پنجشنبه 2 شهريور 1396 - 5:42
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمد عصاريان

 

مردم با کتاب آشتي کنند

 

 

گفتگو با صفار هرندي

موضوع کتاب و کتابخواني در جوامع امروزي يکي از شاخصه­هاي مهم فرهنگي به شمار مي­رود و رشد کمي و کيفي آن نقش مهمي در تمام عرصه­هاي زندگي اجتماعي و خصوصي افراد جامعه بازي مي­کند معمولاً هدف مطالعه از منظر افراد، کسب دانش، درک زيبائي­ها، گذران اوقات فراغت تحصيلي، تجارت ديگران تحقيق و پژوهش ارتقاء سطح آگاهي در علوم مختلف و يادگيري مهارتهاي هنري علمي است.

اگر خواهان نسلي پرشور و پويا هستيم همکاري و تشويق کودکان و نوجوانان به ويژه در سال­هاي ابتدائي تحصيل براي مطالعه و انس با کتاب نبايد محدود باشد. کتاب به عنوان يکي از مهمترين ابزارهاي اعتلاي فرهنگي نقش عمده­ اي را در رشد زبان يک کشور نيز ايفا مي­کند با توجه به نکات فوق و مسائل ديگر در تاريخ اجتماعي و فرهنگي کشور ايجاد فرهنگ مطالعه در جامعه حرکتي آگاهانه و از روي برنامه مشارکت همگاني و مستمر را مي­طلبد اين همان مسيري است که کشورهاي توسعه يافته رفته­اند و پيشرفت خود را مديون آن هستند.

کتاب به عنوان يک منبع ثبت شده تلاش­هاي علمي، فرهنگي، تاريخي و ادبي يک کشور در واقع ميراث ارزشمند نسل­هاي گذشته­اي است که سينه به سينه آنرا حفظ کرده­اند تا به ما برسد پس ارزش آن زماني براي ما مشخص مي­ شود که ورق به ورق نه سطر به سطر و کلمه به کلمه آنرا به جان و دل بخوانيم و احساس زندگي و نشاط از حکمت­ هاي نهفته در آن بدست بياوريم. اگر توانستيم با ساعتي مطالعه آرامش روح و اطمينان در هم صحبت شدن با دوستي راستگو و درست کردار را کسب کنيم آن وقت است که ارزش کتاب و کتابخواني را درک کرده­ايم.

محمد حسين صفار هرندي، سياست مدار و روزنامه نگار و وزير اسبق وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، شخصيتي است که نظريات فرهنگي­اش در حوزه کتاب و کتابخواني با مطالب فوق همگوني بسيار نزديکي دارد. واگويه­هاي صفار هرندي مدير و کارشناس امور فرهنگي و هنري مطالب انتخابي ما براي آسيب شناسي فضاي کتاب و کتاب خواني در اين سري گفتگو است:

 

- نظرتان درباره بيست و پنجمين دوره نمايشگاه کتاب تهران و همچنين بيانات مقام معظم رهبري پيرامون بالا بردن حمايت­ها از ناشران با کم کردن قيمت کاغذ توضيح بفرماييد.

پاسخ قسمت اول سؤال را غربي­ها به نوعي دادند که يکي از رسانه­ها امروز مشاهده کردم که گفته بود همين که 77 کشور خارجي در نمايشگاه تهران حضور دارند يعني تحريم­ها کشک است. اگر اينطور است بنابراين بايد روي اقدامات بعدي با تحريمات بعدي خودشان در صف ارتباط گيري با ايران قرار خواهند گرفت که اين بي معنا است. اما درباره رسيدگي به عرصه نشر که اين دغدغه رهبر انقلاب از گذشته­هاي دور بوده است. رهبر انقلاب خودشان فرهنگي­ترين چهره کشور است و اگر بخواهيم درباره چهره حقيقي ايشان صحبت کنيم چند رکن بگويم يکي از وجوهات اين است که يکي از برجسته­ترين کارشناسان حوزه کتاب است از طرفي از حرفه­اي­ترين کتاب خوانان کشورمان نيز هستند اما گفته­ي ايشان که امروز بيان کردند جزء دغدغه­هاي قديمي­شان بوده است که بارها اين را مطرح کردند که مسئولين بايد تا جائي که مي­توانند موانع کتاب خواني را از سر راه مردم بردارند. البته در گذشته شايد کمتر عنصر گراني کتاب را به عنوان يکي از عوامل عدم رجوع مردم به کتاب مطرح کردند چون حقيقت اين است که در قياس با بسياري از کشورها کتاب در کشور ما ارزان­تر است يا ارزان­تر بوده است حالا ممکن است که اين موج گراني­هاي اخير که بوجود آمده و انشاالله به تدريج يک جور بدل خواهد خورد و اقدامات جبراني صورت خواهد گرفت در اين شرايط ايشان اشاره به بحث کاغذ کردند فکر مي­کنم جزء دل مشغولي­هاي مسئولين و دولت و دوستان در وزارت ارشاد و ديگر نهادهاي متولي هست که البته شنيدم از جناب وزير که پيگير وضعيت کاغذ هستند که به نوعي سامان داده شود و مشکلات اين بخش حل شود در اينصورت يکي از بهانه­هاي کساني که سراغ کتاب نمي­روند را از ايشان بگيريم.

- جناب هرندي مهمترين موانع در سر راه بحث کتاب و کتابخواني را در چه مي­بينيد؟

مهمترين عوامل عدم همت است. همت کردن براي کتاب خواندن از هر نقطه­اي که باشد قابل توجه است انتظار داريم که خود مردم با کتاب آشتي کنند و در کنار آنان دست اندرکاران و گروه­هاي دولتي و غيردولتي اين است که براي اين آشنائي و آشتي بيشتر مردم با دولت اسباب آنرا فراهم کنند اين موارد ديگر از تبليغات و اطلاع رساني مناسب و پربار درباره کتاب گرفته تا نوشتن اثر شايسته و صفحه آرائي زيبا و کاهش قيمت را در برمي­گيرد.

- جناب صفار با توجه به اينکه يکي از مطالبات رهبري جهاد فرهنگي بوده است نمايشگاه کتاب در اين راستا چقدر مثبت عمل کرده است؟

ببينيد کلمه جهاد تداعي کننده قدم بزرگي است که يک ملت براي حفظ هويت خودش برمي­دارد و با همه وجودش در صحنه حضور دارد و علاقه دارد جانش را هم در آن عرصه بدهد اگر ما به داد فرهنگ به صورت قطعي بخواهيم برسيم جز از راه جهادي اين مسير و موفقيت امکان پذير نخواهد بود. ورود جهادي يک بخشي از آن به دستگاه­ها و مراکز حکومتي و دولتي مربوط مي­شود و بخشي ديگر به آحاد مردم مربوط مي­شود نويسندگي را که دولت راه نيانداخته است نويسندگان يکي از آحاد ملت هستند مترجمين را دولت نساخته است يا ناشر که نوعي از کتاب را انتخاب مي­کند و در کشور ترجمه مي­کند و وارد مي­کند و به خود مخاطب مي­دهد او مخير است که کتابي را انتخاب کند که حاصل مطالعه آن براي جوان ما نوعي يأس و بي تفاوتي و دلسردي باشد يا اينکه مثبت انديشي و نگاه اميدوار به آينده و تلاش و تکاپو و پشتکار و ساخت و ساز امثال آن باشد. بنابراين در اين جهاد هرکسي يک سهم و نقشي دارد که هرکس اين نقش را درست عمل کند آنوقت شاهد رخ دادن جهاد فرهنگي بطور کامل خواهيم بود.

- ربع قرن از راه اندازي نمايشگاه کتاب گذشته است نمايشگاه کتاب و سپري شدن اين مدت چقدر در بازنشر انديشه­هاي انقلاب اسلامي مؤثر بوده است و توانسته است در عرصه بين المللي انديشه انقلاب اسلامي را صادر کرده باشد؟

ببينيد ما بايد يک اعتراف بزرگ کنيم که در قياس با عظمت انقلاب نه در حوزه نشر و نه در حوزه­هاي ديگر کار درخور توجه نکرده­ايم يعني ابعاد انقلاب آنقدر گسترده است که بزرگي آن چنان است که ما هرکاري انجام بدهيم باز به آن بدهکار هستيم من مشخصاً عرض مي­کنم با وجود همه کم کاري­هائي که ما در اين عرصه داشته­ايم باز هم بازتاب انديشه انقلابي ما چنان شد که چندين کشور به نام چنين تفکري که ما به آن اعتقاد داريم انقلاب کردند و حکومت­ هاي جائر را سرنگون کردند و برعکس کساني با تمسک به انديشه­هاي انقلابي ما توانستند عده­اي را از ستم ستمگران برهانند. مانند اتفاقي که در فلسطين افتاد و اتفاقات لبنان و غيره. بنابراين ما متناسب با اين عظمت کاري نکرديم. چنان که ما در عرصه هنر هم هيچ کار متناسب با اين فضا و هنر اصيل انقلابي نداشته­ايم. که بتوانند در فراز جهاني رسوخ کنند و انتقال دهنده انديشه­هاي انقلاب به ساير کشورهاي جهان از دريچه هنر باشد صادر نشده است. ولي انقلاب و انديشه انقلاب صادر شد. به نوعي اين قوت و غناي خود پيام، خودش را صادر کرد اما تکنولوژي پيام رساني در ميان ما بسيار ضعيف است تکنولوژي پيام رساني يعني سخت افزاري مثل خود کتاب. کتاب ظاهر سخت افزار دارد اما محتواي آن نرم افزار است. ببينيد ما براي ظاهر هنوز کار شايسته نکرده­ايم ما عناوين کتابي بسيار بالائي داريم حدود 69 هزار عنوان کتاب در نمايشگاه کتاب تهران حضور داشته است اين ميزان ظرف 8 سال گذشته از آرمان­هائي که در آن درگير بوديم از سال 84 تا الان ما تقريباً حدود 70 و 80% رشد تعداد عناوين کتاب داريم. هر سال مقايسه مي­کنيم با ساير کشورها شاهد هستيم که حتي بسياري از کشورهاي پيشرفته و صنعتي اين تعداد عنوان کتاب را ندارند خب اين نکته خوبي است اگر کمي دقيق شويم و ببينيم که همه­ي اين عناويني که ما به آن افتخار مي­کنيم همه جزء شايسته­ترين­ها هستند که اگر يک کدام از اين عناوين نبود ما يک گوشه­اي از کارهايمان لنگ مي­زد مي­بينيم اينگونه نبوده است. خيلي عناوين بوده که ما همين طوري سراغ آن رفتيم در واقع کتاب سازي کرديم. منظورم هم همه دست اندرکاران از مؤلف و ناشر و غيره است. مؤلف کار خودش را آسان کرده و مطالب را از اطراف جمع آوري کرده و به نوعي اين مطالب را به هم چسبانده است و کتاب درست کرده است اين کتاب سازي­ها بايد جاي خودش را به توليد فکر و متن بدهد کتاب­هاي بسياري داريم که حاصل تکاپوي افکار و ذهن نويسنده است اميدواريم به اين نقطه برسيم.

- با توجه به فرمايشات مقام معظم رهبري پيرامون تدوين سند چشم انداز فرهنگي 1404 و اينکه متوليان اين امر حوزه هنري و ارشاد اسلامي معرفي شدند به نظرتان فعاليت­هاي اين مراکز چقدر در راستاي اين سند قرار داشته است؟

از من قضاوت درباره عملکرد موجود نخواهيد ولي يک تصوير کلي بدهيم که من اين اعتقاد را دارم که علارغم کارهاي خوب و شايسته­اي که از اول انقلاب تا حالا در باب حوزه فرهنگ ملي و بومي و ديني و اسلامي صورت گرفته است که تفاوت بسياري و جدي با گذشته دارد. ما در حال حاضر يک دگرگوني فرهنگي بعد از انقلاب نسبت به پيش از انقلاب را شاهد هستيم اين را بايد منصفانه اقرار کرد اما اگر يک روزي که اين مطلب را به دوستان هنرمندمان در جلسات بارها گفته­ام که اگر روزي در آن قله 1404 قرار گرفتيم و خواستند دفتري را ورق بزنند که تماشا کنند اين افتخارات ما تا رسيدن به آن نقطه چشم انداز و تدوين سند 20ساله اين افتخارات مرور شود عرصه فرهنگي ما افتخاراتش در آن قله نسبت به عرصه­هاي ديگر در قله قرار ندارد. يعني در بسياري از موضوعات ديگر ما قله نشين هستيم و در دنيا حرف­هاي بزرگ براي گفتن زياد داريم اما توليدات فرهنگي ما هنوز نتوانسته است که آن کارها را انجام بدهد نه اينکه ما محتوا و مضمون فرهنگي نداريم اين محتوا و مواد خام وجود دارد اما صنعت فرهنگي ما متناسب با ديگر پيشرفت­هايمان جلو نيامده است بنابراين بايد يک کار شتاباني را اهالي فرهنگ و هنر در اين فرصت باقي مانده تا 1404 سامان بدهند که در آن روز که شايستگي­ها را مرور مي­کنند نام اهالي فرهنگ را در صدر بنويسند و نه در ذيل که جاي افتخار نداشته باشد.

- يک اتفاق در نمايشگاه امسال افتاده است و آن اين است که کتب در قالب دفاع مقدس و انقلاب اسلامي با اقبال ويژه مخاطبان روبرو شده است اين اقبال از نظر شما از چه روي مي­باشد؟

حتماً بايد به شعور مخاطب احترام گذاشت اين حرکت يعني بلوغ فکر و انديشه مردم قاعدتاً آنان را راهبري مي­کند که به اين نقطه برسد. اما همه­ي اين را نمي­شود به حساب بلوغ گذاشت يک درصدي از آنرا بايد گفت که ما در توليد اين گونه خاص شايستگي­هاي ما هم بالا رفته است يعني کتاب را قشنگ­تر توليد مي­کنيم و از مضامين بهتري نيز استقبال مي­کنيم. يک کتابي مثل (دا) ببينيد چگونه جاي خودش را ميان همه نوع و تيپ ذهنيت و شعور باز کند که به چاپ نزديک به 150 برسد و دامنه­ي گستردگي داشته باشد.

- بيش از 250 هزار نسخه از آن چاپ شده است.

پس اگر ما کار شايسته­اي انجام مي­دهيم اقبال به سمت اينگونه آثار زياد مي­شود بنابراين مردم ما هوشيار هستند و کار خوب را پيدا مي­کنند و مورد استقبال قرار مي­دهند مردم ما افراد کم هوشي نيستند اگر کسي هزينه مي­کند حتماً براي اين هزينه شناختي هم لازمه­ي آن خريد مي­کند من خوشحال مي­شوم وقتي مي­بينيم کتاب­هائي که در طول سال اخير نوبت چاپشان از ده به بالا شده است اين تراز رشد کتاب خواني در کشور است اين نشان دهنده اين است که مردم کم کم دارند گمشده­هاي خودشان را پيدا مي­کنند پس ما کار خوب انجام بدهيم و توقع ديده شدن هم داشته باشيم. مردم کار خوب را هميشه ديدند و مورد استقبال هم قرار دادند. اين حرکت در همه­ي ابعاد فرهنگي و هنري ما بايد رخ بدهد اين نگاه تنها نبايد معطوف به حوزه کتاب باشد ما در ديگر عرصه­ها هم نيازمند چنين بلوغ فکري و نگاه عميقي هستيم. هرچند که اين بلوغ فکري در بحث کتاب خودش را بيشتر نشان داده است و اين موئد نکات خوب و اميد و آينده روشن است در دوره­ي دولت نهم ما يک گزاره­اي که قبلاً به غلط در اذهان جا افتاده بود که مثلاً فيلم دفاع مقدس طرفدار ندارد و کسي سراغ آن نمي­رود را با يک کار قشنگ در ژانر دفاع مقدس با مفهوم طنز رکوردهاي فروش در سينماهاي ايران را شکست. رکوردي را زد که هنوز هم کسي به آن نرسيده است اگر کار خوب و مطابق با تمايلات مردم صورت بگيرد مردم اتفاقاً اگر مضامين مهمي مثل دفاع مقدس و انقلاب را داشته باشند مردم بيشتر انگيزه براي رجوع به آن را دارند يک عامل سوم هم در انجام اين اتفاق مؤثر بوده است و آن اينکه مردم قدر انقلاب را در اين چند ساله اخير بيشتر و بهتر دانستند. وقتي ديدند که دامنه­ي انقلاب­شان توانسته است گوشه­هاي جهان را تکان بدهد و به قيام وادار کند بعد از انقلاب خودشان بيشتر حفاظت کردند و به سراغ آن بيشتر آمدند ما در جهان از طرف هجمه­هاي مختلف زير فشارهاي مختلف هستيم و اين نگرش انقلابي جهادي بوده است که توانستيم سدها را بشکنيم و به خلق توليدات فرهنگي و يا حتي غيرفرهنگي دست پيدا کنيم. مردم به خوبي اين نکته را مي­دانند و با گوشه­هاي و کدهاي انقلابشان آشنا هستند. اسم انقلاب اسلامي در سراسر جهان به عنوان يک انقلاب مردمي و فرهنگي بر سر زبان­ها است و همين انقلاب مردمي و فرهنگي توانسته است آنقدر بر روي تفکرات ديگر کشورهاي اسلامي اثرگذار باشد که آنان را به اصلاح و اصلاح گري حکومت کشورشان وادارد. که نمونه­هاي مختلف اين گونه قيام­ها را در جاي جاي کره خاکي مي­توان مشاهده کرد. بنابراين مردم با ديدن اين اثرگذاري شگرف به انقلاب­شان ايمان بيشتري مي­آورند و به دنبال آن در ميان مکتوبات و عناصر فرهنگي و هنري به دنبال يافتن بيشتر حقايق خواهند بود. اينگونه است که ژانر ادبي انقلاب و دفاع مقدس يک ژانر اثرگذار و شاخص مطرح مي­شود.                   

 

چهارشنبه 3 خرداد 1391 - 9:42


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری