پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 8:8
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

فرهنگ متين

 

هنوز کتاب يک عنصر ناشناخته مانده است

 

 

گفتگو با محسن سليماني

 

نمايشگاه­هاي کتاب با همه فراز و نشيب­هايش و بدون توجه به سياست­هاي مقطعي ناشي از حضور دولت­هاي مختلف و طبعاً اعمال سليقه­هاي گوناگون مثبت بوده است. در اين بيست و چهار دوره­اي که از نمايشگاه­هاي کتاب مي­گذرد، نمايشگاه کتاب حداقل اين فرصت را در اختيار ناشران و مردم قرار داده است تا از فاصله­اي نزديک­تر با يکديگر ارتباط برقرار کنند حتي اگر بخواهيم در غير منصفانه­ترين نوعش سطح آنرا از حوزه فرهنگ پايين بکشيم و همرديف يک نمايشگاه کالاي غير فرهنگي هم به حساب بياوريم باز هم نمي­توانيم ارزيابي منفي داشته باشيم به هر حال جمع شدن مردم و ناشرين يک امر مبارک و ميمون است و به نظر مي­رسد هر ساله استقبال خوبي هم صورت مي­گيرد اما برگزاري اين نوع نمايشگاه داري در ميان تنوع برگزاري نمايشگاه­هاي کتاب در ساير کشورهاي اروپائي و توسعه يافته متداول ترن و کم اثرترين نوع برگزاري­ها است از طرفي مردمي هم که به استقبال نمايشگاه مي­آيند مردمي­اند که در طول سال با کتاب کاملاً غريبه­اند و تنها در يک دهه از سال نزديکي­شان را با اين مقوله در قالب خريد کتاب آشکار مي­کنند.

با محسن سليماني از پيشگامان ترجمه آثار آموزشي در داستان نويسي و زمان به بررسي راه­هاي پيشرفت حوزه مطالعه و کتاب و کتابخواني پرداختيم که در اين ميان سليماني صريحاً بر اين نکته تأکيد داشت که اصلاً عنصري مانند کتاب در سبد کالاهاي اقتصادي و فرهنگي مردم جائي ندارد و شايد اصلاً ضرورت وجود کتاب براي مردم تعريف نشده است.

- به نظر مي­رسد در نمايشگاه بيست و پنجم کتاب تهران با دست پر وارد شديد؟

به هر حال سعي کرديم که در جايگاه ناشر و نويسنده و شاعر حضور پررنگ و اثرگذاري داشته باشيم اما بايد اشاره کنم که اين حضور پررنگ بايد منشأ از شرايط مطلوب و مناسب گرفته باشد که متأسفانه شرايط بسيار سخت و دشوار است. متأسفانه بازار کاغذ و چاپ و نشر يک بازار کاملاً انحصاري و بي در و پيکر شده است به هر حال بالا رفتن يک شبه قيمت ارز کار را براي دلالان اين عرصه سهل و آسان کرده است به گونه­اي که رفتارهاي اين افراد باعث دلسردي ناشران شده و بازار چاپ و نشر را رو به سردي و سقوط گرايانده است زماني را به ياد مي­آورم که ناشران براي چاپ کتاب از سهميه­هاي مجزا برخوردار بودند که اين اتفاق هم مانند ديگر اتفاقات خوب و مطلوب بازار نشر برچيده شد خوب در اين وضعيت ناشران خصوصي چاپ کتاب را به صرفه نمي­بينند که بنابراين آثار مطلوب و اثرگذاري هم به نمايشگاه نخواهد رسيد.

- تبديل نمايشگاه کتاب به فروشگاه کتاب از نظر شما يک فرصت محسوب مي­شود يا يک غفلت؟

به نظرم بايد به اين موضوعات نگاه عميق داشته باشيم اگر برگزاري نمايشگاه کتاب تهران را با اکثر نمايشگاه­هاي  کتاب در ساير کشورهاي جهان مقايسه کنيم خواهيم ديد که آمارهاي رشد و استقبال و احترام به نيازهاي مخاطبان نسبت به ديگر نمايشگاه­ها بسيار متفاوت است از طرفي آشنائي و آميختن مردم با حوزه کتاب و کتابخواني در ايران درصد بسيار پاييني را نشان مي­دهد بايد توجه داشت که امروز درصد کساني که عضو کتابخانه­ها هستند چيزي حدود 5% است در حاليکه اين درصد در مقايسه با آميختگي مردم کشور فرانسه با اين حوزه 55% است. پر واضح است که اين آمارها غير قابل مقايسه است هرچند که نسبت جمعيتي و جوان بودن کشورمان هم با چنين کشورهائي قابل قياس نيست.

- به هر حال ميزان سرمايه گذاري چنين کشورهائي در مقايسه با کشور ما هم غير قابل قياس است؟

ببينيد اگر بخواهيم به ميزان نقاط ضعف خودمان در اين باره اشاره کنيم بايد بگويم که اين رشته سر دراز دارد چرا که يک عمر مي­توان پيرامون اين نقاط ضعف بحث و جدل کرد. ما کشور ثروتمندي هستيم از طرفي آئين و دين ما و حتي معجزه ديني ما هم کتاب را سفارش کرده است از طرفي سابقه 2500 ساله فرهنگي ما و خلق مشاهير بزرگ ادبي جهان از دل اين تاريخ بزرگ چند صد ساله و از طرفي ديگر انقلاب فرهنگي 57 که توسط مردم انجام گرفت همه­ي اين جريان حرکت و انس با کتاب و احترام و اهتمام به حوزه کتاب و کتابخواني، فرهنگ و پژوهش را سفارش مي­کند ما در اوائل انقلاب رکورددار تيراژ کتاب بوديم چرا که کتب با توجه به نياز مخاطبان چاپ مي­شد و آثار افرادي چون دکتر مطهري يا دکتر شريعتي تقاضاي مجامع فرهنگي و دانشجوئي ما بود. در حاليکه امروز بازار چاپ و نشر محل مانور مافياي کاغذ يا اقسام ديگر پديده چاپ و نشر شده است. ما هنوز با اينکه ظرفيت­هاي لازم براي توليد کاغذ را در داخل کشور داريم، وامدار دلالان اين حوزه و واردات گسترده کاغذ کم کيفيت هستيم. از طرفي در اين حوزه ما با پديده توزيع و مشکلات سر به فلک کشيده اين بخش هم روبرو هستيم سالهاست که در حال بازگو کردن معضلات بخش­ هاي مختلف حوزه چاپ و نشر و بازار کتاب و کتابخواني هستيم اما دردي از ما هرگز دوا نشده است با اين حال هم اکنون نمايشگاه کتاب تهران حضور ربع قرني­اش را جشن مي­گيرد که بايد ديد اين حضور ربع قرني چه دستاوردهائي را براي اين بازار به همراه داشته است. که البته نمي­توان استقبال و حضور پررنگ مردم را در دوره­هاي مختلف ناديده گرفت.

- که اين حضور پررنگ هم به گفته برخي کارشناسان نتيجه حضور ناشران آموزشي در نمايشگاه کتاب تهران است؟

به هر حال در ايام برگزاري نمايشگاه، غرفه­هاي مختلف ناشران در ابعاد مختلف و بخش­ها و موضوعات مختلف پر سروصدا بوده است اما نبايد اين نکته را هم ناديده گرفت که مسئولين ما اين اشتباه بزرگ را انجام دادند که دو حوزه­ي آموزشي و ناشران عمومي را در يک نمايشگاه گنجاندند. خوب محيط کتاب و کتابخواني که کلاً محيط آفت زده­اي هست با اين حرکات اين محيط وضعيت بدتري پيدا خواهد کرد از طرفي در حوزه آموزشي هم شاهد يک نوع تست زدگي و بي سوادي توسط ناشران و نويسندگان و حتي خريداران هستيم. علاقه شديد مخاطبان به نتيجه گيري زودهنگام، حل دروس تستي، علاقه مندي به شوق رسيدن که همه­ي اين رفتارها پديده­اي به نام بي سوادي يا کم سوادي را به دنبال خواهد داشت حتي اين اتفاقات در سطوح بالاتر هم اتفاق مي­افتد. شاهد هستيم که در مراحل بالاتر علمي دانشجويان پايان نامه­هاي پولي و ساختگي را به اساتيد تحويل مي­دهند که اين حرکت در واقع باعث سرشکستگي جامعه­ي علمي ما است و نمي­دانم که چرا جلوي اين روند در مراکز علمي ما گرفته نمي­شود شايد در اين مسير هم مافياي قوي حضور دارند که هدفشان کم سوادي يا بي سوادي نسل نو و جوان ما است.

- به نظرتان ميزان حمايت­هاي جاري از نمايشگاه، ناشران و خريداران کافي است؟

يک دوره­اي دولت با حمايت­هاي ويژه خود از ناشران باعث پديدار شدن و رشد ناشران داخلي شد. اين اتفاق بيش از اينکه از نظر کيفي مدنظر باشد ناشران از نظر کمي دچار رشد سريع شدند. کساني وارد اين حوزه شدند که دغدغه فرهنگ و هنر نداشتند و بيشتر سعي داشتند که به امور دلالي بپردازند مثلاً سهميه کاغذ دولتي­شان را به بازار آزاد بفروشند و از اين راه گذران زندگي کنند در حاليکه ما نبايد چيزي به عنوان بازار آزاد داشته باشيم چرا که ما مانند ساير کشورها يک سيستم نظارتي پويا و عميق نداريم. ما در ساير کشورها شاهد اين فرمول هستيم: کار، کنترل، کار. که واژه­ي کنترل براي ايشان بسيار با اهيمت و ويژه است چرا که منشأ رشد اين کشورها همين استفاده عملي از واژه کنترل است اما ما در کشورمان با اين فرمول و واژه­ها غريبه هستيم کنترل ناسالم باعث پديدار شدن عواقب بعدي مي­ شود که در اين ميان شاهد هستيم در بعد حمايت از ناشران توسط مجامع مختلف دولتي حق به تعداد نمي­رسد و به نوعي حق ناشران مورد سوء استفاده قرار مي­گيرد متأسفانه بجاي ايجاد فضاي سالم براي فعاليت صادقانه ناشران به جاي حمايت سعي دارند با دادن رانت­ها و انحصاري کردن چاپ و نشر، انگيزه توليد را در ناشران بخشکانند که نتيجه چيزي جز فربه شدن عده­اي خاص در اين بخش نخواهد شد. کساني که يک شبه از اين مسير ره صد ساله را طي مي­ کنند. البته نمي­دانم گفتن اين انتقادات ثواب است يا خير.

- نقش صدا و سيما و آموزش و پرورش و در کليت تبليغ در مهيا ساختن فضاي سالم براي فعاليت در اين عرصه کجا است؟

اگرچه در زمينه پژوهش و مطالعه شعارهائي توسط اين سازمان­ها داده مي­شود. اما متأسفانه از پتانسيل­هاي موجود اين مراکز به هيچ وجه استفاده درستي نشده است در نظر بگيرد در حاليکه ما در کشورمان به شدت با مشکل سخت افزاري در بحث کتابخانه­ها مواجه هستيم فضاهاي آموزشي و مدارس چقدر مي­توانند در پيشبرد اين اهداف مديران فرهنگي­ مان را ياري دهند. متأسفانه در بعد کتاب و کتابخواني مدارس ما منفعل عمل مي­کنند نقش ما در اين ميان يک نقش کاملاً انفعالي است اگر مي­خواهيم جامعه­اي فرهيخته داشته باشيم بايد از مدارس شروع کنيم لازمه اين کار هم تربيت کتابداران متبحر و آموزش ديده است که سطح آموزش پرورش فعاليت کنند بنده چندين سال مديريت يکي از کتابخانه­هاي بزرگ کشور را به عهده داشتم که در اين مسير به عينه شاهد بودم که کتابداران انگيزه لازم براي خدمت رساني را نداشتند در حاليکه اعضا هميشه گله مند بودند که کتابداران در سطح مناسبي داراي آموزش لازم و سواد کافي نيستند. متأسفانه فضاي مديريتي ما با شعار دادن مستمر سعي در ناديده گرفتن نقاط ضعف خود دارد. اگر کتاب و کتاب خواني را به عنوان يک هدف در نظر بگيريد چند درصد سريال­ها و فيلم­هاي ما محلي براي تبليغ کتاب است. آيا پلان­ هاي فيلم­هاي ما در مراکز علمي و با حضور مستقيم کتاب انجام مي­گيرد آيا برنامه­هاي خاصي براي داغ کردن بازار کتاب و کتابخواني در صدا و سيما ساخته و پرداخته مي­شود متأسفانه کتاب براي ما يک موجود ناشناخته است. لازم به ذکر است که البته طبق هرم مزلو تا انسان نيازهاي اوليه­اش برطرف نشود نمي­تواند به نيازهاي فرهنگي و روحي خود توجهي داشته باشد خوب بازار کتاب امروز به گونه­اي شده است که افراد با ديدن قيمت کتاب­ها در خود مي­شکنند نيازهاي اوليه مردم هم به سختي تأمين مي­شود بنابراين حذف کتاب از سبد خريد کالاي مردم نکته دور از ذهن نيست که متأسفانه امروز شاهد هستيم که اين اتفاق به ساده­ترين شکل ممکن افتاده است.

- انتشارات سوره مهر به عنوان بزرگترين انتشارات بعد از انقلاب و به نوعي موفق­ترين نشر در حوزه کميت و کيفيت چقدر توانسته است در داغ­تر شدن و رونق گرفتن و جذب مخاطبان به بازار چاپ و نشر و کتاب و کتابخواني موفق ظاهر شود؟

به عنوان کسي که سالها به حوزه هنري و اين قشر خاص کار کرده­ام از زماني که اين کتب با نام برگ و پس از آن با اسم سازمان تبليغات اسلامي وارد بازار مي­شد بايد بگويم با همه­ي موفقيت­هاي ويژه­اي که حوزه و انتشارات سوره مهر داشته است باز هم اين انتشارات دچار آفت­هاي خاصي شده است که بايد نظارت­هاي ويژه­اي در اين مراکز صورت بگيرد در سالهاي اول کار حوزه شاهد بوديم که آثار ويژه­اي خلق مي­شد که اين آثار باعث جريان آفريني در حوزه هنري مي­کردند که به تدريج گروه­هاي خاصي با آمدن صداقت و شجاعت را در کتب و آثار خلق شده کم رنگ کردند اگر بخواهيم به دوران اوج حوزه اشاره کنيم بايد به سالهاي اول تأسيس اين مرکز رجوع کنيم که چه هنرمنداني وارد شدند و پس از مدتي از حوزه هنري کوچ کردند يا کنار گذاشته شدند بايد دقت کرد که امروز به چه کساني بيشتر توجه مي­شود و کتب چه افرادي چاپ مي­شوند و چرا اين اتفاق به سرعت در حال رخ دادن است. پژوهشگر بزرگ حميد کرمي که سال گذشته در فروردين ماه از ميان ما کوچ کرد از شاعران و پژوهشگران خوب کشورمان در حوزه هنري بود که کتاب اول ايشان در حوزه هنري چاپ شد اما کتاب دوم ايشان بيش از 10 سال در حوزه خاک خورد و در پايان هم چاپ نشد تا ايشان از دنيا رفتند. در تمام مدت زندگي­شان هم از اين اتفاق و رفتار حوزه هنري ناراحت بودند خوب بايد سؤال کرد که چرا اين هنرمندان به يکباره از حوزه کنار گذاشته شدند؟ مسئولين بايد بررسي کنند چرا دست­هائي وجود دارد که اجازه نمي­دهد برخي از هنرمندان و خلاقان ديده شوند و برخي ديگر با بيشترين تبليغات به اشتباه اثرشان سر از چاپ بيستم درمي­آورد!! چقدر خوب بود که اين امکانات و توجهات به همه­ي آثار رسيده به حوزه هنري تقسيم مي­شد و همه از اين فضا يکسان استفاده مي­کردند. به اعتقادم سوره مهر بايد سراغ افرادي برود و از ايشان براي همکاري دعوت به عمل بياورد، از کساني که پايگاهشان حوزه و سوره مهر بوده است و اکنون چندين سال است که با بي مهري و کم لطفي حوزه روبرو شده­اند. اين دست نياز بايد از طرف حوزه هنري دراز شود که اين اتفاق هنوز نيافتاده است. البته در سوره مهر آثار بزرگي خلق شده است که جاي تشکر و قدرداني ويژه دارد. اشخاص خاصي از اين مرکز رشد کرده­اند اما در وادي انتقادات نبايد از حق گذشت که سوره و حوزه هم نقاط ضعفي داشته­اند.

- آثار رسيده به نمايشگاه چيست؟

مجموعه کتاب (گريه کن اي ابر) که مجموعه اشعار عاشورائي است، کتاب (مثل يک خواب) که مجموعه داستان­هاي دفاع مقدسي است که کتب چاپ اولي است که به نمايشگاه مي­رسند.                         

 

شنبه 6 خرداد 1391 - 11:43


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری