يكشنبه 30 مهر 1396 - 10:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

داود خسروي

 

تلاش هايي اندک، ضعيف و ناکافي

 

گزارشي از فيلم هايي که درباره رهبر فقيد انقلاب ساخته شده اند

به گزارش ايسنا کل بضاعت 33 ساله سينماي پس از انقلاب، براي ساخت فيلم‌هايي درباره بنيانگذار فقيد جمهوري اسلامي تنها ساخت دو فيلم «فرزند صبح» و «صنوبر» بوده است؛ دو فيلمي که دوران کودکي و نوجواني ايشان را روايت مي‌کنند و هيچ کدام هم اکران نشده‌اند!

اين در حالي است که کشورهاي صاحب سينما در دنيا که حداقل ادعايي درباره سينما متعالي و انقلابي ندارند، بهترين فيلم‌ها را با بودجه‌هاي عظيم و حمايت‌هاي همه‌جانبه درباره رهبران معنوي‌شان که گاه حتي تاثيرگذاري مثبت‌ آنها در اجتماع داراي ابهاماتي بوده، ساخته‌اند. اما درحالي‌که سينماي ايران پس از انقلاب و در زماني‌که برخي از تعطيلي کامل آن سخن مي‌گفتند، درواقع حيات خود را مديون نظر بنيانگذار انقلاب بوده است، به ويژه با دو اظهار نظر ايشان پس از تماشاي فيلم «گاو» داريوش مهرجويي آن بحث‌ها پايان يافت.

اساسا يکي از کارکردهاي سينما، ثبت تاريخي وقايع و زندگي شخصيت‌هاي ماندگار است که نمونه‌هاي بسيار و البته قدرتمندي از اين دست آثار در سينماي دنيا مي‌توان يافت. در همين راستا، سينماي ايران هم در مقاطعي براي ايفاء چنين نقشي در ثبت تاريخي لحظات حساس تاريخي و زندگي بزرگان کشور تلاش کرده است؛ اما بسيار اندک، بعضا ضعيف و گذرا.

امام خميني (ره) بدون شک يکي از تاثيرگذارترين شخصيت‌ها در تاريخ معاصر ايران و جهان است که مقاطع مختلف زندگي ايشان، خود داستان‌هاي مختلفي دارد که برخي از آنها در کتاب‌ها و مجلات مکتوب به چاپ رسيده است. اما سهم سينماي ايران در معرفي چهره بنيانگذار جمهوري اسلامي و زندگي پر فراز نشيب ايشان چقدر بوده است؟

«فرزند صبح» ؛ فيلم هيچ کس!

قطعا مي‌توان «فرزند صبح» بهروز افخمي را جدي‌ترين تصوير سينماي ايران از زندگي امام خميني (ره) دانست که دوران کودکي ايشان را نمايش مي‌دهد.

اين پروژه سينمايي که به تهيه‌کنندگي عروج فيلم (وابسته به مرکز تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره)) ساخته شد، يکي از پرحاشيه‌ترين فيلم‌هاي پس از انقلاب بود.

داستان «فرزند صبح»، مربوط به زمان تولد تا 7 سالگي حضرت امام(ره) و تحولات اجتماعي و سياسي آن مقطع زماني است. فيلمبرداري اين فيلم پس از مراحل تحقيق مهرماه 83 آغاز شد و در ادامه با يکي دو بار تعطيل شدن، دوباره بالاخره در بيست و نهمين جشنواره فيلم فجر (سال 89) به نمايش درآمد.

حاشيه‌ ها از همان روز‌هاي اول هم با افخمي و «فرزند صبح»‌اش همراه بود. چند روزي پس از آغاز فيلمبرداري و پيرامون آن صحبت‌هايي درباره بازي هديه تهراني در نقش مادر حضرت امام (ع) در مطبوعات، افخمي بلافاصله پاسخي را منتشر کرد که در آن از فشارها و برخي سخنان پيرامون ساخت اين فيلم گلايه کرد.

پس از آن، فيلمبرداري تا تيرماه 84 ادامه يافت تا اينکه افخمي اعلام کرد، فيلمبرداري تا يکي دو سال تعطيل خواهد بود؛ چرا که بازيگر خردسالي که نقش امام (ره) را در سه، چهار سالگي بازي مي‌کند بسيار تواناست و ترجيح مي‌دهد او در بخش دوم فيلم خودش نقش دوران هفت، هشت سالگي امام (ره) را بازي کند و اين يعني که پروژه بايد متوقف شده تا اين بازيگر خردسال کمي بزرگتر شود!

البته اين اقدام با واکنش تهيه‌کننده فيلم روبرو شد و محمدرضا شرف‌الدين به نمايندگي از «عروج فيلم»، طبق يک اعلاميه مطبوعاتي براي جذب بازيگر کودک نقش هفت سالگي حضرت امام(ره) اقدام کرده‌اند

که البته در آخر نظر افخمي به کرسي نشست و پروژه براي دو سال تعطيل شد.

در هر صورت مرداد 85 فيلمبرداري بخش دوم پروژه «فرزند صبح» آغاز شد و پس از کشمکش‌هاي بسيار پس از سه سال، آذرماه 86 به پايان رسيد؛ که اين پايان، آغازي بر دوره تازه حواشي اين پروژه سينمايي بود.

پس از پايان فيلمبرداري، راش‌ها براي تدوين به دست زنده‌ياد سيف‌الله داد سپرده شد و او مونتاژ «فرزند صبح» را اسفند 86 به پايان رساند و کار به مرحله صداگذاري و دوبله رسيد اما فيلم در اين مرحله تا يکي دو سال در کشمکش ماند.

افخمي در اين مرحله اصرار داشت که «چون فيلم با تکنيک سوپر 35 ميلمتري ساخته شده است که اين روند در ايران قابل نمايش و کار نيست، بنابراين کارهاي لابراتواري‌اش براي اينکه کيفيت خوبي داشته باشد، بايد خارج از کشور انجام شود و به تبع آن صداگذاري، دوبلاژ و ساخت موسيقي هم باقي مانده است... تبديل صداي فيلم به سيستم دالبي هم بايد خارج از کشور انجام شود.»

در عين حال شرف‌الدين هم در پاسخ، هزينه‌هاي فيلم را يادآور شده و گفته بود: «کارگردان به دليل کيفيت بهتر معتقد است فيلم بايد در خارج تبديل شود ... از طرفي هم سرمايه‌گذار امکان تامين بودجه تبديل اين فيلم را در خارج از کشور ندارد و آماده است تا در داخل انجام شود.»

اين مسائل ادامه داشت تا اينکه پس از کش و قوس‌هاي فراوان و اصرار افخمي بر اينکه «فرزند صبح» فعلي اثر او نيست، فيلم به جشنواره بيست و نهم فجر رسيد و براي اصحاب رسانه و منتقدين به نمايش درآمد؛ آن‌ هم نمايشي پر از حاشيه و انتقاد!

پس از نمايش اين فيلم در جشنواره، سيل انتقادات به سمت بهروز افخمي براي هفت سال زماني که روي آن گذاشته است سرازير شد و البته او باز هم مانند زمان نمايش «فرزند صبح» در جشن خانه سينما، اصرار داشت که فيلم فعلي را او کارگرداني نکرده است، چرا که حاصل تدوين جديد به کلي با آنچه او مد نظر داشته متفاوت بوده است.

اما تکليف يکي از دو فيلم سينماي ايران درباره امام خميني (ره) چه مي‌شود؟ اکران عمومي يا بايگاني؟

سيد عليرضا سجادپور درباره اکران عمومي «فرزند صبح» به ايسنا مي‌گويد: «ما به عنوان اداره نظارت و ارزشيابي چون درخواستي براي اکران فيلم نيامده است، از پروانه نمايش آن اطلاعي نداريم. در هر صورت بايد درخواست نمايش اين فيلم ارائه شود تا شورا آن را ببيند و نظر نهايي‌اش را بدهد؛ اما در هر صورت در حدود يک سال و نيم گذشته هيچ درخواستي به ما ارائه نشده است.»

 «صنوبر»؛ به نام سينما، به کام تلويزيون

ديگر فيلم سينمايي که درباره حضرت امام خميني (ره) ساخته شده، «صنوبر» به کارگرداني مجتبي راعي بود که اين پروژه هم در موسسه «عروج فيلم» و شبکه اول سيما ساخته شد.

اين فيلم در دو نسخه تلويزيوني و سينمايي تهيه‌ شده است و داستاني در زمان جنگ جهاني اول در منطقه کمره را روايت مي‌کند که ناامني و اشغال اجنبي آنجا را فراگرفته است. در اين ميان پسري به نام روح‌الدين اين شرايط را تجربه مي‌کند. اين اثر تاريخي نه فقط به نوجواني امام مي‌پردازد، بلکه مقطعي از تاريخ انقلاب مشروطيت ايران را نيز به تصوير مي کشد و مبارزات مردم خمين، استعمارستيزي و فعاليت روحانيون آن دوره را به نمايش درمي آورد.

نسخه سينمايي «صنوبر» براي اولين بار در بيست و يکمين جشنواره فيلم فجر (1381) به نمايش درآمد و نسخه تلويزيوني آن هم در 6 قسمت با نام «سال سخت در خمين» بار‌ها از تلويزيون به نمايش درآمد.

مجتبي راعي پس از اين فيلم، پروژه ديگري را هم به نام «بلند بالا» درباره 27 سالگي امام (ره) و به اجتهاد رسيدن‌شان در زمان مديريت محمدرضا جعفري‌جلوه در معاونت سينمايي نوشت که مي‌گويد، اصلا قصد ندارد آن را بسازد و درباره دليل آن هم بيان مي‌کند: «آنقدر در همان فيلم اول براي ساختش رنج کشيدم که بايد ديوانه باشم که دوباره در معرض چنين فشار عظيمي قرار بگيرم و فکر مي‌کنم اگر بخواهم آنرا بسازم قطعا سکته خواهم کرد.»

اما چرا «صنوبر» اکران نشد؟ کارگردان آن معتقد است که «اين فيلم صاحب نداشت و کسي که دلش بسوزد و دنبال کار برود، نبود و ما تنها بوديم.»

2 فيلم اکران نشده درباره بنيانگذار انقلاب در 32 سال سينماي پس از انقلاب!

کل بضاعت 32 ساله سينماي پس از انقلاب براي ساخت فيلم‌هايي درباره بنيانگذار فقيد جمهوري اسلامي ساخت همين دو فيلم بوده است؛ دو فيلمي که هيچ کدام اکران نشدند! ضمن آنکه هنوز کارگرداني نتوانسته است تصويري از بزرگسالي و بحبوحه مبارزات ايشان را به تصوير بکشد و هر دو فيلم «فرزند صبح» و «صنوبر» درباره مقاطع کودکي و نوجواني امام خميني (ره) بوده‌اند. حتي مجموعه «آفتاب و زمين» که جواد شمقدري براي تلويزيون آماده کرد هم به زمان تولد ايشان مي‌پردازد.

اين در حالي است که کشورهاي صاحب سينما در دنيا، بهترين فيلم‌هاي خود را با بودجه‌هاي عظيم و حمايت‌هاي همه جانبه درباره شخصيت‌هاي ماندگار خود و ساير کشور‌ها مي‌سازند و در اين زمينه حتي به تصويرسازي هنري از شخصيت‌هايي هم روي مي‌آورند (مانند «گاندي» يا «خداحافظ بافانا» درباره نلسون ماندلا) اما سينماي ايران در تصويرسازي ماندگار از بنيانگذار جمهوري اسلامي که تاثيرگذاري بسياري در معادلات جهاني قرن اخير داشته، ناتوان بوده‌ است.

به هر حال عملکرد سينماي ايران را در ساخت فيلم‌هايي درباره امام خميني (ره) مي‌توان نامناسب و نافرجام و تلاش‌هاي در اين زمينه را بسيار اندک، بدون تاثيرگذاري و ماندگاري حداقلي توصيف کرد.

بازيگراني که نقش حضرت امام(ره) را ايفا کردند

به گزارش خبرگزاري ايرنا، فارغ از تركيب چهره بازيگران و شباهت آنان به امام راحل، دست اندركاران توليد آثار نمايشي با موضوع آن حضرت ترجيح مي دهند تا بازيگري كه در اين نقش استفاده مي كنند، از نظر منش و شخصيت فردي نيز از بازيگران خوشنام حوزه سينما و تلويزيون باشد و در گذشته كمتر در نقش هاي منفي و ضدقهرمان بازي كرده باشد.

البته اين دسته از فيلمسازان همواره در روند ساخت اينگونه آثار نظر بيت حضرت امام خميني (ره) نيز درباره بازيگران و تست گريم انجام شده روي چهره آنان جويا مي شوند تا هرگونه شائبه و حاشيه را از اثر خود دور كنند.

با وجود همه اين بايدها و نبايدها، همانطوري که ذکر شد كارنامه سينما و تلويزيون نشان مي دهد با گذشت 23 سال از ارتحال بنيانگذار انقلاب اسلامي ايران، هنوز آثار درخور توجهي در مورد اين شخصيت اثرگذار قرن بيستم در ايران ساخته نشده است و ماحصل تلاش فيلمسازان در اين عرصه تنها توليد آثاري بوده است كه تعداد آن به انگشتان يك دست هم نمي رسد.

شايد علت اصلي اين كم كاري فيلمسازان را حساسيت هاي ويژه اي دانست كه درباره امام خميني (ره) وجود دارد؛ به تصوير كشيدن زندگي مردي كه 15 سال با حكومت طاغوتي مورد حمايت استكبار جهاني مبارزه كرد و نقش ويژه اي در تاريخ سياسي و اجتماعي معاصر ايران دارد، به طور حتم با همين حساسيت ها رو به رو خواهد بود.

تاكنون عبدالرضا اكبري و ولي الله مومني در نقش امام روح الله مقابل دوربين ايفاي نقش كرده اند و بايد منتظر بود و ديد كه در سريال امام خميني، اين بار كدام بازيگر اين شانس را خواهد داشت تا امام را در خاطره ها زنده كند.

تعجب بيت امام از شباهت عبدالرضا اكبري به چهره امام(ره)

عبدالرضا اكبري را مي توان نخستين بازيگر ايفاي نقش امام خميني (ره) دانست؛ بازيگري كه گريم هاي انجام شده روي چهره وي چنان معجزه اي رقم زده بود كه حتي بيت امام نيز در نگاه نخست او را نشناختند.

او با ايفاي نقش امام در فيلم سينمايي فرزند صبح و فيلم تلويزيوني 11 دقيقه و 30 ثانيه ساخته بهروز افخمي، ساخت فيلم و ايفاي نقش امام را هموار كرد؛ اين فيلم در بيست و نهمين جشنواره فيلم فجر به اكران درآمد و از نظر ساختار و تكنيك حرف و حديث هاي فراواني به دنبال داشت.

فرزند صبح فاصله زماني تولد تا هفت سالگي حضرت امام خميني(ره) و همچنين بخش‌هايي از 63 سالگي امام (ره) بعد از 15 خرداد ماه را به تصوير مي‌كشد.

البته ابتدا قرار بود جمشيد هاشم پور ايفاگر اين نقش باشد و حتي تست گريم روي صورت او هم انجام شد اما در نهايت اكبري براي بازي در اين نقش انتخاب شد.

ولي الله مومني ايفاگر نقش پدر و پسر

مجموعه تلويزيوني آفتاب و زمين را مي توان يكي از تلاش هاي سيما براي به تصوير كشيدن زندگي امام خميني (ره) دانست كه به زندگي پدر ايشان و تلاشهايي كه او براي مقابله با ظلم و جور خوانين داشت، اشاره دارد و همچنين و لحظه‌هاي تولد امام (ره) تا شش ‌ماهگي ايشان را به تصوير مي كشد.

در اين اثر كه در دهه هفتاد خورشيدي به كارگرداني جواد شمقدري و تهيه كنندگي سيد عليرضا سجادپور توليد و در سال 87 پخش شد، ولي الله مومني ايفاگر نقش  مصطفي خميني'پدر امام راحل بود.

او اينك در فيلم سال هاي حادثه به كارگرداني سعيد چاري قرار است ايفاگر نقش امام خميني(ره) باشد؛ فيلمي كه واقعه 15 خرداد سال 1342 كه منجر به شكل گيري نهضت انقلاب اسلامي ايران شد را بازسازي كند.

البته اين تله فيلم كمتر به زندگي سياسي حضرت امام (ره) مي‌پردازد و بيشتر سكانس‌ هاي اين فيلم بازسازي بخش‌هايي از خاطرات و اتفاقات داخل خانه امام(ره) است.

همانطوري که ذکر شد فيلم صنوبر ساخته مجتبي راعي هم دوران نوجواني امام و ماجراهايي را كه باعث شكل گيري شخصيت او شده به نمايش مي گذارد و البته در اين فيلم تصويري از دوران ميانسالي ايشان ارايه نشده است.

اكنون بايد منتظر بود و ديد كه در مجموعه تلويزيوني كه قرار است شبكه سه سيما آن را بسازد، كدام يك از بازيگران ايفاگر نقش حضرت امام(ره) خواهند بود.

 

 

سه‌شنبه 16 خرداد 1391 - 9:14


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری