پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 8:5
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

فرهنگ متين

 

سوره مهر قوي و بزرگ ظاهر شده است

 

  

گفتگو با رضا ساکي

خانواده کوچکترين واحد اجتماعي است که هم در بودن و هم در شدن کودکان نقش اساسي دارد و همه فعاليت­هاي تربيتي از خانواده شروع مي­شود. محيط و شرايط خانواده و روش تربيتي و آموزش والدين نقش بسزائي در انس کودک با کتاب دارد کودکي که با کتاب آشنا مي­شود براي هميشه از همنشيني و دوستي با کتاب لذت مي­برد کودک تخيلات شيرين و بلند پروازانه­ي خود را با مطالب و قصه­هاي درون کتاب پيوند مي­زند و ناخودآگاه روح و روان کودکانه خود را تغذيه مي­کند در واقع کتاب هم به کسب اطلاعات از دنياي پيرامون کودک منجر مي­شود. و وي را به تجزيه و تحليل مسائل وادار مي­کند و هم در رشد شخصيت و تکامل روحي و رواني او تأثير بسزائي دارد. نقش خانواده در عين ايجاد عادت از گهواره آغاز مي­شود و لالائي­ها اولين پيوند دهنده کودک با ادبيات به شمار مي­آيند اين اشعار ساده که حتي گاهي با کلام کودک هم هيچ ارتباطي ندارد هم احساس امنيت را به او القا مي­کند و هم زمينه ساز اولين ارتباط­هاي انساني است قصه گوئي مي­تواند وسيله­اي براي خلق لحظات لذت بخش باشد و هم کودک را در سهمي از ميراث ادبي کشورش شريک کند داستان خواني يکي ديگر از روش­هائي است که کودکان قبل از ورود به مدرسه با خواندن تصاوير آشنا مي­کند و سبب ايجاد تجربه­هاي مشترک بين آنها و بزرگسالان مي­شود که يکي از مهمترين تبعات اجتماعي آن نزديک کردن اعضاي خانواده به يکديگر است بردن کودکان به نمايشگاه­ها و فروشگاه­هاي کتاب را نيز مي­توان در دستور کار قرار داد تا کودکان فرصت پيدا کنند در ميان کتاب­هاي متنوع سير کنند همچنين بردن و عضو کردن کودکان در کتابخانه­هاي عمومي نيز مي­تواند به روند رشد و مطالعه کودکان کمک کند عادت به مطالعه يک امر اکتسابي است و کودک اين را از والدين خود مي­آموزد.

رضا ساکي گوينده و برنامه ساز راديوئي و طنزپرداز چيره دست حوزه ادبيات از جمله کساني است که اعتلاي و رشد فرهنگي را در گرو توجه به کودکان و تغذيه مناسب فکري و فرهنگي از سنين پايين افراد مي­داند. ساکي معتقد است مديران بايد نگاه و الگوهاي فرهنگي­شان را در لايه­هاي دروني و زيرين در سنين پايين سرمايه گذاري القا کنند:

- دوره­هاي مختلف برگزاري نمايشگاه کتاب تهران از منظر حضور متفاوت و پررونق نويسندگان و عرضه کيفي آثار در نمايشگاه را چگونه ارزيابي مي­کنيد؟

به نظرم قطعاً بار محتوائي نمايشگاه در اين چند دوره برگزاري رشد قابل توجه داشته است از نظر کيفي کارهاي رسيده مطلوب به نظر مي­رسد با اين سطح سخت گيري­ها و مميزي­هاي نشر که در صنعت چاپ و نشر و توليد محصولات فرهنگي­مان در عرصه مکتوب وجود دارد به واقع نويسندگان خلاقانه عمل مي­کنند و سطح کارهاي متنوع و جالب است اما اشکالي که از نمايشگاه مي­توان گرفت شايد اين نکته باشد که عملاً به نظر مي­رسد نمايشگاه خيلي الکي و غيرمنطقي بزرگ و فراگير است. همان طور که ما مجلات و نشريات غيرمنطقي و زيادي بسيار توليد کرديم در بعد نمايشگاه هم به نظر مي­رسد قسمت اعظم نمايشگاه کتاب با اينکه فعاليتشان قابل تقدير است اما اضافي هستند.

- معتقديد که در بعد محصولات نشريه و جرايد و گسترش منفي داشته­ايم.

ما ناشر الکي زياد داريم.

- اما شما منظورتان بعد روزنامه­ها و جرايد را هم دربرمي­گيرد.

بله ما در اين عرصه­ها هم کارهاي الکي و پيشخوان پرکن بسيار داريم. ما امروز در کشورهاي صاحب فوتبال اينقدر که در کشورمان مجله و روزنامه ورزشي داريم در اين کشورها شاهد اين ميزان مطبوعات ورزشي نيستيم. به نظرم يکي دو تا مجله پخته و کارآمد و فراگير براي رسيدگي به امور مختلف فرهنگي اقتصادي سياسي و فرهنگي و . . . کافي است از طرفي در عرصه نشر هم شاهد هستيم که کتب مختلف ترجمه­اي از يک اثر با درصد ترجمه­هاي مختلف به بازار عرضه مي­شود و از طرفي هم مؤلفين کتب مختلفي را با يک تيراژ ثابت و يکسان و يک دست منتشر مي­کنند به نوعي اين نوع سبک انتشار از هر گونه کارشناسي و نيازسنجي به دور است.

- برخي معتقدند وجود امکانات دولتي دست برخي شرايط را باز گذاشته­اند که بي مهابا به توليد کتب کم ارزش بپردازند؟

يکي از معضلات نشر و اين صنعت هم حضور پررنگ دولت در اين ميان است دولت هرجا حضور فيزيکي داشته باشد متأسفانه شاهد خراب شدن اوضاع بوده­ايم.

- پس معتقديد بايد دولت از فضاهاي فرهنگي کناره گيري کند.

بله دولت بايد سهم خودش را از بازار نشر و چاپ به عنوان يک متولي و تصدي­گر به حداقل برساند و تنها يک خاصيت کنترلي و نظارتي داشته باشد. اين اتفاق در همه کشورهائي که در عرصه فرهنگ و کتاب و کتاب خواني حرفي براي گفتن دارند اجرا شده و جواب گرفته شده است.

- احساس نمي­کنيد با رخ دادن اين اتفاق دامنه مميزي گسترده­تر خواهد شد؟

اگر دولت نظاره­گر باشد اين اتفاق نمي­افتد. دولت با ورود خودش به اين فضا کم کم با بستن بيش از حد فضا براي نوشتن نويسندگان را دلسرد و خانه نشين کرده است از طرفي دولت تصدي­گري­اش را کم بکند اگر مميزي درصد قابل توجهي زياد شد آنگاه مي­توان براي آن هم فکري کرد اما از الان نبايد فکر افزايش مميزي را داشت. امروز پاي دولت به تمام عرصه­هاي فرهنگي و هنري ما باز شده است و اين باز شدن باعث جريان سازي­هاي خط دار و جهت دار مي­ شود که البته رگه­هائي از اين اتفاق در برخي از حوزه­هاي فرهنگي و هنري و ادبي شاهد هستيم. حضور دولت در بازارهاي نشر به يک کابوس بدل شده است و پا پس کشيدن دولتيان به يک طنز شباهت پيدا کرده است. نگاه اين افراد آنقدر محدود شده است که شاهد هستيم حتي بدنه دولت مردان و تفکر فرهنگي­شان دامن ناشران حکومتي مانند سوره مهر را هم گرفته است. سوره مهر که يکي از بزرگترين و قدرتمندترين ناشرين داخلي ما است و حوزه­ي فعاليت اين نشر هم کاملاً مشخص است در بعد انتشار برخي از مطالب با بدنه­ي دولتي و فرهنگي خاص اين گروه به مشکلاتي برخورد مي­کند حال شما فکر مي­کنيد ديگر ناشران چه وضعيتي دارند.

- امسال شاهد بوديم که محصولات نشر سوره مهر با اقبال شديد مخاطبان روبرو شد به طوري که دو اثر اين ناشر به عنوان پرفروش­ترين آثار نمايشگاه بيست و پنجم کتاب انتخاب شده است. دليل اين اقبال عمومي از نظر شما چه مي­تواند باشد؟

اينکه حوزه هنري با توليد کتاب­هاي دفاع مقدس و انقلاب يک جريان سازي ثابت و پايدار در بدنه توليدات فرهنگي و ادبي پديد آورده است جاي دفاع و قدرداني دارد چرا که ما در اين عرصه کمتر شاهد يک نوع جريان سازي خلاقانه و قابل دفاع بوده­ايم اما نبايد از ياد برد که تعدد چاپ يکي از مؤلفه­هاي موفقيت در اين عرصه است.

- البته مؤلفه مهمي است.

بله. مؤلفه بسيار مهمي است اما شرط لازم و کافي نيست. نگاه کنيد معتقدم ما هرچه در عرصه فرهنگي به يکديگر کلک بزنيم کار بسيار ثوابي انجام داديم. چرا که ديگري را گول زديم که يک کار فرهنگي انجام بدهد و يک کتاب را خريداري کند به اعتقاد من اين اشکالي ندارد اگر در اين ميان پاي گفته­هاي ناشرين دولتي و خصوصي در اين رابطه بنشينيم مشاهده خواهيم کرد که هردوي اين گروه به اين گفته اذعان دارند و آنرا مي­پسندند اما بحث اين است که دولت بايد اين مؤلفه موقعيت تجديد چاپ را براي ديگر ناشرين هم فراهم کند البته کسي شکي ندارد که امکانات دولتي دست برخي از ناشرين را بازتر کرده است چه اشکالي دارد که اين حمايت همه جانبه از همه­ي ناشرين صورت بگيرد و در کنار آن دولت نقش نظارتي و کنترلي­اش را نيز ايفا کند. تا زمانيکه اين تصدي گري کم نشود نمي­توان انتظار داشت چيزي غير از اين صورت در مبادي جريان کتاب و کتابخواني داشت.

- متوليان امور فرهنگي مانند صدا و سيما يا حوزه هنري و يا ارشاد اسلامي از ابزارهاي­شان در راستاي اهتمام و احترام به مقوله فرهنگ و ايجاد زيرساخت­هاي فرهنگي چگونه استفاده کرده­اند؟

به نظرم ما تنها از ابزارمان به عنوان بوق استفاده کرده­ايم. ما ابزار را تبديل به بلندگو کرديم که با استفاده از اين بلندگو بيلان فعاليت­هاي مديران را رسانه­اي کنيم. در حاليکه بايد زيرساخت­ها را از هر نسل شروع کنيم. نگاه کنيد اگر نسل من و شما کتاب خوان بودند که در ادامه زندگي هم اين روند را خواهد داشت يا اگر معکوس اين عمل کرده باشند با کمي سختي مي­توانند مسيرشان را تغيير بدهند اما نسل امروز اينگونه نيست. نسل امروز بايد از کودکي بر روي فکر و انديشه­شان کار شود. به عنوان مثال در آلمان تلويزيون براي قشر فرهيخته و آگاه يک سم است اين قشر از رسانه روزنامه و کتاب استفاده مي­کند البته براي اينکه اين اتفاق در آن کشور حادث شود يک سري برنامه ريزي­ها و به تبع آن فرهنگ سازي شده است اما آيا اين اتفاقات در کشور ما نيز اتفاق افتاده است؟ آيا مردم ما هم مانند فرهيختگان کشور آلمان عمل مي­کنند؟ چقدر با مقوله کتاب و روزنامه آشنا هستند؟ بخش کودک و نوجوان بخشي است که دولت بايد در آنجا سرمايه گذاري کند نه اينکه تصدي­گري­اش را در حوزه­هاي ديگر فرهنگي سايه گستراند. اگر مي­خواهد حمايت­هاي مالي و معنوي انجام دهد اين حوزه زيربنائي است که نيازمند کمک­هاي دولت است در حاليکه دولت خودش را وسط بازار نشر و چاپ قرار داده است و کار را به دست گرفته است و از طرفي اين کاره هم نيست. همه­ي دولت­ها اينکاره نيستند. اين موضوع مربوط به دولت فعلي يا دولت­هاي قبلي نمي­شود کلاً لفظ دولت چنين خصوصيتي را برمي­تابد بنابراين دولت بايد خود را کنار بکشد و تنها به بحث نظارت و کنترل دقت داشته باشد. دولت بايد کار را به دست اهالي فرهنگ و هنر بسپارد و کاري هم با برنامه ريزي­هاي کارشناسان اين وادي نداشته باشد زمان بدهد و از مديران لايق در اين زمينه استفاده کند قول مي­دهد اين وضعيت سروسامان پيدا خواهد کرد چرا که کشورهاي ديگر اين تجربه را داشتند و با صرف هزينه و کمک نظارتي و کنترلي دولت توانستند صنعت نشر و چاپ­شان را رونق ببخشند. چرا دولت علاقه دارد پول را به دست کساني بدهد که بر عليه نظام حتي فيلم مي­سازند و نقاط ضعف را در بوق مي­کنند و مورد حمايت هم قرار مي­گيرند اگر دولت مي­خواهد حمايتي انجام بدهد از بخش­هاي زيربنائي شروع کند به موضوع کودکان بپردازد چرا که با اين حرکت دولت از هزينه­هاي فرهنگي و اقتصادي آينده مي­کاهد. اگر امروز براي توجيه کودکان و توليد فرهنگ و فرهنگ سازي خرج کنيم در آينده نتيجه اين هزينه کردها به دامن ملت با فرهنگمان باز خواهد گشت ولي در غير اينصورت نبايد هيچ توقعي از نسل­هاي آينده داشته باشيم.

- ما در سال گذشته بنابر تدوين سند چشم انداز ايران 1404 جشنواره­اي با اين عنوان برگزار کرديم و به دستاوردهائي هم در اين زمينه رسيديم. سؤال اين است که با توجه به تدوين سند فرهنگي ايران 1404 و توجه مقام معظم رهبري  به رسيدن ايران به قلل مرتفع فرهنگي در اين سال، فعاليت­هاي فرهنگي ما چقدر در اين راستا قرار دارد؟

ببينيد بنده به خاطر تحقيقاتي که در اين زمينه انجام دادم به طور کامل با اين سند آشنائيت دارم و به خوبي مطلع هستم که رهبر معظم انقلاب چقدر نسبت به انجام اين سند حساس هستند اما نبايد چشم­هايمان را ببنديم و اطرافمان را نبينيم. کشور مالزي هم مانند ايران براي خودش يک سند راهبردي تدوين کرده است که قرار است مالزي در سال 2020 به يک کشور فوق تصور از هر لحاظ دسترسي پيدا کند حال مقايسه کنيد و بينيد اين کشور براي رسيدن به اين جايگاه چه تلاشي مي­کند و ايران کجاي اين قصه قرار دارد؟ آيا اين کشور هم مانند ايران جشنواره برگزار مي­کند و شعار مي­دهد؟ ما هنوز نمي­دانيم متولي اين امور فرهنگي دقيقاً چه نهادي است؟ حال چگونه مي­خواهيم اين سند را تدوين و عملياتي کنيم؟ هر زماني يک نهادي قد علم مي­کند و وظيفه اين جريان را به دوش مي­گيرد کشور مالزي قرار است در آن سال به هشت زبان زنده دنيا مسلط باشد و ايران هم قرار است تمام مردم را به زبان انگليسي مسلط کند ببينيد اين دو کشور در اين زمينه چقدر موفقيت داشته ­اند؟ مالزي تا به امروز به بيشتر از نيمي از خواسته­ها و برنامه­ هايش دست پيدا کرده است. تمام کشورهاي جهان حتي کشورهائي که پس از جنگ جهاني دوم کشورشان دچار آسيب­هاي جدي شد با يک برنامه ملي و تدوين سند چشم انداز خواستند خودشان را از فضاي آلوده و ضعف خارج کنند اما بايد ديد که ملت و دولت چقدر در اجراي طرح­ها و برنامه­ها جدي عمل مي­کردند. متأسفانه اين جديت در ميان ملت و دولت ما وجود ندارد. ما قرار است در سال 1404 در سطح منطقه از هر لحاظ حرف اول را بزنيم از دين و دينداري تا مقولات نظامي و اقتصادي و فرهنگي و اجتماعي و سياسي و علمي و . . . اما قرار نيست که شروع کنيم اصلاً کي بايد شروع کنيم چه اشخاصي بايد شروع کنند؟ هيچ چيزي مشخص نيست.

- استفاده از فضاهاي مجازي ما را چقدر به فعاليت زيربنائي فرهنگ سازي ياري مي­دهد؟ ما طي سالهاي گذشته استعدادهاي ويژه­اي در عرصه­هاي مختلف ادبي در مجامع مجازي کشف کرده­ايم.

اول اين نکته را يادآوري کنم که اگر فضاهاي مجازي را باز نکنيم هنرمندان ما به سمت­هاي ديگري کشيده مي­شوند که البته برخي از هنرمندان ما مسيرشان را تغيير دادند بايد در اين امر هم خودمان پيش قدم بشويم. بايد ما و نهادهاي متولي فرهنگي به مجامع اجتماعي مجازي وارد شوند و با افراد مختلف طرح گفتگو و بحث پديد بياورند نبايد ترسيد که با بازخورد روبرو خواهيم شد با استفاده از وبلاگ­نويسي به مخاطبان­مان خوراک بدهيم. به هر حال نبايد گوشه رينگ نشست بايد وارد شد. يا ما در آنها حل مي­شويم و يا آنان را در خودمان حل مي­کنيم. الان مگر بچه مذهبي­ها وارد فضاي مجازي نيستند. آنها براي دوستان خودشان خوراک تهيه مي­کنند کجاي اين اتفاق ترس و دلهره دارد؟ نبايد صورت مسئله را پاک کنيم بايد سعي کنيم مسئله را حل کنيم تا بتوانيم يک اعتمادسازي کلي انجام بدهيم. تا با اين افراد به بحث ننشينيم مشکلات حل نخواهند شد.

- چرا شما سه سال مسئول تشکيل جلسه شکرخند در حوزه هنري بوديد اما امروز شاهد حضور کمرنگ شما در حوزه هستيم. دليل خاصي دارد؟

به هر حال فعاليت در صدا و سيما دست ما را بسته است. من با حوزه هيچ مشکلي ندارم چرا که حوزه خانه­ي من است اما فعاليت­هاي اداري در حوزه صدا و سيما حسابي سرم را شلوغ کرده است. به نظرم برنامه­هائي مثل در حلقه رندان و شکرخند هم جزء برنامه­هائي هستند که بهتر است مديران قدر اين اتفاقات نادر را بدانند چرا که معتقدم ديگر شبيه اين برنامه توليد نخواهد شد. اين برنامه حوزه طنز و طنزپردازي کشور را دگرگون کرد و افرادي از اين برنامه­ها بيرون آمدند که هيچ گاه فکر نمي­کردند بتوانند در اين قالب يک نيم بند حرفي براي گفتن داشته باشند.                            

 

يكشنبه 21 خرداد 1391 - 10:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری