شنبه 28 مرداد 1396 - 6:30
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمد عصاريان

 

سوره مهر جريان انقلاب را زنده نگه داشت

 

 

 گفتگو با مسعود شجاعي طباطبائي

در نيمه دوم دهه 50 تا 60 شمسي يونسکو موضوع کتاب و کتابخواني را مورد توجه قرار داد و آنرا يکي از مختصات توسعه اقتصادي کشورها دانست بنابراين توجه بسياري از کشورها به اين عرصه جلب شد و راهکارهاي زيادي را براي نهادينه کردن آن مطرح کردند. راهکارهائي که از چند بعد مي­توان آنها را بررسي کرد. به عنوان مثال برنامه ريزي­ها و راهبردهاي ملي که بايد از طريق سازمان­هاي مختلف کارشناسي شده و مورد بررسي قرار بگيرد حلقه­ي گم شده­اي است که در ايران اسلامي شاخه­هاي مختلف تأليف، نشر، برپائي و تجهيز کتابخانه­هاي عمومي را شامل مي­شود. دسترسي نسل جوان بخصوص دانشجويان به کتاب­هاي مفيد و عناوين خوب به قيمت­هاي مناسب و ارزان راهکار ديگري است که انگيز­ه­هاي کتابخواني را بالا مي­برد. دانشجوئي که پول تو جيبي­اش را از والدين مي­گيرد بايد هزينه­ هاي بالاي تحصيل در مراکز آموزشي را تأمين کند بنابراين خريد کتاب با رقم بالا برايش امکان پذير نيست. از طرفي غم انگيز است که برخي عناوين کتاب­ها به ويژه در قالب ادبيات داستاني و رمان که در بيشتر آنها نويسنده هنوز در دهه قبل از 50 سير مي­کند و مروج محيط­هاي باز و مروج پوشش­هاي آن دوره است. به راحتي با قيمت­هاي خيلي ارزان بين جوانان و نوجوانان عرضه مي­شود از طرف ديگر عناوين به اصطلاح روانشناسي مانند: رازهاي زناشوئي، آنچه زن­ها بايد درباره مردها بدانند، آنچه مردها بايد درباره زن­ها بدانند، رازهاي زيبائي و . . . از آن دست عناويني است که بازار کتاب ما را با سودهاي کلان اشباع کرده­اند.

مسعود شجاعي طباطبائي کاريکاتوريست و گرافيست ايراني و مدير خانه کاريکاتور ايران از جمله کارشناسان فرهنگي است که معتقد است آوازه اين نوع عناوين مردود به نمايشگاه کتاب تهران هم کشيده مي­شود و هستند جمعيت کثيري از افرادي که به دنبال چنين عناويني غرفه غرفه گشت مي­زنند. مسعود شجاعي جريان­هاي تازه شکل گرفته و پرفروش حاضر در نمايشگاه را از اثرات حضور مردم و بينش و شناخت عقلاني بازديدکنندگان مي­داند و به شدت به حمايت از اين جريان­هاي تازه مانند جريان توليد کتاب­هاي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس مي­پردازد:

- به عنوان يک مدير فرهنگي و قبل از آن نويسنده و طراح طنزپرداز نگاهتان به نمايشگاه کتاب تهران از چه زاويه­اي است؟

به طور کلي برگزاري چنين نمايشگاه­هاي فرهنگي در اکثر کشورهاي صاحب فرهنگ و توسعه يافته جهان يک امر متداول است در کشور ما هم اين اتفاق در بيست و پنج دوره حادث شده است. به نظرم نمايشگاه کتاب تهران يک اتفاق عظيم در فرهنگ ايران و دربرگيرنده همه­ي اسباب و لوازم براي ساختن بسترهاي قالب فرهنگي در لايه لايه­ هاي زندگي مردم است. اکثر کشورها در اين زمينه بصورت جدي در حال کار کردن هستند در اين ميان نيز ناشرين و نويسندگان و مترجمين و کليه شرکت کنندگان در اين همايش بزرگ فرهنگي هريک به تفکيک از وظايف خود مطلع اين وظايف را به نحو احسن انجام مي­دهند. در ايران نيز اين اتفاق کم و بيش در حال افتادن است البته برگزاري نمايشگاه از جنبه­هاي مختلف داراي نقاط ضعف است که در ادامه آنها را پيگيري خواهيم کرد اما بحث اين است که کشورمان خوشبختانه در اين عرصه نه تنها از ديگر کشورهاي در حال توسعه و يا توسعه يافته عقب نمانده است حتي در برخي موارد نمايشگاه کتاب تهران ويژگي­هاي مثال زدني نيز در خود دارد. اگر خوب نگاه کنيم شاهد اين نکته هستيم که نسل بعد از جنگ و نسلي که از جنگ چيزي به خاطر نمي­آورد شديداً دنبال يافتن حقايق و واقعيت­هاي جنگ است و از هر محصولي در اين رابطه هم به خوبي استقبال مي­کند. اين انديشه را عده­اي از ناشران متوجه شدند و در حال حاضر هم با توليد کتب مختلف سعي دارند خوراک مطلوبي را براي اين حقيقت انديشان فراهم کنند جريان سازي در نمايشگاه کتاب بدين صورت يک اتفاق ويژه و مثال زدني است به نظرم اگر کارشناسان قرار است نقاط منفي نمايشگاه فروشگاهي شدن صرف نمايشگاه را مورد نظر قرار دهند بهتر است در کنار آن به نکات خوب و مثبت نمايشگاه نيز اشاره کنند.

- در بحث فروشگاهي نمايشگاه که يکي از نقاط ضعف نمايشگاه محسوب مي­شود مهمترين راهکارها براي رسيدن به يک نمايشگاه با کارکردهاي حقيقي خودش که همان تضارب آرا و فراهم کردن فضائي براي نقد و گفتگو مي­باشد، چيست؟

ممکن است عده­اي با بيان اينکه اگر سيستم توزيع کتاب را مدون و ساماندهي کنيم ديگر نيازي به نمايشگاه کتاب با کارکرد فعلي نداشته باشيم، پرونده نمايشگاه را ببندند. اما اين اتفاق در داخل کشور عملي نخواهد شد يعني ما توانائي استفاده از شبکه مجازي و اينترنت براي خريد و فروش و سامان دادن به سيستم توزيع را نداريم. اين نوع سيستم توزيع هنوز در کشور جا نيافتاده است و به نوعي سرمايه گذاري بر روي اين نوع سيستم توزيع کتاب بسيار پر هزينه و زمان بر خواهد بود. هرچند که اگر بتوان از اين طريق اقدام به فروش و معرفي کتاب کرد نقدينگي در اين صنعت بشدت افزايش پيدا مي­کند در حال حاضر شاهد هستيم که عده­اي از مخاطبان جهت بازديد به نمايشگاه مي­روند ولي در اين شلوغي گيج بودن خريداري کتاب مورد نظر از ادامه گشت و گذار و بازديد صرف نظر مي­کنند آيا براي اين دست از مخاطبان نبايد فکري کرد؟ از طرفي مخاطبان شهرستاني توانائي حضور در نمايشگاه را ندارند اگر سيستم توزيع آنلاين ايجاد شود به خواسته­هاي فرهنگي اين عزيزان هم باشيم پاسخ مثبت داده خواهد شد اما متأسفانه هنوز براي راه اندازي اين سيستم در داخل کشور اقدامات جدي صورت نگرفته است هرچند که چند سايت و وبلاگ در اين زمينه فعاليت مي­ کنند اما اين دست فعاليت­ها بسيار کم رنگ و سطحي است. اگر سيستم توزيع سامان پيدا کند شايد جريان فروش کتاب در نمايشگاه بدين صورت حل شود و ضرورتي احساس نشود اما نمي­توان و نبايد نمايشگاه را تعطيل کرد. فضاي نمايشگاه با وجود تمام اين نقاط ضعف يک فضاي همبستگي و اتحاد فرهنگي ميان مردم بوجود آورده است. ما مکان­ هائي مثل سراي اهل قلم و يا پاتوق­هاي مختلفي را در اين فضاي بزرگ داريم که ميزبان مديران، نويسندگان و مترجمان و ناشران، کارشناسان و اهالي فرهنگ و رسانه براي نقد و تضارب آرا هستند.

- به نظرتان در يک مکان 5000 هزار متري يک جائي مثل سراي اهل قلم شايد اصلاً به چشم هم نيايد.

نبايد فراموش کنيم که کاربري نمايشگاه کتاب اول نقد و بررسي و بازديد است و بعد پرداختن به زمينه­هاي ديگر اين نکته را بصورت مثال گفتم.

- اما مثال شما جنبه­ي حقيقي دارد.

اينطور هم نيست راديو و تلويزيون در اين مدت به شدت مشغول پوشش خبري، نقد و تحليل هستند البته در اين زمينه هم جاي نقد وجود دارد که چرا در ميان شبکه­هاي ملي صدا و سيما يک شبکه تخصصي براي معرفي و پيوند مردم با کتاب وجود ندارد. ما در راديو بخش­هاي مختلفي مانند راديو معارف، جوان، تهران، پيام، ورزش و . . . داريم اما راديوي مخصوص بازار نشر و کتاب نداريم. از طرفي بايد زمينه­ها را طوري طراحي کنند که بتوانند کتاب­هاي شاخص را در زمينه­هاي مختلف مورد نقد و بررسي قرار دهند تا مخاطبان با نکته­ها و مواد مفيد آشنا کنند اين برنامه­ها مشتري­هاي زيادي در استان­ها و شهرستان­ها خواهد داشت.

- ما در نمايشگاه سراي اهل قلم را داريم که وظيفه اين اتفاق را به گردن دارد؟

اين ابزار تنها کافي نيست ما بايد از ديگر  ابزارها هم استفاده کنيم نبايد از فضاي مجازي دور بمانيم هرچند که اين نسخه زمان زيادي مي­کشد که براي ما جواب بدهد اما بهترين وسيله براي آشنائي مخاطبان با کتاب است شاهد هستيم فعاليت­ها در زمينه مجازي قائل به شخص شده است يعني اگر اشخاص به صورت انفرادي حرکت فرهنگي انجام ندهند مديران ذره­اي به فکر استفاده از اين فضا نيستند. عليرضا قزوه به تازگي سايتي طراحي کرده است که به دو زبان کليه شاعران و نويسندگان برجسته کشور را در آن معرفي کرده است و آثارشان را براي عرضه به نمايش گذاشته است. اين اقدام به دو زبان فارسي و انگليسي رخ داده است. اگر همت ايشان نبود چه کسي دست به انجام چنين کاري مي­زد؟ به نظرم وزارت ارشاد بايد يکسري هماهنگي­هاي خاصي را با بخش­هاي ديگر حوزه­هاي متولي در اين امر انجام بدهند جناب دري هم مي­توانند در اين زمينه کمک بسيار بزرگي باشند. بنده ايشان را به خوبي مي­شناسم ايشان از علاقمندان به کتاب هستند ايشان در دوره­هاي مختلف با دلسوزي هرچه تمام­تر براي برگزاري نمايشگاه و فضاهاي فرهنگي در سطح شهر زحمت مي­کشيدند آخرين ديداري که با ايشان داشتم براي دريافت جايزه ادبي آويني بود که خانه کاريکاتور به خاطر چاپ کتاب غده درست 8 ماه قبل از جنگ 22 روزه نگاشته بود.

- چرا کليه فعاليت­هاي پايه­اي فرهنگي در زمينه تبليغ کتاب خلاصه به اين 10 روز نمايشگاه شده است؟

ما با برگزاري اين برنامه­ها در پايان هم با اهداي جوايز و تقدير از بزرگان نشر اقداماتي انجام مي­دهيم اما همان طور که شما گفتيد پس از به پايان رسيدن اين برنامه­ها آسيب شناسي و پرداختن به نقاط ضعف و قوت برنامه­ها به زماني ديگر موکول مي­شود و به نوعي از ارتقاي کمي و کيفي سالانه نمايشگاه­ها و محيط­هاي فرهنگي­مان دور شده­ايم. ما بايد يک دبيرخانه دائمي براي نمايشگاه کتاب داشته باشيم تا بتوانيم در طول سال کليه امورات و نقاط منفي در رابطه با برگزاري نمايشگاه را يادآوري و رفع کنيم. وقتي اين آسيب­ها شناسائي شوند وظيفه چه کساني است که اين آسيب­ها را رفع کنند بنابراين تا يک دبيرخانه دائمي تأسيس نشود نمي­توانيم توقع برگزاري نمايشگاه بدون نقص را داشته باشيم. حتي با برگزاري دبيرخانه دائمي مي­توانيم با اطلاع رساني مناسب ميزان حضور ناشرين و نويسندگان و کليه اهالي فرهنگ و رسانه را افزايش دهيم.

- يکي ديگر از آسيب­ها عدم نيازسنجي و وجود تيراژ مناسب کتاب­ها است.  

نگاه کنيد اگر به عنوان مثال سوره مهر با استقبال مواجه شده است به خاطر تيراژ مناسب کتاب­ها و به نوعي نيازسنجي مخاطب است. سوره مهر از نياز مخاطب اطلاع دارد به همين دليل شاهد هستيم کتاب (دا) با تيراژ 250 هزار نسخه به عنوان يک پديده در اين صنعت معرفي مي­شود. اين اتفاق براي ديگر ناشران هم مي­تواند رخ بدهد کتاب­هاي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس در نمايشگاه اقبال خوبي خواهد داشت. اين اقبال هم از سوي نسل سوم است نسلي که جنگ را لمس نکرده است اگر ناشرين بتوانند در فعاليت فرهنگي­شان جريان سازي کنند مطمئن باشيد نيازسنجي و تيراژ هم به اندازه کافي صورت خواهد گرفت اما چاپ ديمي آثار تنها زحمت ناشران و نويسندگان را به باد خواهد داد. شما کتاب بابا نظر را مطالعه کنيد بابانظر شخصيت بسيار بزرگي در عرصه دفاع مقدس بوده است. اين جريان، جريان بوده است که طي سالهاي گذشته مغفول مانده است و کمتر به آن توجه شده است.

- اما در حال حاضر حوزه هنري در اين جريان سازي صاحب سبک و موفق ظاهر شده است.

خوشبختانه اين اتفاق افتاده است زماني را به ياد دارم که بنا بر دلايلي مسير براي پرداختن به اين موضوعات بسته بود اما با تلاش حوزه هنري و فعاليت­هاي بزرگان عرصه نويسندگاني مثل افرادي چون بهبودي، سوسنگي و ديگر عزيزان فضا براي پرداختن به اين جريان فراهم شد و با استقبال مردم نيز مواجه شده است. به واقع ساليان سال در اين گذار تاريخي مورد غفلت واقع شد و با تلاش هنرمنداني در عرصه تجسمي مثل صادقي، چليپا، خسروجردي و مقدمي و گودرزي و سوسنگي اين حوزه توانست سرپا بايستد. متأسفانه طي سالهاي دور هيچکدام از فعاليت­ها در اين زمينه با انعکاس رسانه­اي نيز مواجه نمي­شد.

- شايد به اين دليل است که کساني که در اين حوزه کار مي­کند اکثراً برچسب دولتي بودن مي­ خورند.

متأسفانه دقيقاً بحث همين جا است. اگر کسي به اين سمت گرايش داشته باشد انگ و برچسب دولتي بودن مي­خورد به هر حال مگر اين حرفه جاي برچسب زدن است. مگر دولتي کار کردن عيب و گناه است؟ اگر خوب نگاه کنيم خواهيم ديد که در تاريخ 2500 ساله ايران هرگاه جنگي صورت گرفت قسمتي از خاک ايران تجزيه شد اما در هشت سال دفاع مقدس يک وجب از خاک کشورمان جابه جا نشد. آيا اين حرکت و شجاعت جاي کار کردن ندارد؟ اصلاً اگر کسي در اين وادي کار کند همان بهتر که برچسب بخورد ولي شرف خودش را نفروشد. کار کردن در اين فضا تقدس مي­خواهد هرکسي نمي­تواند از خودش بگذرد و به زنده کردن تاريخ و شرف و شجاعت و ميهن پرستي گرايش پيدا کند. امروز خليج فارس از گوگل حذف مي­شود هجمه­هاي مختلف دامن فرهنگ و تاريخ ايران را گرفته است خليجي که 700 سال سابقه حضور در نقشه مورخين و دريانوردان را دارد. اگر از جريان­هاي ميهن پرستانه و شجاعت طلبانه دفاع و حمايت نکنيم از چه چيزي بايد حمايت کنيم؟ اگر از ايثارگري خانواده ايثارگران ننويسيم و نکشيم پس بايد از چه چيزي گرته برداي کنيم؟ اين اتفاق در همه­ي دنيا حادث مي­شود. کشورهائي که در جنگ جهاني دوم حضور داشتند هر ساله براي اسيران يا کساني که در جنگ حضور داشتند يادبود و مراسم باشکوهي مي­گيرند اما در کشور ما با اين همه حمايت باز هم معتقدم کار خاصي صورت نمي­گيرد اسيراني که در خارج کشور حضور دارند با چاپ آثارشان مورد حمايت دولت و مردم کشورشان قرار مي­گيرند اما در ايران اين اتفاق با برچسب دولتي بودن همراه مي­شود. هنرمند جنگ ما هيچ حمايتي ندارد و کداميک از اين افراد براي خودشان يک آتليه دارند که در آن کار کنند چه امکاناتي دارند؟ ما حتي در اين عرصه اگر فعاليت­هاي سوره مهر نبود هنوز اثر فاخر ادبي نداشتيم که اگر يک فردي در يک کشور ديگر از ما درباره جنگ و انقلاب سؤالي کرد اثري را به عنوان منبع مرجع به او معرفي کنيم. ما يک صدم کارهائي که ديگر کشورهاي درگير جنگ براي اسيران و يادگاران جنگ کرده­اند انجام نداديم. کساني که 25 سال روي تخت هستند قطع نخاعي­اند. افرادي که شيميائي و اعصاب و رواني هستند و به زور قرص زنده­اند وگرنه بايد پرپر بزند. سوره مهر بايد مورد تشويق قرار بگيرد و چرا که با فعاليت شبانه روزي افرادي چون سوسنگي و بهبودي که بيش از صدها ساعت وقت براي مصاحبه و گفتگو با اسيران جنگ وقت گذاشته­اند، توانست اين جريان را سرپا نگه دارد و عزم عمومي را براي توجه به اين عرصه برانگيزد. توانست با در اختيار قرار دادن حقايق در بدنه جامعه ميل عمومي به اين سمت را افزايش بدهد. بايد اقدامات سوره مهر بزرگ­نمائي شود متأسفانه يک جريان ضد ارزشي وجود دارد که بجاي اينکه اين فعاليت­ها را بزرگ کند دست به امتيازدهي به ديگر جريان­هاي مخالف مي­زند. که اکثر اين گروه­ها هم از طرف جريان­هاي آن طرف آبي تغذيه مي­شوند. اينکه يک انتشاراتي خاص در نمايشگاه شرکت نمي­کند و دليل آنرا مخالفت با تفکر حاکم در جامعه و دولتي بودن عنوان مي­کند که موفقيت نيست. اگر اين جريان توانست خودش را به ذهن مخاطب اثبات کند مي­توان گفت که به موفقيت رسيده است. دولت بايد از کتاب­هائي در عرصه­هاي دفاع مقدس و انقلاب دفاع کند.                      

 

 

سه‌شنبه 9 خرداد 1391 - 14:19


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری