دوشنبه 5 تير 1396 - 15:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

بابك راكخواه

 

نظر مراجع تقليد درباره شيوه کتابت قرآن

 

 

 بسياري از مراجع تقليد و مفسران قرآن کريم رجحان شرعي براي «رسم‌المصحف» نسبت به «رسم‌الاملاء» قائل نيستند.

چندي است که اختلافاتي در زمينه شيوه کتابت قرآن بين برخي از کارشناسان در سازمان دارالقرآن‌الکريم و مرکز طبع و نشر قرآن کريم جمهوري اسلامي ايران وجود دارد که شامل جنبه‌هاي علمي و تاريخي است. «رسم‌المصحف» و «رسم‌الاملاء» دو شيوه‌اي است که مرکز طبع و نشر قرآن کريم مدافع اولين و سازمان دارالقرآن‌الکريم خواهان دومين آنهاست.

آنچه مرکز طبع و نشر قرآن کريم در حمايت از رسم‌المصحف بيان مي‌کند، جاري بودن اين شيوه در ساير کشورهاي اسلامي به خصوص عربستان سعودي و تهمت نارواي اين کشورها به جمهوري اسلامي ايران مبني بر تحريف قرآن در پي رواج رسم‌الاملاء است؛ اما از سويي ديگر کارشناسان سازمان دارالقرآن‌الکريم شيوه رسم‌الاملاء را روشي آسان براي آموزش قرآن به افراد مبتدي و شيوه‌اي مناسب در قرائت قرآن مي‌دانند.

اينک به استفتائاتي که از مراجع عظام تقليد حضرات آيات «جعفر سبحاني»، «شيبري زنجاني»، «نوري همداني»، «مرحوم بهجت»، «مکارم شيرازي» و «مجتبي تهراني» در اين خصوص اخذ شده است، از جهت رفع شبهه علمي توقيفي بودن کتابت قرآن مي‌پردازيم.

سؤال: چنانچه استحضار داريد قرآن‌هايي که درحال حاضر در جهان اسلام مورد استفاده قرار مي‌گيردبه صورت عمده از دو شيوه نگارشي رسم‌المصحف (مانند قرآن‌هاي به خط عثمان‌طه) و رسم‌الاملاء (مانند عمده قرآن‌هاي ايراني) تبعيت مي‌کنند؛ روش نگارش رسم‌المصحف در قرآن کريم از حدود يکصد سال پيش درحالي در کشور مصر احياء‌ شد که از بدو اختراع خط نسخ ( حدود قرن چهارم هجري) تا آن تاريخ قالب قرآن‌هاي مورد استفاده در کشورهاي عربي نيز با شيوه رسم‌الاملاء کتابت شده و حتي قالب نمونه قرآن‌هايي که در سايت مرکز طبع قرآن ملک فهد عربستان به نمايش گذاشته شده، به شيوه رسم‌الاملاء است؛ با توجه به تفاوت‌هايي که در نگارش کلمات در اين دو شيوه وجود دارد (جهت سهولت مقايسه نمونه‌اي از نگارش هر دو شيوه از آيات 6 تا 16 از سوره مبارکه بقره پيوست شده است) و با عنايت به اصرار برخي از کشورهاي اسلامي به ويژه عربستان سعودي بر معرفي و ترويج شيوه رسم‌المصحف به عنوان ميراث مأثور و امري توقيفي که مورد تأييد شخص حضرت رسول(ص) است و به حاشيه راندن شيوه رسم‌الاملاء با وجود قدمت هزار ساله، استفاده فراگير مسلمين و سهولت قرائت آن، مستدعي است نظر مبارکتان را درباره امور ذيل بيان فرماييد:

1ـ آيا رسم‌الخط قرآن امري توقيفي است؟

2ـ آيا کتابت قرآن باشيوه رسم‌الاملاء جايز است؟

3ـ آيا استفاده از شيوه رسم‌المصحف در نگارش آيات رجحان شرعي بر رسم‌الاملاء دارد؟

4ـ آيا در آموزش عمومي قرآن ترجيحي براي استفاده از يکي از دو روش وجود دارد؟

اينک به پاسخ مراجع معظم تقليد توجه فرماييد:

حضرت آيت‌الله «شيخ جعفر سبحاني» در رابطه با اين سؤال پاسخ داده است: شکي نيست که خط قرآن توقيفي نيست، البته نه به اين معني که هر کس حق دارد در خط قرآن تصرف کند، بلکه بايد تحت نظر هيئت علماء وارد در تفسير، روشي را انتخاب کند که خواندن را براي جوانان آسان کند؛ مسلماً خط عثمان‌طه مشکلاتي دارد؛ اميد است که انشاءالله تلاش‌هاي شما به نتيجه برسد، خواهشمند است مسئولان علمي و کشور را از اين مسائل آگاه سازيد.

حضرت آيت‌الله «شبيري زنجاني» در پاسخ به اين سؤال گفته است: رسم‌الخط قرآن توقيفي نيست و کتابت آن به شيوه رسم‌الاملاء جايز است و انتخاب روش بستگي به شرايط محل آموزش قرآن و شرايط دانش‌پژوهان دارد.

حضرت آيت‌الله «نوري همداني» نيز در اين باره پاسخ داده است: نگارش قرآن به همان صورت که در بين مؤمنين معمول و متعارف است و بوده انجام شود، فرقي ندارد که به شيوه رسم‌الاملاء و يا رسم‌المصحف باشد، عمده بي‌غلط بودن است که خوش‌خط و خوانا باشد.

مرحوم آيت‌الله «محمدتقي بهجت» در پاسخ به سؤال توقيفي بودن رسم‌الخط قرآن گفته است: اگر از جهتي توقيفي هم باشد به رسم‌الاملاء مربوط نمي‌شود.

اين مرجع تقليد همچنين کتابت قرآن به شيوه رسم‌الاملاء را بلامانع دانسته و در رابطه با رجحان شرعي رسم‌المصحف بر رسم‌الاملاء و ترجيح هريک براي استفاده در آموزش عمومي افزوده است، رجحان شرعي دليل خاص مي‌خواهد.

حضرت آيت‌الله «ناصر مکارم شيرازي» نيز در پاسخ به اين سؤالات گفته است: هيچ دليلي بر توقيفي بودن رسم‌الخط قرآن نداريم و شاهد گوياي آن اين است که رسم‌الخط‌هاي مختلفي در کشورهاي اسلامي از قديم‌الايام معمول بوده و حتي در عربستان سعودي رسم‌الخط‌هاي مختلفي مرسوم بوده است و بهتر است که قرآن‌ها با املاء روز نوشته شود.

حضرت آيت‌الله «شيخ مجتبي تهراني» نيز در پاسخ به اين سؤال، ضمن بيان توقيفي نبودن رسم‌المصحف افزوده است: دستوري از شارع مقدس در مورد اين شيوه به خصوص ثابت نشده است.

اين مرجع تقليد، کتابت قرآن به شيوه رسم‌الاملاء را جايز دانسته و رجحان شيوه رسم‌المصحف بر اين شيوه را داراي دليل ندانسته است.

اين استاد اخلاق همچنين در پاسخ به ترجيح هر يک از اين دو شيوه در آموزش عمومي قرآن کريم نيز گفته است: به خاطر سهولت آموزش قرآن کريم در مناطقي مثل ايران از روي رسم‌الاملاء و نيز تناسب بيشتر اين شيوه نگارش با تلفظ حروف و رعايت تعداد آنها استفاده از آن بهتر است.

 

يكشنبه 28 خرداد 1391 - 8:18


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر