چهارشنبه 1 شهريور 1396 - 1:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

شيما حسن زاده

 

طنزپردازي سالم با دلخوري مسئولين روبرو نشود

 

 

گفتگو با کامران شرفشاهي

  

جامعه هميشه نيازهاي خودش را به صورت­هاي مختلف مطرح مي­کند امروزه جامعه جهاني و بالطبع جامعه ايراني به اين نتيجه رسيده است هرچه شادتر باشد، بانشاط­تر و سالم­تر است بديهي است اين جامعه سالم به خوراک و تغذيه شاد نيازمند است تا سلامت خود را حفظ کرده و ارتقاء ببخشد از طرف ديگر مردم نيز از رسانه بويژه رسانه ملي توقع دارند که نيازشان را در اين زمينه برآورده کند و نه تنها در ايران که در همه جاي دنيا هيچ ابزاري و تمهيدي به اندازه تلويزيون نمي­تواند منبع شادي و سرگرمي بدل شود. ضمن اينکه کار کمدي و طنز قرار دادن يک آيينه در برابر جامعه است تا مردم، رفتارهاي خود را در آن ديده و خود را اصلاح کنند ضمن اينکه طنز مجموعه کنش­ها و واکنش­هائي انساني را در برمي­گيرد و مي­تواند آنرا به نقد بکشد. لذا ابزار خوبي براي اصلاح رفتارهاي اجتماعي و فردي است. به نظر مي­رسد توجه عرصه رسانه و حوزه متولي فعاليت­هاي فرهنگي در عرصه طنز مانند حوزه هنري به مقوله طنز جاي تقدير دارد. اما افزايش برنامه­هاي کمي طنز بايد مبتني بر ماهيت و کارکردهاي اين گونه هم باشد. مهمترين شاخص در تعريف کمدي وجوه انتقادي آن است که بايد لحاظ شود. هرچه طنزهاي ما به نيازهاي مردم و به نياز آنها به شادي پاسخ مثبت­تري بدهد موفق­تر و اثرگذارتر خواهد بود واقعيت اين است که اگر طنز از انتقاد خالي باشد از ماهيت و ذات خود دور شده است. بويژه اينکه خود طنز به افزايش تحمل و فرهنگ نقدپذيري در جامعه کمک مي­کند که جامعه­ي ما نيز سخت به آن محتاج است.

در گفتگوي ذيل سعي شده است مهمترين نقاط آسيب شناسانه اين حوزه با کامران شرفشاهي، نويسنده و ناشر پرتلاش کشورمان گذاشته شود تا راهکارهاي مطلوب جهت رفع ضعف­هاي اين عرصه بدست آيد.

- طنز امروز چقدر به استانداردهاي تعيين شده اين قالب نزديک شده است؟

در ابتدا بايد گفت که به طور کلي در مجموع اتفاق مبارکي است که شاهد بروز طنز فاخر بعد از پيروزي انقلاب اسلامي هستيم در واقع وقتي ما در تاريخ طنز را بررسي مي­کنيم و طنز در کشورمان را در مقايسه با ديگر کشورها قرار مي­دهيم شاهد اين نکته هستيم که رونق طنز ارتباط مستقيمي با ميزان بهره مندي جامعه از آزادي دارد. به خصوص مبحث آزادي بيان که طنز ارتباط بس مستقيمي با آن داشته است. هرچه اين فضا بازتر باشد شاهد جدي­تر بودن و اثرگذارتر شدن طنز بوده­ايم و طنزنويسان شجاعانه­تر نوشته­اند و پيشنهادات بهتري براي خلق يک جامعه بهتر و سالم­تر عنوان نموده­اند. البته نبايد يک نکته را از ياد برد که گونه­هاي مختلف طنز را نبايد با يکديگر اشتباه گرفت چرا که گونه­هاي طنز از جمله هزل، هجو، فکاهه و ديگر گونه­هاي ادبي اين قالب در عمل با يکديگر تفاوت­هاي عمده­اي را دارند از طرفي بايد مراقب بود که طنزپردازان دچار زياده روي نشوند چرا که افراد هنرمند بزرگي را در تاريخ داشته­ايم که استعدادشان بلاي جانشان شده است در دوران مشروطه کساني چون ميرزاده عشقي بودند که شاعراني با قريحه و استعداد بودند که از اين امتياز بهره جالبي نبردند و کار را به جائي رساندند که هنرشان يکپارچه به توهين و اهانت کشيد. از طرفي قلم­شان وسيله­اي نشود براي بيان مسائل دم دستي و پيش افتاده و در واقع به نوعي خودسانسوري برسند و بجاي روشنگري و پرداختن به اهم امور به مقولات بي ارزش بپردازند و به نوعي ضد ارزشي کار کنند که نمونه­ي مشخص اين حادثه را امروز در حوزه صدا و سيما مي­توان به سادگي مشاهده کرد در حاليکه جامعه­ي ما پر است از مشکلات و معضلات اجتماعي طنز ما به سمت تمسخر شاعران و مفاخر ملي و هنري کشورمان حرکت مي­ کند چرا که معتقدم جهت را وارونه حرکت کرديم و مسير طنزپردازي را اشتباه طي مي­کنيم.

- آيا از طنز مي­توان به عنوان يک وسيله صرف براي شادي و سرگرمي استفاده کرد؟

طنز به دليل انبساط خاطري که ايجاد مي­کند اين فضاي شاد و سرگرم کننده را براي مخاطب فراهم مي­کند اما اين دليل نمي­شود که از طنز تنها به اين عنوان استفاده کرد و با اين وسيله به ديگران اهانت کرد. از دل افراد ضدارزشي و منتقدان کوردل را پياده کنيم اهل قلم و نويسندگان بايد شأن و جايگاه اين هنر را بدانند و شأن اين فضا را به زير نکشند.

- باز به سؤال اول برگرديم به بحث نزديکي طنز امروز  به استانداردها؟

رسول اکرم فرمودند بهترين شما کسي است که عيوب مرا به من نشان بدهد نظير اين حديث را هم از زبان انبيا و امامان ديگر مطرح شده و شنيده­ايم. اين بزرگواران به گونه­اي زندگي مي­کردند که خودشان به سمت انتقادات پيش مي­رفتند و جامعه را دعوت به امر معروف و نهي از منکر مي­کردند در واقع سعي شده است با اين نکته رذائل از جامعه دور شوند و ظرفيت نقدپذيري در متوليان و مديران گسترش پيدا کند که متأسفانه اين نکته در زندگي مديريتي مديران ما در اکثر عرصه­هاي مديريتي لحاظ نشده است چرا که مديران از داشتن سعه­ي صدر لازم شانه خالي مي­کنند. مديران امروز با کوچکترين انتقادي بر اين باورند که سعي در توطئه چيني شده است گاهي اوقات ساده­ترين طنزها هم با دلخوري مسئولين مواجه مي­شود که طنزنويسان در اين رابطه با مشکلات جدي دست به گريبان هستند.

- با توجه به جواب شما در دو سؤال کلي گذشته پس خط مرز اين طنزپردازي اصلاح گرايانه کجاست؟

به اعتقادم تا جائي که کار به اهانت و مسخرگي نکشد طنز مجاز است به مقولات مختلف بپردازد از سوي ديگر شاهد هستيم اين جامعه است که خواهان پرداختن طنزپرداز به سوژه­هائي است که از طرف برخي از مديران با دلخوري و دسيسه مواجه مي­شوند. پروراندن سوژه­هائي که درد جامعه و مردم است.

- مهمترين دليل از نظر شما چيست؟

ببينيد امروز مسائل سياسي و اجتماعي ما با يکديگر ادغام شده است به نوعي متأسفانه کشور ما دچار يک نوع سياست زدگي در همه­ي امور شده است. اگر به درستي نگاه کنيم خواهيم ديد که نگاه سياست زده نيز بر کشور و عرصه­هاي مختلف دولتي و هنري چنبره زده است. به محض گفتن حرفي در قالب طنز افراد نيمه­ي خالي ليوان را مشاهده مي­ کنند دست­هائي هستند که مي­خواهند خراب کنند يا مشکل تراشي کنند بنابراين صنوف مختلف گاردشان را بسته نگاه مي­دارند و به کساني که در عرصه طنزپردازي قالب و سنت شکني مي­کنند اجازه کار کردن نمي­دهند در حاليکه پرداختن صادقانه به اين امور بايد ميان مردم جا بيافتد. نويسنده دوست دارد سرزمين­اش در همه­ي عرصه­ها رشد کند و لازمه­ي اين رشد هم ديدن تناقضات و آشکار کردن نقاط ضعف است ما در سال­هاي نخست انقلاب شاهد افشاگري­ هاي خاص بوديم و به نوعي فضاهاي مخرب زير ذره بين بودند که هرچه زودتر اين فضاها پاکسازي و سالم شوند که در اين مسير طنز و طنزپردازان بسيار کمک کردند. امروز هم شاهد اين بايد باشيم که طنزپردازان با افشاگري و اصلاح جامعه شهامت بيان معضلات و کاستي­هاي جامعه را داشته باشند و فضا به صورتي باشد که نويسندگان دست از خودسانسوري بردارند اين خودسانسوري گريبان گير رسانه­ها و جرايد را به کلي گرفته است در برخي از رسانه­ها سردبيرها به شدت از ستون طنز و طنزپرداز هراس دارند به نوعي از ورود نويسندگان به مباحث جدي نيز ابا و ترس دارند.

- شرايط و تحولات روز چقدر بر عرصه طنز و طنازي اثرگذار بوده است؟ وجود سازمان­ها و نهادهائي چون حوزه هنري و برگزاري برنامه­هائي چون دگرخند و در حلقه رندان در تلطيف اين فضا چقدر مؤثر بوده است؟

ببينيد مردم کشور ما افرادي ذاتاً طناز هستند مردم خودشان به طنز علاقه دارند و ذوق هنري هم در جمع­هاي دوستانه به خوبي به چشم مي­خورد اين اتفاقات را در نشست­هاي خانوادگي به خوبي شاهد هستيم ما امروز شاهد يک جريان طنزپردازي خاص و موفق و در عين حال غيررسمي در کشور هستيم اين اتفاق از طريق فضاي مجازي و گوشي­هاي تلفن همراه از طريق sms و يا سينه به سينه در حال پيگيري است اگر به تاريخ اين اتفاق نگاه کنيم شاهد هستيم که اين جريان سازي و تلطيف شدن فضا توسط خود مردم، اين اتفاقات توسط برنامه­هائي که شما نام برديد و حمايت و انعطاف مراکزي چون حوزه هنري انجام گرفته است مردم با استفاده از اين جريان ديگر به طنز به عنوان يک گونه­ي ادبي سطحي نگاه نمي­کنند مردمي که خود داراي اين قريحه هستند از هنرمندان و نويسندگان خود نيز توقع پرداختن به آثار ويژه را دارند ما شاهد هستيم حتي در جريان دادگاه سه هزار ميلياردي­ها قاضي و حتي متهمان نيز به زبان طنز سخن مي­گويند هرچند مي­توان از اين طنز به عنوان طنز تلخ ياد کرد اما يک سري نگراني­هائي وجود دارد که بيانگر اين نکته است که عده­اي در اين ميان به دنبال جايگاه و موقعيت خويش هستند و به نوعي سطح آگاهي و اطلاعات مردم برايشان اهميتي ندارد. کساني که منافع شخصي­شان را بر مصالح اجتماعي ارجح ديدند و اين مردم بودند که هرجا شاهد چنين رفتارهائي بودند با پرداختن به جريان طنز ميان مردمي ديدگاهشان را به مسئولين منفعت طلب شناساندند از طرفي هنرمندان وقتي در اين ميان به ساخت و نوشتن آثار ماندگار مي­زنند با استقبال ويژه­ي مخاطبان روبرو مي­ شوند.

- نويسندگان در اين ميان چقدر نيازسنجي مي­کنند؟

نبايد از ياد برد که جامعه­ي ما يک جامعه­ي انقلابي است و نبايد فراموش کرد که مردم ما در اين جامعه دوست ندارند هنرمندان و اهالي فرهنگ و هنر افرادي بي تفاوت باشند علاقه دارند نويسندگان با پرداختن به موضوعات مختلف و رفتارهاي متوليان، کساني را که سعي دارند به آيندگان ضربه بزنند را شناسائي کنند که اين کار بايد با زبان طنز صورت بگيرد زماني را به ياد دارم که برنامه ساعت خوش مطرح شد که سرمنشأ بهترين برنامه­هاي طنز و طنزپردازي محسوب مي­شود. رفته رفته ساعت خوش جاي خودش را به سريال شب­هاي برره داد که به طور مشخص معضل پاچه خواري و چاپلوسي که يکي از معضلات جامعه­ي ديروز و امروز ما را هم شکل مي­دهد پرداخت که بارها شاهد تکه­هاي لفظي اين سريال حتي از زبان مديران بالادستي هم بوده­ايم. حتي سياسيون نيز اين نکته­ها را استفاده مي­کردند پس طنز و طنزپرداز توانسته است مشخصاً بر روي اين موضوع سرمايه گذاري کند و در نکوهش اين رفتار ايجاد خلاقيت و طنز نمايد هنرمند اين معضل را ديده است و آنرا بيان کرده است از طرفي يکي از معضلات نويسندگان اين است که به خط قرمزها نزديک و يا اگر اين اتفاق مي­افتد انعطاف و زيرکي نويسنده اين احمال کاري را سرپوش بگذارد و همه­ي اشخاص را مشمول حکم خود نکند اشخاص هنرمند بايد اين نقاط را ببينند و فضا را طوري طراحي کنند که جريان سازي طنز در بطن جامعه و در لابه لاي زندگي مردم اثرگذار جلوه از طرفي اگر در يک دوره اثري با استقبال مواجه نشد طنزپرداز نبايد سرخورده شود که اين خود دلايل مختلفي دارد. اثري در يک بازه مشخص زماني ساخته مي­ شود که به هر دليل اجازه پخش و يا چاپ نمي­گيرد چرا که توهمات مديران ميان دستي و يا ظرفيت پايين صنوف و يا عدم پويائي وسائل ارتباط جمعي عواملي هستند که مي­توانند در اين مسير دچار خلل کنند اما بايد در ذهن داشت که مي­شود همين آثار را در فضائي ديگر در يک بازه زماني ثانوي اجرا کرد و با استقبال مخاطبان هم مواجه بشود. ما نيازمند مديران جسورتر در عرصه رسانه هستيم و اين موضوع را بپذيريم که طنز نقش گلبول­هاي سفيد را در جامعه ايفا مي­کند اگر خللي در روند اين گلبول­ها ايجاد شود جامعه مريض خواهد شد بنابراين بايد سعي کنيم به دنبال جامعه­اي سالم­تر و بانشاط­تر باشيم که لازمه­ي آن ميدان دادن به طنزپردازان و اهالي قلم است.

- اکنون شاهد ظهور افراد حرفه­اي در عرصه­هاي مختلف طنز به خصوص طنز ژورناليستي در کمدي هستيم؟

ما اين نارسائي­ها را بيشتر در محدوده مطبوعات شاهد هستيم مطبوعات رکن چهارم دموکراسي است که بايد به وظايف خود در اين محدوده عمل کند اگر مي­خواهيم در اين زمينه رشد لازم را داشته باشيم بايد از نويسندگان توسط مديران هنري حمايت­هاي لازم را به عمل بياوريم. به قول اميل زولا نويسنده وظيفه دارد لجن زار اجتماع را هم بزند تا فکري براي از بين بردن زشتي بکنيم که هنرمند و نويسنده سعي مي­کند اين اتفاق را با ظرافت بالائي انجام دهد و ناراحتي­ها و کاستي­ها و معضلات را نشان دهد.   

 

 

 

 

دوشنبه 5 تير 1391 - 9:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری