پنجشنبه 8 تير 1396 - 13:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

اي کاش هيچ گاه

 

با نگاهي بر لاله هاي سربلند

جشنواره ها همواره منبعي عالي و ارزشمند جهت جمع آوري مطالبي غني از خالقاني است که شهرت خاصي در عرصه فعاليت خود ندارند. اين موضوع در اکثر جشنواره ها قابل لمس مي باشد اما در پاره اي اوقات نيز نويسندگان معروف و صاحب سبک نيز از جمله شرکت کنندگان در اين همايش ها هستند. با توجه به مطالب ذکر شده مي توان ادعا نمود که هر چه شرکت اين دست از نويسندگان و شاعران در جشنواره پر رنگ تر و بيشتر باشد به جهت ارائه مطالب پر بارتر، مجموع دست آورد جشنواره نيز دستخوش دگرگوني مي شود. پس حضور نويسندگان قوي در اين گردهمايي ها موجب تعالي و رشد هر چه بيشتر آنها مي شود. از مسئله شرکت کنندگان که بگذريم عوامل ديگري نيز بر کارايي و غناي اين گونه جشنواره ها تاثير گذار است. به عنوان مثال نحوه برگزاري، تاريخ برگزاري، دست آوردها و ... بر کيفيت مطالب و در مجموع بر کيفيت جشنواره ها مي افزايد.

يکي از جشنواره، جشنواره هاي استاني شعر دفاع مقدس است که تقريبا هماهنگ و به صورت سالانه در سطح کشور برگزار مي گردد. اين جشنواره از ابتدا تا کنون به صورت ملي در سطح استاني برقرار بود اما موضوعي که نظر همگان را به خود جلب کرده است خبر بين المللي شدن اين جشنواره است. همين مطلب توجه بيشتري را به موضوع طلب مي کند زيرا برگزاري چنين گردهمايي به صورت بين المللي نظر بسياري از مطبوعات و رسانه ها را به خود معطوف مي گرداند و همين امر، يکي از عواملي است که تلاش بيشتر جهت برگزاري هر چه بهتر جشنواره را توجيه مي کند.

همان گونه که ذکر شد يکي از انواع دستاوردهايي جشنواره شعر دفاع مقدس مجموع اشعاري است که در اين زمينه گردآوري مي شود. اثر لاله هاي سربلند به کوشش مجيد نظافت و هادي منوري جمع آوري شده است. کتاب مذکور اشعار جشنواره هاي اول تا سوم را پوشش مي دهد. اين مطلب يکي از نکات کليدي اثر است که به اعتقاد بسياري از منتقدان گردآوري و دسته بندي بدين گونه از انواع مطلوب بر شمرده مي شود اما به اعتقاد نگارنده، براي طبقه بندي مطالب بايد از روش هاي ديگري بهره جست. يکي از انواع اين روش ها تفکيک سال هاي برگزاري جشنواره از يکديگر در دو مجموعه متفاوت است. گرچه گردآورندگان در مجموع در ارائه مطالب و در فهرست بندي حق مطلب را به جا آورده اند اما بهتر بود جهت تفکيک، متفاوت تر عمل مي شد زيرا زمان سروده ها تفاوتي يک ساله را در بر دارد اين موضوع بيان گر آن است که شاعران در طول يک سال اثر متفاوت و پخته تر از خود به جاي مي گذارند. اگر اثر در دو مجموعه جمع آوري مي شد مخاطبين را در مقام مقايسه قرار مي داد و همچنين به آنها کمک مي کرد تا قضاوت بهتري از اشعار داشته باشند.

در ابتداي کتاب مقدمه اي که مي توان مقدمه آغازين خواند از مدير کل حفظ آثار و نشر ارزشهاي دفاع مقدس خراسان رضوي آورده شده است. در اين مطلب اهميت توجه به جنگ از نگاه ادبي مورد بررسي قرار مي گيرد همچنين رزمندگان در اين قسمت با عنوان شاعر خطاب مي شوند. نويسنده تاريخ وآغاز شعر دفاع مقدس را شليک اولين گلوله در جنگ مي داند و بعد از آن سروده ها به سمت ستايش و سوگ شهيدان پيش مي رود. مقدمه دوم از هادي منوري يکي از نويسندگان اثر مورد توجه است در اين قسمت آغاز شعر در عرصه جنگ و مقاومت را زمان خلقت آدم مي داند در واقع بيان مي کند در حضور و در پرتو جنگ بين خير و شر شعر دفاع و مقاومت خلق شده است. اين مسئله نقض جمله و گقته هاي ارئه شده در مقدمه آغازين است اما نکته مهم اين است که اهميت شعر مقاومت را نمايان مي سازد. مصداق بارز از اين مهم را حادثه کربلا مي داند و در ادامه اذعان مي دارد به جهت اهميت همين موضوع پرورش و پرداختن به شعر دفاع و مقاومت مهم بر شمرده مي شود.

پيوند بين هشت سال دفاع مقدس و حادثه کربلا دراين مقدمه بيان مي شود. اين مطلب ارتباطي زيرکانه را نشان مي دهد و همچنين مقدمه زيبايي را طلب مي کند که نويسنده به خوبي از عهده آن برآمده است. در ادامه شعر دفاع مقدس را شامل عواملي نظير مولفه هاي فرهنگ عاشورا مي داند و جايگاه آن را ميان ادبيات به دليل اين مهم مي داند اما نبايد غافل شد که تنها اين عامل باعث ايجاد جايگاه عظيم و با اهميت دفاع مقدس در ادبيات معاصر نمي باشد بلکه مجموع عواملي نظير رشادت ها، فداکاري ها و ... نيز نقش پر رنگي در خلق اين حماسه داشته اند. از همه مهمتر اينکه نويسنده تعامل بين عاشورا و دفاع مقدس را علت ارتقاء کيفيت ادبيات حماسي و همچنين امروزي شدن ادبيات عاشورايي مي داند. اين نکته ي بسيار ظريفي است که شايد از ديدگاه اکثر نويسندگان و حتي خوانندگان عادي به دور مانده است لازم است در همين مجال به جهت ارائه چنين مطلب مهمي از نويسنده تشکر کنيم زيرا همين مسئله به ظاهر کوچک باعث مي شود خواننده با ديد عميق تر  و با نگاهي متفاوت تر به مطالعه اشعار جمع آور شده بپردازد.

اما نکته حائز اهميت آن است که ارتباط معنادراي بين اشعار و شعراي آن بيان گرديده است به طوري که ادعا مي گردد اکثر شاعران دفاع مقدس اشعار و سروده هايي نيز در ارتباط با واقعه عاشورا در کارنامه کاري خود دارند. اين نکته نيز در راستاي مطالب ريز بينانه اي است که در سطوح بالا به آن اشاره شد.

فهرست بندي مطالب کتاب از اهميت ويژه اي برخوردار است همانطور که اکثر خوانندگان حرفه اي و منتقدان مي دانند، اگر اثر از فهرست بندي نا همگون و آشفته اي برخوردار باشد باعث سردرگمي خواننده شده و همين مطلب از محبوبيت و موفقيت کتاب مي کاهد. به طور کلي موضوعات از سه بخش اصلي تشکيل شده که شامل دوره هاي مختلف برگزاري جشنواره شعر دفاع مقدس از سال۱۳٨٦ تا سال ۱٣٨٨ مي باشد. اولين سال فعاليت همايش متشکل از دو بخش است که با نام هاي ايثار، شهادت و دفاع مقدس و دفاع مقدس در آينه عاشورا خوانده مي شود. همانطور که از نام بخش ها مشخص است محوريت اصلي موضوعات مورد توجه نويسنده فرهنگ عاشورايي و ارتباطي است که پيش تر در مورد دفاع مقدس و واقعه عاشورا به آن اشاره شده است. در هر قسمت نيز گزيده اي در بخش مورد نظر آورده شده است اما نکته حائز اهميت آن است که معيار انتخاب اشعار چه بوده است؟ گرچه با توجه به نام قسمت ها مي توان تا حدودي ادعا کرد که اشتراک موضوعي بين اشعار، هدف نويسنده از اين معيارهارا توجيه مي کند اما به نظر نگارنده شايسته بود دليل اين انتخاب ذکر مي شد.

نکته بعدي در اين مجموعه تراکم زياد شاعران است به طور کلي در مجموعه، آثار شاعران متفاوتي استفاده شده که اين مسئله به توجه نويسنده به شاعران جوان باز مي گردد به طوري که هدف از اين اقدام گنجاندن آثار شاعراني با افکار و سبک هاي شعري مختلف در کتاب است به همين جهت اين موضوع مي تواند در موفقيت اثر نقش مهمي را ايفا کند زيرا استفاده از سبک هاي متفاوت باعث جذب مخاطبين و خوانندگان مختلف از اقشار مردم مي شود و همين امر موجب رواج هر چه بيشتر اثر مي گردد.

در بخش آغازين کتاب اثري از مريم اسلامي با نام "اي کاش هيچ گاه" به چشم مي خورد. به نظر مي رسد عمده دليل انتخاب اين قطعه به عنوان آغازگر کتاب کششي است که در آن وجود دارد به طوري که سبک نگارش و شعري اثر به نوعي است که ارتباط خوبي را بين خواننده و مجموعه ايجاد مي کند و باعث مي گردد مخاطبين بيشتري را راغب به مطالعه کتاب کند.از جمله ابياتي که اين حس را در خواننده بر مي انگيزد بيتي با اين مضمون است :

يک مشت استخوان و پلاکي که سوخته است                                                                                                                                           

گفتند اين تو هستي و باور نداشتم

اي کاش هيچ گاه نمي ديدم اين تو را

اي کاش هيچ گاه برادر نداشتم

بخش دوم جايي است که اشعار همسو با حماسه عاشورا مي گردد در واقع اين بخش بيانگر همان علاقه اي است که شاعران به پيوند دادن بين اين موضوع از خود نمايش مي دهند. انتخاب اشعار اين قسمت کاري بسيار دشوار است زيرا همانطور که مي دانيم و همانطور که بيان شد تفکيک اين موضوعات به دليل پيوند عميقي که دارند اندکي دشوار به نظر مي رسد اما نويسنده در محقق کردن اين هدف موفق بوده و توانسته است اشعار در خور توجهي را که در ضمن زيبايي ارتباطي نيز به عنوان بخش دارد جمع آوري کند.

در مجموع اولين جشنواره در ميان اشعار بيان شده تنها يک شاعر با نام مهدي چناري به چشم مي خورد که قعطاتش در دومين جشنواره نيز موجود است اين مطلب بيانگر اين است که شاعر مذکور در ارئه اشعار بسيار راسخ بوده و يا احساسي که در ابيات او ملاحظه مي شود به قدري قوي است که نويسنده را مجاب به استفاده چند باره از سروده هايش کرده است. همانطور که در ادامه مطالب نيز ملاحظه مي شود در بخش آغازين دومين جشنواره نيز قطعاتي با عنوان "خبر" و " قربانيان خاطره هاي قرن ها" از اين شاعر آورده شده است. نکته مهم آن است که دومين جشنواره با سه بخش آغاز و پايان مي يابد در واقع بخش سوم به انضمام بخش اول و دوم تشکيل يک فرآيند را مي دهند به طوري که در ابتدا مفاهيمي نظير ايثار و شهادت تعريف گشته، در ادامه ارتباط حماسه عاشورا با ادبيات مورد سنجش قرار مي گيرد و بعد از آن مقاومت بين المللي مد نظر نويسنده است.

در دومين جشنواره تنها يک قطعه با نام "خورشيد انتفاضه" در اين بخش جاي گرفته است اما همانطور که در ادامه ملاحظه مي شود در سومين جشنواره اين قسمت پر رنگ تر مي گردد به طوري که بخش چهارمي با عنوان شعر کودک و نوجوان به عناوين افزوده مي شود. ازجمله ابياتي که در قسمت مقاومت بين الملل به دليل نمايش تصويري مطلوب از اشغال فلسطين نظر خواننده را جلب مي کند  مي توان به بيت زير اشاره کرد:

خوشه انفجار

به يادت نمي آورد

اين خاک

که از زير پايت کشيده اند

در اين ميان شعري با عنوان "مدال سرخ شهادت" که تقديم به شهيد محمد الدوره گشته است ملاحظه مي شود. از اين شهيد چنين تعبير شده است : نوجوان فلسطيني که در نگاه اشک ريز پدر، آخرين نفس هايش را به شهادت بخشيد. به نظر مي رسد قرار گرفتن اين قطعه به عنوان آخرين فسمت اين بخش به نوعي عدم توجه را به اشعار زيبايش تدايي مي کند به عقيده نگارنده جايگاه اين سروده بايد يا در ابتداي اين بخش و يا در ابتداي بخش بعدي علي رغم اينکه شاعر نوجوان نبوده است باشد.

با توجه به اين که در اين بررسي هدف نقد اشعار نبوده و تنها نگاهي مجموعه اي به کتاب مي شود سعي بر آن بود تا نگاهي منتقدانه به کل مجموعه داشته و از هر گونه جانبداري پرهيز شده است. به همين منظور در مجموع کتاب پيش روي به غير از موارد اندکي نظير طراحي جلد و نکات مختصري که طي اين بررسي به آن پرداخته شد عاري از ايراداتي است که بر آثاري از اين دست وارد مي شود. در واقع مقدمه، انتخاب شاعران، انتخاب اشعار و از همه مهمتر طبقه بندي و دسته بندي قطعات به درستي استفاده شده و حداکثر استاندارها جهت گردآوري مجموعه اي با مضمون شعر را به جا آورده است.

در انتها لازم ميدانيم به جهت مطالب مهم و اهميتي که در ابتدا به آنها اشاره شد توجه به همايش ها و جشنواره هاي اين چنين سر لوحه کار افراد دست اندر کار قرار گيرد زيرا پيشرفت و غني شدن چنين جشنواره هايي به دليل اينکه دستاوردهاي خود را تحت تاثير قرار مي دهد بسيار حائز اهميت مي باشد به طوري که اين موضوعات ارتباطي زنجيره وار داشته و هر کدام نيز به نوعي در ارتقاء سطح کيفي ادبيات کمک کننده هستند. پس لازم مي دانيم از ناشر و نويسندگان اثر به جهت اين که اين مهم را مورد توجه قرار داده اند تشکر و قدر داني کنيم.

 

يكشنبه 4 تير 1391 - 10:10


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری