سه‌شنبه 21 آذر 1396 - 23:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حجت الاسلام سيدنورالله موسوي‌نيا
مديركل تبليغات اسلامي استان بوشهر

 

نگاهي اجمالي به اعتکاف

 

 اعتکاف عبادتي است مستحب و تقرب جويانه، اعتکاف فرصتي است تا انسان خاکي با سازنده تمام هستي ارتباطي عاشقانه برقرار کند و در سايه اين ارتباط قدم به وادي شناخت و اگاهي، خودسازي، محاسبه نفس، توبه و نيايش بگذارد. اعتکاف شرايطي را فراهم مي کند تا انسانها با توشه معنوي و جهاد در راه خدا خود را آماده سازند و هميشه با ياد خدا تلاش کنند و خود را محضر خدا ببينند و از نافرماني او بپرهيزند و به سوي سعادت دنيا و آخرت گام بردارد.

در اين مقاله آثار و اهميت اعتکاف به صورت اجمالي تبيين شده است.

 

الف) تاريخچه اعتکاف:

اعتکاف مخصوص دين اسلام نيست؛ بلکه در اديان الهي ديگر نيز وجود داشته و در اسلام استمرار يافته و مورد امضاء شرع اسلام قرار گرفت. اگر چه در شرع اسلام پاره اي از خصوصيات و شرائط آن تغيير کرده است، اما مفهوم کلي آن ممضي دين اسلام است.

مرحوم مجلسي در بحارالانوار به نقل طبرسي آورده است که حضرت سليمان در مسجد بيت المقدس به مدت يک سال يا دو سال، يک ماه يا دو ماه، کمتر يا بيشتر اعتکاف مي کرد ابو غذاي آن حضرت را فراهم مي نمودند و وي در همان مکان مقدس به عبادت مشغول بودند. برخي از آيات قران کريم نيز دال بر وجود اعتکاف در اديان ديگر هست؛ از جمله آيه 125 سوره بقره (وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ) که ترجمه آن عبارت است از: ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه خانه مرا براى طواف كنندگان و مجاوران و ركوع كنندگان و سجده كنندگان (نماز گزاران) پاكيزه دارند. آيه شريفه مذکور به صراحت مبين وجود اعتکاف در زمان ابراهيم و اسماعيل مي باشد و مفيد اين امر است که پيروان دين حنيف گرد کعبه مقدس معتکف مي شدند.

حضرت مريم (س) آن گاه که به افتخار ملاقات با فرشته الهي نايل آمد، از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا در مکاني خالي و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نياز با خداي خود بپردازد و چيزي او را از ياد محبوب غافل نکند.

به همين جهت طرف شرق بيت المقدس را که شايد محلي آرام تر و يا از نظر تابش آفتاب پاک تر و مناسب تر بود، برگزيد.مرحوم علامه طباطبائي (ره) در الميزان مي نويسد: هدف حضرت مريم (س) از دوري نمودن از مردم، بريدن از آنان و روي آوردن به سنت اعتکاف بوده است.

همچنين برخي از آيات قران بيانگر اعتکاف در زمان جاهليت مي باشد. مثل آيه 52 سوره انبياء: إذ قال لأبيه و قومه ما هذه التماثيل التي أنتم لها عاكفون. در معناي عاکفون گفتند که بت پرستان در بتکده ها ملازم تنها بودند و آنها را عبادت مي کردند. اين آيه به صراحت بيان مي کند که توقف نزد بتها و عبادت آنها در آيين بت پرستي رواج داشته است.

اجداد پيامبر اسلام (ص) از پيروان دين حنيف به شمار مي روند. اعتکاف در غارها و بيابانها و کوهها، به عده اي از حنفاء نسبت داده شده است. آنان در جاهاي خلوتي که از مردم دور بود به اعتکاف پرداخته و خود را در آن محبوس مي کردند و جز براي نيازهاي شديد و ضروري، از آن خارج نمي شدند و در آن اماکن به عبادت و تأمل و تفکر در هستي پرداخته و در جستجوي راستي و حقيقت بودند. پيامبر اسلام نيز به تأسي از اجداد خويش سنت اعتکاف  را بر پاي داشته و براي پاسداشت اين امر به غار حراء مي رفتند که قبل از بعثت حضرت محمد (ص) نيز غار حرا محل عبادت و راز و نياز بود و حضرت رسول (ص) در آن مکان مقدس مشغول عبادت مي شدند و حضرت با وجود مسئوليت بزرگ اجتماعى که بر دوش داشت، وجود مبارک و مقدس خويش را از اعتکاف بى نياز نمي دانست.

امام صادق (ع) در حديثى اهتمام ورزيدن پيامبر به سنت اعتکاف را چنين بيان فرمودند: «کانت بدر فى شهر رمضان و لم يعتکف رسول الله (ص) فلما إن کان من قابل اعتکف عشرين عشراً لعامه و عشرا قضاء لما فاته.» جنگ بدر در ماه رمضان رخ داد، از اين رو رسول خدا موفق به اعتکاف نشدند. لذا آن حضرت در ماه رمضان سال آينده يک دهه را به عنوان همان سال اعتکاف نمودند و يک دهه را نيز به عنوان قضاى سال قبل» در حال حاضر جوامع اسلامي خاصه کشورهاي عربي  دهه پاياني آخر ماه مبارک رمضان را معتکف مي شوند؛ حتي بسياري از زائران خانه خدا به منظور دستيابي به فضيلت اعتکاف در دهه آخر ماه رمضان اين ايام پر برکت را براي انجام عمره مفرده انتخاب مي کنند.

در ايران نيز ملت فهيم کشورمان در هر عصري به تأسي از عالمان ديني به اعتکاف اهتمام مي ورزند. در عصر صفوي در سايه تلاش عالمان بزرگي همچون شيخ بهايي و شيخ عيسي عاملي اصفهاني اعتکاف در شهرهاي قزوين و اصفهان رونق خاصي داشت.

اعتکاف، محو خودخواهى در امواج بلند خداگرايى و خدمت‏ به امت اسلامى است. اعتکاف، بيرون رفتن از خانه خويش و مصمم شدن بر حضور در درگاه باري تعالي است. اعتکاف، گريز از لذت و هواي نفس و دنياي دني است. اگر چه دين مقدس اسلام جدايي از دنيا و گوشه نشيني و کناره گيري از مردم و به تعبيير دقيق تر رهبانيت را باطل و ناپسند مي داند. اما اعتکاف را بعنوان فرصتي براي بازگشت به خويش و خداي خويش قرار داد تا براي کساني که در دنيا ناملايمات آن غرق شده اند و از خداي خويش و خودشناسي غافل مانده اند. مجالي پيش آيد تا در وجود لايتناهي و ازلي باري تعالي و وجود خويش و جهان تامل و تفکر نمود. و به واقعيات آگاهي و شناخت پيدا کند و در نتيجه اين شناخت انسان به مرتبت انسان بما هو انسان در جامعه واقف گشته و در تمامي اعمال خود اعم از تعبديات و اخلاقيات هر انچه در خور شأن و شايسته انسان بما هو انسان مي باشد، خداوند را ناظر و دستورات او را سر لوحه زندگي فردي و اجتماعي خويش قرار مي دهد.

 

ب)آثار و ثمرات اعتکاف:

اعتکاف اگر با قصد قربت و با شرايطي که شرع مقدس اسلام تبيين نموده انجام شود، داراي آثار و برکات فراوان مي باشد که در سعادت دنيوي و اخروي انسان مؤثر مي باشد.

آثار اخروي اعتکاف: اعتکاف موجب بخشش و آمرزش گناهان مي شود. آيه شريفه «وَ مَن اعتَکِف ايماناً وَ احتِساباً غَفَرَ لَهُ ما تَقّدَمَ مِن ذَنبِهِ» اعتکاف از روي ايمان و يقين، باعث مغفرت معتکف مي شود. خداوند از پيامبر خويش  سؤال مي پرسد که آيا از گرسنگي و سکوت و خلوت مطلع هستي؟ سپس مي فرمايند: يکي از آثار اين موارد  تقرب بندگان به سوي من است. اعتکاف هم در بر دارنده هر سه مورد مذکور (گرسنگي،سکوت،خلوت) است.

همچنين از ديگر آثار برجسته اعتکاف حب خداوند است، همانگونه که در قران مي فرمايد (والذين آمنوا اشد حبا لله)

 

 

 

آثار فردي اعتکاف:

1-تقويت اراده: از آثار حتمي اعتکاف در زندگي فردي معتکف تقويت اراده است. کسي که مدتي بر خلاف خواست هواي خويش خود را در محلي حبس و از بسياري از امور همچون تعلم در غير عبادت، اکل و شرب کردن و غيره پرهيز مي دهد. بخودي خود امتحان و تمريني است براي اجتناب از خواهشهاي نفساني

2- انس با معنويات در پرتو اعمالي چون اعتکاف به مرور زمان ارتباط رواني خاصي بين انسان و مسجد، قرآن، نماز و غيره پديد مي آيد به نحوي که انسان مشتاق ارتباط اين عبارات مي گردد و انجام آنها موجب تسکين و آرامش روح روان مي باشد.

3-تواضع: وقتي انسان معتکف مي شود و در زمان اعتکاف در خلوت خويش تدبر و تأ مل مي کند مسلما از صغارت و حقارت وجود خود در مقابل ذات لايزال الهي آگاه مي شودو خود را در دايره بيکران هستي کوچک مي بيند که در نتيجه اين تدبر از غرور ،تکبر، نخوت و غيره دوري مي جويد.

 

آثار اجتماعي:

1-      آشنايي و برقراري ارتباط دوستانه: حضور مؤمنين در مساجد ظرف چند روز اعتکاف فرصتي است براي معاشرت و شناخت و ايجاد ارتباط دوستانه با مؤمنين.

2-      کاهش جرم و فساد: جرم شناسان بر اين باورند که مسائل معنوي در کاهش جرم و جنايت موثر است و اعتکاف با توجه به مشتمل بودنش بر چندين عبارت، از جمله خلوت در تنهايي، انسان را مدتي در انزوا مي برد و فرصتي براي تفکر و تدبر ايجاد مي شود.  

 

 

 

سه‌شنبه 9 خرداد 1391 - 15:7


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری