پنجشنبه 27 مهر 1396 - 18:16
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

داود خسروي

 

مظلوميت امام حسين(ع) بر پرده نقاشي قهوه‌خانه‌اي

 

گزارشي از مراحل تکميل يک تابلوي نقاشي

منصور وفايي آخرين بازمانده فعال نقاشي قهوه‌خانه‌اي،‌ مظلوميت امام حسين‌(ع) را روي پرده‌اي 4 متري به تصوير مي‌کشد تا به مناسبت محرم‌الحرام رونمايي شود.

به گزارش خبرگزاري فارس، منصور وفايي يکي از دو بازمانده نسل نقاشان قهوه‌خانه‌اي با اعلام اين خبر گفت: پرده 4 متري با موضوع مظلوميت امام حسين(ع) را کار مي‌کنم که سعي مي‌کنم در آثارم نوآوري داشته باشم.

وي درباره چگونگي نوآوري در نقاشي قهوه‌خانه‌اي توضيح داد: سعي کرده‌ام طبيعت و رئال را وارد نقاشي قهوه‌خانه‌اي کنم و به اين ترتيب نقاشي قهوه‌خانه‌اي را به نقاشي رئال نزديک کنم.

وفايي با بيان اين که براي اولين بار در تاريخ نقاشي قهوه‌خانه‌اي به موضوع مظلوميت امام حسين(ع) پرداخته است گفت: نقاشان هيچ گاه مظلوميت امام حسين(ع) را در آثارشان نياورده‌اند و من براي اولين بار به اين مظلوميت اشاره کرده‌ام و تمام وقايع را با طبيعت سازي همراه کرده‌ام، به طور مثال شام غريبان را با نور مهتاب و در غروب آفتاب همراه با رودخانه و ديگر مظاهر طبيعت آورده‌ام.

او درباره زمان رونمايي از اين اثر توضيح داد: براي محرم امسال در موزه هنرهاي معاصر تهران و يا فرهنگستان هنر از اين تابلو رونمايي خواهد شد.

وفايي در ادامه با اشاره به تعداد اندک بازماندگان نسل نقاشان قهوه‌خانه‌اي گفت: تنها من و محمد فراهاني از اين نسل باقي مانده‌ايم که فراهاني هم، اکنون حال خوشي ندارد و مدتهاست که ديگر نقاشي نمي‌کند.

وفايي درباره وعده‌هاي همکاري مسئولان براي حمايت از هنر نقاشي قهوه‌خانه‌اي و راه‌اندازي آموزشگاه نقاشي قهوه‌خانه‌اي در بنياد رودکي گفت: حمايت چنداني نمي‌شود، تابستان دو سال قبل چند نفر را معرفي کردند براي آن که کلاس آموزشي در بنياد آموزش‌هاي رودکي تشکيل شود، آن موقع علي‌اکبر لرني هم زنده بود،‌من براي اين منظور انتخاب شدم و کلاس در طول تابستان داير شد.

تابستان سال قبل هم قرار بود کلاس آموزشي داير شود که اعلام کردند دير آگهي داده‌اند و تعداد متقاضيان به حد نصاب براي تشکيل کلاس نرسيده است، امسال هم که هنوز خبري نشده است ولي احتمال دارد که امسال اين کلاس‌ها باز هم داير شود.

اين نقاش قهوه‌خانه‌اي درباره تعداد کساني که بتوانند نقاشي قهوه‌خانه‌اي را به نسل‌هاي بعدي انتقال دهند گفت: الان کسي که بتواند اين کار را در ايران انجام بدهد نداريم.

محمدرضا حميدي تنها جوان مشهدي است که کارش بد نيست،‌ همه نقاشان قهوه‌خانه‌اي ما رفته‌اند، بلوکي‌فر، لرني،‌ خليلي، همداني و ...همه رفتند.

منصور وفايي درباره آثاري که تاکنون خلق کرده است توضيح داد: تعداد 30 تابلو بزرگ با موضوع شاهنامه فردوسي کار کرده بودم که اخيراً همه را يک جا فرهنگستان هنر خريداري کرد.

در بيشتر موارد هم سفارش‌هاي عمده مي‌دهند مثلا 12 پرده بزرگ براي يک شرکت سفارش داده‌اند.

وي همچنين به يکي از آثارش که به صورت نقاشي ديواري در شهر اصفهان در حال انجام است اشاره کرد و گفت: اثري 40 متري به صورت 12پرده 2 متري ساخته‌ام که موضوع آن از داستان‌هاي اساطيري و شاهنامه‌اي شروع مي‌شود، به داستان‌هاي تاريخي و پس از آن وقايع معاصر ايران مثل جنگ ايران و عراق و .... مي‌رسد.

اين اثر را يکي از کاشيکاران خوب اصفهاني روي کاشي پياده کرده است که در يکي از ديوارهاي شهر اصفهان در حال نصب است.

وفايي به يکي ديگر از آثارش اشاره کرد که در دانشگاه تهران به نمايش درآمده است و گفت: من اولين نفري هستم که اشعار محتشم کاشاني را در قالب پرده نقاشي قهوه‌خانه‌اي به طول 24 متر به تصوير کشيده‌ام و اين اثر دو سال پيش در تالار فردوسي دانشگاه تهران و تالار امير کبير بنياد ايران‌شناسي به نمايش درآمد.

وفايي درباره احتمال وجود آثاري از نقاشان قهوه‌خانه‌اي در قهوه‌خانه‌هاي قديمي هم گفت: اين احتمال وجود دارد که آثار حسن اسماعيل زاده در قهوه‌خانه‌هاي قديمي يافت شود چون او بيشتر براي قهوه‌خانه‌ها کار مي‌ساخت اما از آثار کساني چون قوللر آغاسي و مدبر ديگر يافت نمي‌شود چرا که بيشتر آثار اين هنرمندان را به خارج از کشور بردند.

او درباره احتمال جعل امضاي هنرمندان قديمي نقاشي قهوه‌خانه‌اي از سوي سودجويان گفت: کار وقتي که ريزه‌کاري و جزئيات زيادي داشته باشد، هيچ کس نمي‌تواند آن را کپي کند و امضاي ديگري پاي آن بگذارد،‌مثلا اگر تابلوهاي من را که در فرهنگستان هنر به اندازه فرش است، تمام نقاشان بخواهند کپي کنند، نمي‌توانند حتي اگر اسم ديگري داشته باشد، ‌قلم هر کسي مشخص است.

احتمال جعل امضا براي تابلوهاي کوچک و بدون ريزه‌کاري وجزئيات امکان پذير است.

وفايي اکنون 77 سال سن دارد و تنها بازمانده فعال نقاشي قهوه‌خانه‌اي است که تاکنون بيش از 200 پرده را به شيوه نقاشي قهوه خانه‌اي با موضوعات مختلف به تصوير کشيده است.

او نقاشي را نزد استاد «نجم آبادي» از شاگردان استاد کمال‌الملک فراگرفت.

درسال 1370 اين هنرمند به درخواست دانشگاه تهران ، تعداد ده تابلوي رنگ روغن از شاهنامه فردوسي براي تزيين ديوارهاي تالار فردوسي دانشکده ادبيات به تصوير درآورد.

وي هم چنين درسال 1371 به درخواست وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي وبا امکانات شهرداري تهران، داستان‌هاي شاهنامه را از اول دوره اساطيري تا پايان دوره پهلوي درشصت تصوير در طول هفت سال تهيه کرد.

اين هنرمند هم چنين تصويرگري اشعار «محشتم کاشاني» را درقالب دوازده تابلو با مضمون «باز اين چه شورش است که درخلق عالم است» براي بنياد ايران شناسي وابسته به نهاد رياست جمهوري کارکرد که درتالار بنياد ايران شناسي نصب شده است.

«نگاهي کوتاه به شيوه نقاشي قهوه خانه اي»:

نقاشي قهوه‌خانه شيوه‌اي از نقاشي ايراني است. اين نقاشي، نقاشي روايي رنگ روغني با درون‌مايه‌هاي رزمي، مذهبي و بزمي است که در اواخر قاجار و اوايل پهلوي همزمان با جنبش مشروطه ايران، اوج گرفت. نمونه‌هاي قابل توجهي از آثار هنرمندان نقاشي قهوه‌خانه‌اي در موزه رضا عباسي نگهداري مي‌شود.

پيشينه نقاشي قهوه خانه اي :

به گزارش خبرگزاري آريا مبداء اين هنر، سنت قصه‌خواني و مرثيه‌سرايي و تعزيه‌خواني در ايران است که پيشينه آن به سده‌ها پيش از ايجاد قهوه‌خانه‌ها و چاي‌خانه‌ها مي‌رسد. اين نقاشي به دست هنرمنداني مکتب نديده پديدار شد.

در اواخر دوران قاجار و اوايل پهلوي همزمان با جنبش مشروطه ايران، اين هنر ايراني اوج گرفت. پس از آن در دهه‌هاي 1320 و 1330 خورشيدي، اين شيوه مورد توجه هنرمندان مدرنيست ايراني به ويژه اهالي مکتب سقاخانه قرار گرفت.

درون‌مايه :

درون‌مايه اين شيوه نقاشي موضوعات رزمي، مذهبي و بزمي بوده‌است. نقاشي قهوه‌خانه در تاريخ نقاشي ايران پديده‌اي نوظهور بوده که تلفيقي از ارزش‌هاي مذهبي و ميهني ايرانيان است و بيش‌تر داراي نقش‌هايي از حماسه‌هاي جانبازي و ايثار پيشوايان ديني ايرانيان و امامان شيعه، و نيز پهلوانان ملي ايران مي‌باشد.

درون‌مايه بسياري از اين نقاشي‌ها حادثه عاشورا و حکايات شاهنامه است که بر ديوارها نقاشي شده‌است. پيرامون جنبه احساسي و عشق و احساسات اين هنرمندان، سايت هنر اسلامي چنين آورده‌است:

 نقاشي قهوه خانه، بازتابي اصيل و صادق از هنر هنرمنداني عاشق، تنها و دلسوخته‌است. هنرمنداني مظلوم و محروم از تبار مردم ساده دل و آيينه صفت کوچه و بازار، آناني که از پس قرنها سکوت، زير سقف تاريک قهوه خانه‌ها در خلوت عارفانه تکيه‌ها و حسينيه‌ها، در سر هر کوي و برزني، چشم در چشم مردم دوختند و در محفل پر انس و الفت آنان، بغض معصومانه شان را يکباره شکستند.

در ستايش راستي‌ها و مردانگي‌ها نقشها زدند و حکايت کژيها و پليديها کردند. رنگ سرخي نشاندند بر تن بوم و ديوار که گويي لخته لخته خونهاي خشکيده مظلوميتهاي از ياد رفته بود و رنگ سبزي گزيدند به پاس ياد بهار سر سبز و پر طراوت روح و انديشه راستان و آزادگاني که در جان و دل و خيال و باور مردم قرنهاي قرن، نسل به نسل، سينه به سينه، تا به روزگارشان به يادگار مانده بود و چه جاودانه و هميشه پايدار و ماندني.  

نقاشي قهوه‌خانه و شرايط سياسي با تولد جنبش مشروطيت، همگام با بيداري افکار عامه و رشد و تعالي انديشه‌هاي آزاديخواهانه، اين هنر مردمي به يکباره جاني تازه مي‌گيرد.

نقش داستان‌هاي حماسي و مبارزات آزاديخواهانه مذهبي و ميهني، به وسيله‌اي براي آگاهي و ايجاد حس مبارزه در مردم تبديل مي‌شود و در همين دوران است که اين هنر به اوج خود مي‌رسد. مداحان و نقالان، در حسينيه‌ها و تکيه‌ها و قهوه‌خانه‌هاي رو به رشد پايتخت (تهران) و ديگر شهرها، سهمي به سزا در حفظ اين بيداري داشتند.

اين شيوه نقاشي را از ديد موضوع کلي مي‌توان به دو دسته تقسيم کرد:

نقاشي‌هاي مذهبي:

نقاشي‌هاي مذهبي مجموعه‌اي از چهره‌هاي پيشوايان و بزرگان دين و مذهب و صحنه‌هايي از جنگ‌ها و نبردهاي معروف پيامبر اکرم(ص) و حضرت علي(ع)  و رويدادهاي کربلا را شامل مي‌شود.

نقاشي‌هاي غيرمذهبي:

نقاشي‌هاي غيرمذهبي شامل مجموعه‌اي بزرگ از داستان‌هاي رزمي و بزمي ايراني است که به رويدادها و اتفاقات افسانه‌اي، حماسي، تاريخي و چهره‌هايي از شاهان و قهرمانان شاهنامه (چون رستم و سياوش) و صحنه‌هايي از ميدان‌هاي نبرد و ... است.

استادان و پيشکسوتان اين هنر:

حسين قوللر آقاسي و محمد مدبر از پيشکسوتان نقاشي قهوه‌خانه‌اي هستند. پس از ايشان، شاگردانشان مانند فتح الله آقاسي، عباس بلوکي فر، حسن اسماعيل زاده و حسين همداني راه استادان را پي‌گرفتند.

 

 

سه‌شنبه 30 خرداد 1391 - 8:34


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری