تاريخ دوره خاصي از آمريکا و بيان زندگي مردم در آن زمان براي بزرگسالان نوشت اما در ايران و تمام جهان مورد استقبال نوجوانان قرار گرفت.»

مترجم کتاب «سرگذشت لافکاديو» ديگر ملاک‌هاي ترجمه خوب براي کودکان و نوجوان را اين‌گونه برشمرد:«شخصيت محوري يا حداقل شخصيت دوم کتاب و راوي داستان بايد کودک يا نوجوان باشد. رويدادهاي ساده روزمره زندگي را مطرح کند اما در لايه‌هاي زيرين ژرف يا به عبارتي چند لايه باشد. مسايل انساني مانند تبعيض نژادي، دين، مذهب و عشق در محدوده درک نوجوانان را مطرح کند.»

هيرمندي افزود:«اثر مناسب براي کودکان و نوجوانان بايد غيرايدئولوژيک و غير سياسي باشد شايد در حوزه بزرگسال اثر ايدئولوژيک يا سياسي پذيرفته شود اما در حوزه کودک ونوجوان نه. تمام اين مسايل به اضافه اين‌که اثر بايد سرگرم‌کننده باشد، ترجيحا جنبه‌هايي از طنز، تخيل ناب و نيرومند، اعتماد به نفس، انسان دوستي و هنردوستي را داشته باشد.»

در بخش ديگري از اين نشست،  فرحزاد درباره ويژگي‌هاي ادبيات کودک سخن گفت. وي  تخصص خود را در ترجمه براي بزرگسالان و تدريس در اين زمينه دانست و با بيان ناآشنايي خود به ترجمه کتاب‌هاي کودک و نوجوان، سخنراني خود در اين نشست نتيجه تحقيقي چند روزه درباره موضوع جلسه عنوان کرد.

عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي در ابتدا ويژگي‌هاي ادبيات کودک و نوجوان را برشمرد: «کتاب کودک نسبت به کتاب بزرگسال فرعي و به حاشيه رانده شده است. مخاطب کودک و بزرگسال دارد، معناي تحت‌الفظي و تعبير پذير دارد. نويسنده و خريدار آن بزرگسالان هستند. هدف آن آموزش و سرگرمي است. عملکردها و محدويت‌هاي فرهنگي دارد. بيشتر ترجمه شده و گاه به عنوان تاليف و بدون اين‌که متن مبدا مشخصي داشته باشد عرضه شده است.»

وي درباره تفاوت‌هاي ترجمه آثار بزرگسال و کتاب‌هاي کودک و نوجوان توضيح داد:«در ترجمه براي کودکان و نوجوانان مترجم آزادي بيشتري دارد. مترجم آثار کودک و نوجوان مي‌تواند از ترجمه بين‌نشانه‌اي هم استفاده کند. ترجمه کتاب‌هاي کودک و نوجوان تقيد کمتري به متن مبدا دارد و خواننده‌مدار است در حالي‌که ترجمه بزرگسال بيشتر نويسنده مدار است.»

اين استاد دانشگاه درباره برخي ويژگي‌هاي مترجم کتاب‌هاي کودک و نوجوان گفت:«چنين مترجمي بايد توانايي بازنويسي و خلق را داشته، و با فرهنگ و زبان کودکان آشنا باشد. علاوه بر اين به جنبه‌هاي نشانه‌شناختي هم حساسيت نشان دهد.»

فرحزاد بومي‌سازي، صريح‌سازي، بازنويسي، ساده‌سازي، حذف، اضافه، احتراز از عربي‌گويي و احتراز از شيوه‌هاي بيان تحت اللفظي را از جمله راهکارهاي موثر در ترجمه کتاب‌هاي کودک و نوجوان دانست  و در ادامه گزارشي آماري از بررسي 55 کتاب کودک مناسب گروه‌هاي سني «الف»، «ب» و «ج» ارايه داد.

در بخش بعدي اين نشست، هيرمندي درباره وفاداري به متن مبدا سخن گفت. وي دراين‌باره گفت:«به نظر من چه در کتاب‌هاي بزرگسال و چه در آثار خاص کودکان و نوجوانان مترجم بايد به متن مبدا وفادار باشد و از بازنويسي، اقتباس و حتي ارايه پانويس خودداري کند. مترجم حق طبع‌آزمايي در حيطه زبان، سبک يا تغيير در کميت متن  مبدا را ندارد. اگر هم مترجمي به دلايل اجتماعي يا سانسور مجبور شد بخشي از کتاب را حذف کند بايد آن را اعلام کند.»

در پاسخ به اين اظهارات فرحزاد ترجمه خوب را تابع شرايط و هنجارهاي جامعه دانست و گفت به دليل ارتباط ترجمه با بازار معيارهاي ترجمه خوب را بازار تعيين مي‌کند.

هيرمندي ضمن مخالفت با تبعيت ترجمه خوب از معيارهاي بازار گفت: با هر موضوعي مي‌توان توصيفي يا ترويجي برخورد کرد. در حوزه توصيف حق با خانم دکتر فرحزاد است اما در بحث «ترجمه خوب براي کودکان و نوجوانان» بايد ديد که ايده‌آل‌هاي ما چيست و بايد چارچوب‌هايي تعيين کرد.

 

چهارشنبه 4 مرداد 1391 - 10:54


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری