سه‌شنبه 6 تير 1396 - 11:41
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان همدان

 

مسجد طراز اسلامي

 

 مقدمه

قال رسول الله صلي الله عليه و آله : اَلمَساجِدُ سُوقٌ مِنْ اَسْواقِ الآخِرَةِ، قِراها اَلْمَغْفِرَةُ وَ تُحْفَتُها الْجَنَّةُ( بحارالانوار، ج84، ص4)

پيامبراكرم صلي الله عليه و آله فرمود: مساجد بازاري از بازارهاي آخرت است كه در آن بر سفره آمرزش مي‌نشينند، و با هديه‌ بهشتي بدرقه مي‌شوند.

معناي لغوي مسجد: مسجد از ريشه « سجده» گرفته شده اسم مکان به معناي محل سجده ، عبادت و دعاست .

واژه مسجد به طور صريح در قرآن کريم 28 مرتبه به کار برده شده است که 22مورد آن به صورت مفرد و 6 مورد به صورت جمع مي باشد.

اسلام به عنوان کاملترين دين و با نظام جهان شمولي که دارد اساس الگو سازي را در بخش هاي مختلف ارائه کرده است که مهمترين و جامع ترين الگو را در فرهنگ سازي مسجد قرار داده است.

آنچه که امروزه بايد با توجه به نيازهاي جامعه به آن توجه کرد کار کردهاي مساجد است کار کردهايي که بتواند نقشهاي حقيقي مساجد را احيا کند ما امروزه از کارکرد حقيقي مساجد فاصله داريم که براي رسيدن به الگوي مساجدنمونه نياز به کم کردن اين فاصله ها داريم مسجد نمونه عهده دار نقشهاي مهمي در زمينه عبادي،سياسي،اقتصادي واجتماعي و نظامي است که مطالعه اين نقشها سيماي مساجد نمونه را براي ما روشن مي کند فراز هايي از اين و يژگيها را در ذيل ذکر مي نماييم.

  

ويژگيهاي عبادي مسجد نمونه:

يکي از نقشهاي اساسي مسجد آن است كه زمينه را براي عبادت پر حضور و خا لصانه فراهم نمايد؛ تا مؤمنان در آنجا با پرداختن به نماز و ذكر و دعا، زنگار غفلت از دل و جان بشويند و با خداوند متعال به معناي واقعي كلمه اُنس بگيرند. پس هر اندازه مسجد در ايفاي اين نقش حياتي موفّقتر و كار آمدتر باشد، به مسجدي كه قرآن و سنّت آن را ترسيم نموده، يعني همان«مسجد نمونه» نزديكتر است.در قرآن کريم و روايات اهل بيت (ع) که ترجمان قرآن هستند اين بعد مسجد بيشتر مورد توجه واقع شده است. بر گزاري باشکوه نماز جماعت ، ادعيه ومراسمات اعياد و وفيات ائمه (ع) از مهمترين محورهاي شکل گيري فضاي عبادي مساجد هستند.

ويژگي هاي تربيتي- فرهنگي مسجد نمونه

   انسان بنا به فطرت خويش معبد و مسجد را دوست مي دارد و بدان عشق مي ورزد. تاريخ نيز به درستي اين سخن گواهي مي دهد؛ پژوهش هاي تاريخي نشان مي دهد كه معبد با انسان همراه و همزاد بوده است.
از همين رو معصومان ـ عليهم السّلام ـ در سخنان خويش مسجد را آشيانه و پناهگاه مؤمن بر شمرده اند؛ پناهگاهي كه انسان در آن جا از دغدغه و اضطراب فاصله مي گيرد و به آرامش و سكون دست مي يابد.
آري مسجد گرد ملال و اندوه را از چهره جان مي زدايد. «افسردگي» را كه يك بيماري شناخته شده روحي است، برطرف مي كند و شادماني و نشاط را كه نشان سلامت و تكامل روحي است، جايگزين آن مي كند.
با آنکه گناه در همه مکانها زشت و نکوهيده است، اما در مسجد قباحتي دو چندان مي يابد؛ پس مؤمن بايد تلاش و كوشش بيشتري كند تا در آن مكان مقدّس به گناه آلوده نشود؛ سخنان ظالمان بر زبان نياورد؛ به آبروي ديگران تجاوز نكند؛ غيبت و سخنان لغو و بي فايده را كنار نهد و از گفت و گوهايي كه بوي دنيا پرستي و دنيا خواهي مي دهد، پرهيز كند. مسجد نمونه از بعد تربيتي مسجدي است که بتواند انسان را به تکامل روحي برساند و فضايل انساني را در نمازگزاران پرورش دهد.
افزون بر آنچه گذشت، مسجد معمولاً جايگاه طرح مشكلات و نارسايي هاي اجتماعي است. به طور طبيعي، حضور در چنين مكاني روح تعهّد و دردمندي را در فرد مي دمد. پرورش اين خوي پسنديده در اشخاص، خود نوعي مبارزه با روح بي تعهّدي و بي تفاوتي است؛ روحيه اي كه هر گاه در افراد جامعه اي ـ بويژه نسل جوان آن ـ پيدا شود، آسيبهاي اساسي بر پيكر آن اجتماع وارد خواهد شد.


ويژگي اجتماعي و سياسي مسجد نمونه

  آنچه اكنون به عنوان«معبد» در ديگر اديان مطرح است، ارتباطي عميق و ريشه دار با جامعه و مسائل اجتماعي ندارد.  به عنوان نمونه كليسا تنها مكاني است براي اعتراف كردن نزد كشيشان و به دست آوردن خشنودي خداوند. مراسمي كه در آن جا برگزار مي شود، تنها جنبه فردي دارد. حتّي كليساهايي كه داراي مؤسسّات امور خيريه است، نيز با مسائل مهمّ اجتماعي بيگانه است. اين گفته درباره خانقاهها، زاويه ها و جاهايي مانند آن نيز صادق است. امّا مسجد در ارتباط با مسائل اساسي و بنيادين جامعه، نهادي مؤثر و داراي موضع است.
كارهايي مانند جمع آوري كمك براي نيازمندان، پرداخت وام، اعطاي خدمات درماني، اقدامات براي تسهيل ازدواج زوجهاي جوان، برنامه ريزي براي عيادت و سركشي از بيماران و اموري از اين دست، همگي از مصاديق تعاون بر«برّ و تقوا» است. در سايه برنامه ريزي صحيح مي توان اين گونه كارهاي خير را به خوبي در مسجد انجام داد.مسجد بهترين مکان براي تبلور وحدت در ميان امت اسلامي است . مسجد نمونه در زمينه وحدت، مسجدي است كه اتّحاد و يكپارچگي جامعه اسلامي را استوار نمايد. نمازگزاران آن به راستي همدل و با صفا بوده، از كينه ها و كدورتها به دور باشند و همدلي و اتّحاد خود را به دشمنان آشكار و نهان جامعه اسلامي نشان دهند.

 اما موضوعي که توسط ولي امر مسلمين طرح و ارائه گرديد ، موضوع مسجد طراز اسلامي بود که معظم له در پيام خود به نوزدهمين اجلاس سراسري نماز ارائه فرمودند که محورهاي اين پيام شامل :1- عمران معنوي و ظاهري مسجد۲-مديريت مسجد ۳-پشتيباني آن در سه سطح مردم، نهادهاي عمومي و دستگاههاي دولتي مي گردد.

اما در حوزه کارکرد معنوي مساجد که مهمترين نقش در حوزه مسجدرا  شامل مي شود پيام معظم له موارد زير را شامل مي شود


1- احياءمسجد:شامل سه اصل مهم :/الف)مدرس تفسير و حديث ب)منبرمعارف اجتماعي و سياسي ج)کانون موعظه و پرورش اخلاق


2- پيوند مسجد:مسجد طراز اسلامي خود را در ارتباط با جامعه تعريف مي کند و سامانه ارتباطي مستحکمي با هنرمندان، دانش آموزان، دانشجويان و جوانان بر قرار مي کند.


 3- جذب به مسجد:مسجد طراز اسلامي جذب به مسجد را يک اصل مهم و اساسي براي خود مي داند . يکي از معيارهاي اساسي رسيدن به الگوي مساجد نمونه جذب قشرها و طيف هاي مختلف مردمي و استفاده از شيوه ها و ابزارهاي نوين در اين زمينه است .

امادر ميان تمام گزينه هايي كه به گونه اي در جذب به مسجد دخالت دارند امام جماعت، داراي نقشي ممتاز و ويژه است؛ زيرا او بار هدايت فكري، تربيتي و فرهنگي مسجد را بر دوش دارد. از اين رو صلاحيّتها و شايستگيهاي او به طور مستقيم برجذب جوانان به  مسجد اثر مي گذارد و آن را در راستاي رسيدن به «مسجد طراز اسلامي» ياري مي كند.
البتّه ترديدي نيست كه اين مهمّ بي آن كه امام جماعت داراي خصلتها و ويژگيهاي لازم باشد، تحقّق نمي يابد. بر پايه همين اصل امام جماعت بايد داراي ويژگيها و خصوصياتي باشد که به پاره اي از آنها اشاره مي شود:

1. برخورداري از مراتب علمي لازم تا بتواند بار هدايت علمي ـ فكري مسجد را بر دوش گيرد. از همين روست كه در روايات اسلامي، تأكيدي خاصّ بر نمازگزاردن پشت سر عالم و دانشمند شده است.

2. برخورداري امام جماعت از تقوا و فضيلتهاي اخلاقي تا بتواند مسجد را در زمينه هاي تربيتي بارور نمايد. بر همين اساس، از ديدگاه فقه اسلامي، نمازگزاردن با امامي كه پرهيزگارتر، مورد اطمينان و داراي فضيلتهاي بيشتري باشد، برتر است.
3. پرهيز از افراط و تفريط و رعايت اعتدال در همه زمينه هايي كه به اداره مسجد برمي گردد.

4. اهتمام جدّي به مسجد و برنامه هاي آن؛ زيرا مسجد هر گاه بخواهد نقش خود را به خوبي ايفا كند نيازمند آن است كه امام جماعت از نظر وقت و برنامه ريزي به اندازه كافي سرمايه گذاري كند. عمل پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ در اين زمينه الگوي خوبي براي ماست. آن حضرت پس از نماز صبح تا طلوع آفتاب در مسجد مي نشست و بخشي از اين وقت را صرف پاسخ گويي به پرسشهاي مسلمانان مي نمود.
5. استفاده از افراد داراي صلاحيّت به عنوان معين و باور امام جماعت؛ تا مسجد در غياب امام جماعت اصلي دچار تعطيلي نشود. مسجد پيامبر هيچگاه در غياب آن حضرت تعطيل نشد. آن حضرت همواره به هنگام مسافرت و يا شركت در جنگها كسي را كه به عنوان امام جماعت به جاي خويش بر مي گزيد.
6. سعه صدر و گشاده رويي در برخورد با قشرهاي گوناگون و توان جذب آنان به اسلام و مسجد؛ بجز كساني كه داراي مشكل اساسي باشند؛ كه: «آلَةُ الرِياسَةِ سَعَةُ الصَّدرِ»«ابزار رياست، سعه صدر است.»

7. داشتن مقبوليت اجتماعي: امام جماعت، بايد فردي وجيه، خوشنام و داراي مقبوليّت اجتماعي باشد و با نمازگزاران اُنس و الفت و پيوندي صميمي داشته باشد.
8. حضور منظّم در مسجد به ويژه براي اقامه نماز.
9. خودداري از طولاني كردن برنامه ها مخصوصاً خود نماز، پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ همواره امامان جماعت را به رعايت اين نكته ترغيب مي نمود.

10.مديريت مالي مسجد: امام جماعت مي تواند با نظارت کامل و سر و سامان دادن به امور مالي مسجد و جلب خيرين اعتبارات لازم جهت امور جاري و جذب جوانان هزينه نمايد.

11. ارتباط نزديک با جوانان: امام جماعت مي تواند با کنار گذاشتن بعضي از محدوديتها فاصله بين خود و جوانان را نزديک کند براي شنيدن مشکلات و رفع آن وقت کافي بگذارد بعد از نماز و لو به اندازه چند دقيقه مجالست و همنشيني با آنان و رهنمود و ارشاد آنان را جزء برنامه کاري خود قرار دهد.

12.داشتن توانايي جسمي : امام جماعتي که به خاطر کهولت سني فقط به صرف برگزاري نماز بسنده مي کند و توانايي جسمي و روحي مناسب جهت بر قراري ار تباط با جوانان و مديرت مسجد ندارد نمي تواند جذب جوانان را در سر لوحه کاري و برنامه خود قرار دهد لذا مديريت ايده آل و رسيدن به طراز اسلامي مسجد مي طلبد که امام جماعت روحيه جوان گرايي و پر نشاط داشته باشد.

13.داشتن روحيه انقلابي و جهادي: شکي نيست که انقلاب ما نشات گرفته از بطن مساجد وجوشيده از دلها و قلبهاي جوانان مسجدي بود و اين روحيه را همواره ائمه جماعات در دل جوانان ايجاد مي نمودند و با وعظ و خطابه آتشين آنان حلقه هاي تظاهرات انقلابي در مساجد عليه رژيم ستمشاهي صورت مي گرفت و لازمه تداوم انقلاب اسلامي داشتن اين  روحيه انقلابي است که اين امر محقق نمي شود مگر اينکه امام جماعت داراي روحيه انقلابي و ولايي باشد.

نتيجه گيري

پرسشي كه در پايان اين نوشتار بايد بدان پاسخ گفت، اين است كه اسباب و عوامل مؤثّر در همسويي و هماهنگي مساجد، با مسجد طراز اسلامي چيست؟ به سخني ديگر چه عواملي سبب مي شوند تا اين كانون مقدّس بتواند رسالت خود را در ابعاد گوناگون به خوبي ايفا كند؟ به طور اجمال مي توان گفت: بنيانگذار مسجد، اداره كنندگان آن، خدمتگزاران، نمازگزارانِ مسجد و در يك كلام كساني كه آنان را«اهل مسجد» مي ناميم، نقش مهمّي در شايستگي و صلاح مسجد دارند.توجه به بهداشت ظاهري و معنوي مساجد انتخاب خادم جوان و خوش اخلاق ، داشتن هيات امناء خوش ذوق و خلاق در زمينه هاي فرهنگي ، دوري از تک سليقه اي و کج سليقه اي در مديريت مسجد و مراجعه به آراء و نظرات ديگران خصوصا جوانان در اين زمينه همگي مي تواند ما را به داشتن مساجد طراز اسلامي در جامعه ياري کند.

 

محقق: علي عبدلي پور                                                                

کارشناس امور مساجداداره کل تبليغات اسلامي همدان

 

دوشنبه 26 تير 1391 - 9:30


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری