يكشنبه 4 تير 1396 - 3:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

شيما حسن زاده

 

مرغ همسايه هميشه غاز نيست!

 

  

گفتگو با اسدالله امرائي

معمولاً نمايشگاه­ها در دنيا به چهار دسته تقسيم مي­شوند نوع اول صرفاً نمايشگاه­هائي هستند که در آنجا مخاطبان اصلي ناشران دنيا هستند که براي خريد رايت آثار و شناخت نويسندگان و ناشران در نمايشگاه حاضر مي­شوند تا فرصتي براي ترجمه و استفاده از آثار توليدي فراهم کرده باشند. حتي توزيع کنندگان شناخته شده و شبکه­هاي خريد و توزيع کتاب هم به اين نمايشگاه­ها مي­آيند.

گروه دوم از نمايشگاه­هاي تخصصي کتاب دنيا و متعلق به دست اندرکاران کار کتاب است. که با انگيزه فني و تخصصي در مسائل نشر و چاپ گردهم جمع مي­شوند گروه سوم خارج از جغرافياي اروپائي قرار دارند و به دليل عدم قرابت­هاي فرهنگي کمتر توانسته­اند در بازارهاي اروپا جايگاهي براي خود دست و پا کنند از اين گروه مي­توان به نمايشگاه­هاي دبي و بيروت و . . . اشاره کرد که مرکز ثقل و ظهور و بروز آثار عربي و متعلق به يک جغرافياي فرهنگي خاص است. دسته آخر مخاطباني در سطح مردم و توده­هاي دوستدار کتاب هستند که قصد اطلاع از آخرين وضعيت نشر و خريد کتاب به نمايشگاه مراجعه مي­کنند نمونه بارز اين نمايشگاه آن چيزي است که ما برگزار مي­کنيم در اين ميان مصاديق ديگري نيز يافت مي­شود که يا مي­توان آنها را موضوعي مثلاً کودک و نوجوان و يا نمايشگاه­هاي حراج کتاب و . . . دانست. در نمايشگاه­هاي ارزان براي مردم و توزيع کنندگان که خريدار تيراژ بالايي هستند و به معرض فروش مي­گذارند البته دامنه نمايشگاه­ها و گونه­هاي آن روز بيشتر و تخصصي­تر و مجزاتر مي­شود به عنوان مثال ما بيش از اين فروشگاه اينترنتي نداشتيم اما امروزه اين رويکرد تبديل به حرکتي ثابت، سهل الوصول و همگاني در عرصه فروشگاه و نمايشگاه کتاب اينترنتي شده است هرکدام از اين نمايشگاه­ها براساس يک تجربه اقتصادي موفق شکل مي­گيرند به معناي ديگر مطالعه و پژوهش قبل از تشکيل نمايشگاه­ها عامل اصلي دوام و پيشرفت آنها است حال مي­ خواهيم بدانيم آيا اين فرمول درباره نمايشگاه بين المللي کتاب تهران نيز صدق مي­کند. اسدالله امرائي مترجم، نويسنده و روزنامه نگار برجسته کشورمان پاسخ سؤالات ما را اينگونه مي­دهد:

- به نظرتان فضاي نمايشگاه کتاب چقدر زمينه را براي بحث و تضارب آرا ميان نويسندگان و ناشران و مخاطبان پديد آورده است؟

ببينيد نمايشگاه کتاب از نظر برگزاري و ضرورت ذاتي­اش داراي يک سري عوامل خاص مي­باشد که نمي­توان بدون در نظر گرفتن اين عوامل ضرورت حياتي آنرا انکار کرد. افرادي که در نمايشگاه حاضر مي­شوند کساني هستند که به نوعي به دنبال يافتن نيازهاي فرهنگي شان قدم در نمايشگاه گذاشته­اند و اغلب کساني که در نمايشگاه حاضر هستند در اين دوره زماني به نيازهايشان دست پيدا مي­کنند نمي­توانيم بگوييم که عملاً ضرورتي براي برگزاري نمايشگاه نمي­توان در نظر گرفت برخي کارشناسان معتقدند که نمايشگاه تبديل به فروشگاه شده است به نظرم اين اشکالي ندارد چرا که سيستم توزيع نشر و صنعت چاپ در ايران با مشکل اساسي مواجه است سيستم توزيع ما هنوز سيستم دستي است و نتوانسته است از شاخصه­هاي سنتي­اش دست بکشد سيستم توزيع ديداري است نويسنده پس از نوشتن کتاب بايد از طريق سيستم دستي کتاب را به ناشر برساند و به نوعي بازاريابي کند با اين تفاسير نمايشگاه کتاب تهران اگر در ميان نمايشگاه­هاي کشورهاي ديگر يک نمايشگاه بي نظير نباشد حداقل اگر منصف باشيم بايد بگوييم که بسيار کم نظير است.

- با توجه به اين نوع نمايشگاه داري باز هم معتقديد که نمايشگاه کتاب تهران يک اتفاق بي نظير در ميان نمايشگاه­هاي فرهنگي دنيا است؟

دقيقاً چنين چيزي است. ما در دنيا تقريباً نمايشگاهي نداريم که در آن کتاب هم فروخته شود و اين نکته را بايداز جنبه­ ي مثبت نگاه کرد ما نمايشگاه تخصصي به اين شکل و ظاهر بسيار کم داريم.

- ما در آن نمايشگاه­ها شاهد هستيم که با رونمائي از کتاب­ها و حتي فروش ماکت کتاب به يک نوع نيازسنجي و تيراژ دقيق دست پيدا مي­کنند که اين حرکت در واقع براي رسيدن به ميزان مخاطبان اصلي کتاب مورد نظر و کتاب خوانان واقعي يک راهکار محسوب مي­شود اما در ايران به خصوص نمايشگاه­هاي فرهنگي اين اتفاقات نمي­افتد.  

قرار نيست که مرغ همسايه هميشه غاز باشد. اينگونه که شما نظر مي­دهيد بايد فاتحه نمايشگاه­ و عرضه محصولات فرهنگي را در ايران خواند در صورتيکه اين نسخه براي جامعه­ي ما امکان اجرائي شدن ندارد. وقتي ما مي­توانيم محصولات فرهنگي­مان را به اين صورت عرضه کنيم و مخاطبان هم با عرضه اين صورت هيچ مشکلي ندارند چرا حتماً بايد از مسيرهاي ديگران استفاده کنيم. وقتي شيوه­ي توليد ما دستي و ديداري است بايد سيستم خريد ما و توزيع هم ديداري باشد به همين دليل است که بحث خريد و فروش کتاب در دنياي مجازي بيشتر به يک طنز شبيه شده است. اين قياس نمايشگاه­هاي خارج کشور با نمايشگاه بين المللي کتاب تهران يک قياس مع الفارق است چرا که سيستم اين صنعت در داخل و خارج کشور به طور کلي و از پايه و اساس با يکديگر متفاوت است کار از اساس فرق مي­کند.

- کارشناسان معتقدند که اجرائي کردن اين نسخه پاسخي بهتر براي رفع نيازهاي بازديدکنندگان است.

شايد اينگونه باشد اما اجرائي کردن اين برنامه­ها در داخل کشور و روي نمايشگاه بين المللي کتاب جواب نمي­دهد اين سيستم در حال حاضر جواب مي­دهد تنها بايد يک سري از نقاط ضعف و عيوب آنرا شناسائي و رفع کنيم.

- امسال در نمايشگاه بيست و پنجم کتاب تهران شاهد بوديم که کتاب­هاي در قالب انقلاب اسلامي و دفاع مقدس در زمينه­هاي داستان و رمان با اقبال ويژه­اي روبرو شدند البته اين اتفاق در سال­هاي گذشته هم حادث شده بود اما امسال رنگ و بوي تازه و بهتري گرفته است. اين اقبال عمومي نشأت گرفته از چيست؟

معتقدم مردم کتاب خوب را مي­خرند. وقتي يک ناشر کتاب خوبي به چاپ برساند اين کتاب ديده مي­شود و به نوعي خواننده­اي که براي کتاب هزينه مي­کند کتاب خوب را از بد مي­شناسد. اصلاً هم مهم نيست که ناشر اين کتاب چه ارگاني است مي­تواند اين ناشر خصوصي يا دولتي باشد. مهم کيفيت محتوائي کار است که خودش را نشان مي­دهد بحث عرضه و تقاضا در اين ميان وجود دارد. سوره مهر در حال حاضر يکي از موفق­ترين ناشرين در عرضه اين نوع محصولات فرهنگي به بازار است.

- پس شما به بينش مخاطبان اعتماد دارد؟

مخاطب شعور دارد و با شعورش سراغ انتخاب کتاب مي­آيد. کسي که براي خريد کردن هزينه مي­کرد به طور قطع مي­ فهمد و مي­تواند ميان کتاب خوب و بد تفاوت قائل شود. به نظرم وقتي کتابي پرفروش مي­شود فرقي نمي­کند که اين کتاب را چه کسي و از طرف کجا چاپ شده است. اين را نبايد از ذهن دور کنيم که کيفيت محتوائي اثر مهم است.

- عامل کم کار شدن مترجمان قوي و مسلط ما در حوزه ادبيات داستاني طي سال­هاي گذشته چيست؟

يکي از عواملي هميشگي آن بحث مميزي بوده است که اين بحث در حال حاضر هم وجود دارد و مربوط به يک دوره­ ي خاص زماني نيست اما در يک دوره زماني خاص براي اينکه مترجم و ناشر براي توجيه نوشته­شان اقداماتي انجام دهند وجود دارد که مي­توانند از اين فضا استفاده کنند چرا که به نظرم مديران اداره کتاب از کارشناسان اين اداره به مراتب آگاه­تر و باشعورتر هستند. چرا که حداقل پذيراي حرف­هاي نويسنده، مترجم و ناشر هستند.

- اين نکته­اي است که برخي ديگر از نويسندگان هم به آن معترف هستند؟

چندي پيش يک مشکلي براي خودم در اين زمينه بوجود آمده بود وقتي به اداره کتاب مراجعه کردم با برخورد مناسب مديران آشنا و غيره مواجه شدم توجيه­هاي فرهنگي و چاپي را ارائه کردم و اين دوستان هم پذيرفتند اما در سطوح پايين­تر اصلاً مجالي براي صحبت به ناشر و نويسنده و مترجم نمي­دهد و به طور يقين شروع به صدور حکم مي­کنند.

- قصد نداريد از پاتوق­هاي ادبي مانند سراي اهل قلم يا رونمائي از کتاب­هايتان به يک مخاطب و نيازسنجي واقعي از مخاطبانتان بدست بياوريد.

با اين موضوع مشکل خاصي ندارم و در حقيقت نيازي هم به اين تبليغ­ها نمي­بينم. از تيراژ و مخاطبان و اظهار لطف اين افراد راضي هستم هرچند معتقدم مي­توانيم ميزان تيراژ کتاب­ها را بالا ببريم که البته رونمائي کتاب يکي از اين فرصت­ها مي­تواند باشد. مجموعه­اي که در حال حاضر مشغول ارائه به نمايشگاه هستم هم مجموعه جديدي نيست که نيازي به رونمائي داشته باشد. من مخاطبان و مشتريان خاص خودم را دارم.

- چرا شما به عنوان يک مترجم با سابقه و حساس هيچ گاه دچار کم کاري و روي آوردن به ترجمه تجاري نشديد؟

من هميشه در بازار کتاب ايران حضور داشتم و از اين بابت هم ناراضي نيستم مخاطب من هنوز بعد از 10 سال سراغ کارهاي مرا مي­گيرد و اين يعني اينکه امرائي به عنوان يک مترجم، نويسنده و روزنامه نگار بايد به مخاطب خود احترام بگذارد و با مخاطب قهر نکند. متأسفانه امروز شاهد هستيم که عده­اي از نويسندگان به هر دليلي با مخاطبان خود قهر کرده­اند و اثري از خود توليد نمي­کنند.

- يعني نويسندگاني که ترک وطن کردند افرادي هستند که اينگونه فکر مي­کنند.           

نمي­خواهم همه را با يک چوب بزنم اما به نظرم اکثر اين افراد با مخاطبان خود قهر کردند و اين قهر تنها به ضرر خود اين افراد شد چرا که تنهاتر و منزوي­تر شدند. نبايد با خواننده­مان قهر کنيم.

- کيفيت آثار ارائه شده در نمايشگاه در چه سطحي است؟

آثار ارائه شده از سطح کيفي مطلوبي برخوردار است خيلي قصد قضاوت کردن ندارم اما کيفيت کتب از سال گذشته بهتر شده است. هرچند که ما در هر دوره­اي شاهد ارائه کتاب­هاي بد و خوب بوده­ايم.

- منظورتان از کتاب­هاي بد و خوب چيست؟

کتابي که از نظر موازين ظاهري و محتوائي داراي کيفيت است جزو کتاب­هاي خوب قرار مي­گيرد. موازين ظاهري که مخاطب تشويق به داشتن کتاب و از نظر محتوائي نثر و زبان و تکنيک و پختگي و مضمون ويژه مي­تواند از موازين کيفيت محتوائي باشد که در کل نمايشگاه امسال از اين مناظر نسبت به سال گذشته بهتر عمل کرده است. از طرفي کتاب خوب بايد با جامعه­ي ما سازگاري داشته باشد.

­- در مقايسه منظورتان را عيني­تر بيان کنيد.

بسيار خوب. نگاه کنيد مثلاً کتاب دن کيشوت که توسط محمد قاضي ترجمه شده است اگر کسي مي­خواهد اين کتاب را پس از 30 سال دوباره ترجمه کند يا بايد قدرت ترجمه­ي او به اندازه قاضي باشد يا از او بيشتر باشد که اين ترجمه بتواند موفق باشد و بازار را تسخير کند کسي که سواد و صلاحيت اين کار را ندارد نبايد دست به ترجمه اين آثار بزند نبايد کاري که از او بهتر ترجمه شده است را دوباره ترجمه کند يا نجف دريابندري وقتي کتاب بازمانده روز را ترجمه مي­کند اگر نويسنده يا مترجمي مي­خواهد اين کتاب را ترجمه کند بايد قدرت ترجمه وي از نجف دريابندري بالاتر يا در حد خود او باشد. اگر پتانسيل لازم را ندارد نبايد دست به ترجمه کتاب بزند.

- شما درحال حاضر از ترجمه­هائي از اين دست راضي هستيد؟

خير. معتقدم هنوز کسي نيامده است که بتوانند مثل اين اساتيد به ترجمه کتاب بپردازد.

- استفاده از فضاهاي مجازي چقدر مي­تواند در بحث کتاب و کتابخواني ايجاد رونق کند؟

در اين مسير حرکت­هائي انجام گرفته است اما به نظر کافي و لازم نيست وبلاگ­ها و سايت­هاي معرفي و خريد و فروش کتاب وجود دارد به نظرم ما هنوز نتوانستيم يک مجله و نشريه در اين زمينه توليد کنيم حال اين توليد مي­تواند در حوزه مجازي هم باشد. مردم به دنبال تبليغ­هاي ديداري هستند. بنابراين توليد يک نشريه در اين زمينه مي­تواند کمک بسيار مفيدي به پررونق­تر کردن اين فضا بکند. ما در کشورهائي مثل هند و چين شاهد اين رفتارهاي فرهنگي هستيم.

- به نظرتان براي بهتر مشخص شدن مخاطبان کتاب خوان فضاي نمايشگاه ناشران عمومي را از ناشران دانشگاهي جداسازي کنند و به نوعي ديگر زمان نمايشگاه کتاب­هاي دانشگاهي را بعد از برگزاري نمايشگاه کتاب عمومي و بين المللي قرار بدهند.

هرکدام از اين قالب­ها مشتري­هاي خاص خودش را دارد و اتفاقاً در کنار هم قرار داشتن اين دو حوزه باعث بالا رفتن نقدينگي در هر دو حوزه ناشران عمومي و بين المللي و ناشران دانشگاهي مي­شود.

- چرا همکاري­تان را با ناشرين قديمي­تان مانند نيلوفر يا چشمه قطع کرديد.

قطع نکردم در حال حاضر مشغول همکاري با نشر افراز هستم از همکاري با ديگر ناشرين هم لذت مي­­برم مشکلي هم با ديگر ناشرين ندارم البته برخي از سايت­ها عنوان کرده بودند که به دليل اينکه آثار من در اين انتشاراتي که شما ذکر کرديد مدت زيادي در اداره مميزي خاک مي­خورد و کسي پيگيري چاپ را انجام نمي­داد امرائي با اين ناشران قطع همکاري نکرده است اما از همين جا عنوان مي­کنم که اين ناشران جزء بهترين دوستان و ناشرين کتاب­هاي من هستند و هيچ مشکلي با اين دوستان ندارم.

 

دوشنبه 22 خرداد 1391 - 14:28


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری