شنبه 4 خرداد 1398 - 15:27
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

اكرم اماني

 

سونامي در جهان عرب

 

 

- سونامي در جهان عرب

- ياسر قزويني حائري

- انتشارات اميرکبير، چاپ اول 1390

- شابک: 8- 1378- 00- 964- 978

- قيمت: 2500 تومان

آنچه در جهان عرب رخ داده و مي­دهد بيش از آنکه فراچنگ تحليل­گران آيد، ايشان را مبهوت خود کرده است، بطوري که همه منتظرند تا اتفاقات شگفت بعدي را شاهد باشند. در چنين فضايي نوشتن پيرامون اوضاع نوعي ريسک محسوب مي­شود، چرا که سرعت حوادث چنان است که به سختي مي­توان روندي ثابت براي آن تعريف کرد . . .

در اين بين پرسش­هاي فراواني پيرامون سرشت تحولات جهان عرب فراروي جستاگران قرار دارد؛ اينکه جنس اين تحولات عربي است يا جهاني؟ وضعيت اقتصادي چه تاثيري در بروز انقلاب­هاي عربي داشته است؟ سياست و فرهنگ چطور؟ نسبت اين تحولات با تحولات ديگر جهان از جمله بيداري اسلامي، انقلاب­هاي مخملي و رکود اقتصادي چگونه است؟ و . . .

کتاب حاضر – سونامي در جهان عرب – تنها نگاهي است به برخي از زواياي انقلاب­هاي عربي که با توجه به سرعت تحولات امکان دارد چندي بعد نقض شود. اما آنچه نگارنده را واداشت که در اين باره دست به قلم ببرد جداي از انگيزه بسيار براي نوشتن اتفاقات اخير جهان عرب، به فرهنگ کتاب و کتابخواني در کشور بازمي­گردد.

ياسر قزويني حائري – نويسنده کتاب – دانشجوي دکتري تاريخ دانشگاه تهران و خبرنگار بخش بين الملل است. وي تاکنون چندين کتاب از زبان عربي به فارسي ترجمه کرده است و مقالاتي پيرامون مسائل خاورميانه در مطبوعات مختلف از جمله مجله­ي مهرنامه، زمانه و روزنامه­ي خبر به نگارش درآورده است. وي سابقه­ي تدريس تاريخ در دانشگاه را نيز داراست. کتاب حاضر نيم نگاهي است به برخي عوامل بروز تحولات اخير در کشورهاي عربي و پيامدهاي اين تحولات.

قزويني کتاب را در سه فصل تهيه و تنظيم کرده است؛ فصل اول با عنوان «معماي بيني کلئوپاترا و سيلي خانم مأمور» به آغاز شگفت جنبش­هاي عربي از منطقه سيدي بوزيد تونس و تحليل فلسفه­ي تاريخي اين حادثه اختصاص دارد، در ادامه­ي اين فصل نيز برخي از مهم­ترين علل جنبش­هاي عربي به اختصار بررسي شده­اند. خرده ستم­هاي ديوان سالاري به عنوان علت آغازگر جنبش و يکي از مهم­ترين علل در ابتدا آمده، پس از آن به بحران اقتصادي جهاني به عنوان يک علت تسريع کننده اشاره شده است. نويسنده در بخشي از فصل اول درباره­ي مقوله­ي تصادف در تاريخ و معناداري حوادث تاريخي و حرکت تکاملي از قول استاد شهيد مطهري چنين مي­گويد: «اگر تاريخ از طبيعتي جهت دار برخوردار باشد، نقش حوادث جزئي ناچيز خواهد بود، يعني حوادث جزيي هرچند مهره­ها را عوض مي­کند، در مسير کلي تاريخ تأثيري ندارد، حداکثر اين است که جريان را تند يا کند مي­کند. اما اگر تاريخ فاقد طبيعت و شخصيت و راه تعيين شده از ناحيه­ي آن طبيعت و شخصيت باشد، البته تاريخ مسير معين و مشخص نخواهد داشت و فاقد کليت نخواهد بود و غير قابل پيش بيني».

ايشان در ادامه اضافه مي­کند: «از نظر ما که براي تاريخ، طبيعت و شخصيت قائليم و اين شخصيت و طبيعت محصول ترکيب شخصيت­هاي فردي انسان ماست که بالفطره تکامل جو مي­باشد، نقش حوادث تصادفي به کليت و ضرورت تاريخ زيان نمي­رساند.». . .

«پدر سالاران» عنوان بخش دوم کتاب مي­باشد که به علت العلل انقلابات اخير، يعني خود ديکتاتورها، مي­پردازد. ياسر قزويني در اين بخش پس از مقدماتي پيرامون اوضاع کلي کشورهاي مورد بحث يعني تونس، مصر و ليبي و اشاره به تاريخ معاصر اين کشورها به فساد حاکمان و خانواده­هاي ايشان در اين سه کشور مي­پردازد. نگاه نويسنده در اين بخش بيش از آنکه توجه به مشکلات اقتصادي باشد، توجه به خدشه دار شدن کرامت انساني در مناطق دستخوش تحول در شمال افريقا بوده است.

وي در ابتداي اين فصل درباره­ي پدرسالاران چنين مي­گويد: شايد بتوان گفت تمام آنچه تاکنون به عنوان علل ايجاد کننده­ي انقلاب­هاي اخير در جهان عرب گفته شد، همه همبسته با يک علت بزرگ­تر يعني فساد کلان در رأس کار بود. به ديگر سخن اگر رهبران پدرسالار ساقط شده و يا در حال سقوط خود فاسد نبودند و نهادي فاسد برپا نمي­ داشتند، چه بسا دامنه­ي خرده فسادها و خرده ستم­هايي که بر مردم روا داشته مي­شد نيز اين چنين فراگير نمي­شد. وي معتقد است که اگر اين سران فاسد نبودند، مي­توان تصور کرد که انبوه اسناد از فساد ايشان در اينترنت و ديگر رسانه­ها کمتر منتشر مي­شد و . . .

نگارنده در ادامه­ي فصل به فساد خاندان­هاي مرتبط با زين العابدين بن علي ديکتاتور مخلوع تونس پرداخته است، و بعد از آن به فساد مبارک و خانواده­ي او هيئت حاکمه­اش مي­پردازد، در اين بخش فرايند تحقير ملت مصر از دوره بروز رژيم صهيونيستي تا به امروز بررسي شده است.

اما در ادامه نيز به جزئياتي جالب پيرامون ديکتاتور ليبي سرهنگ معمر القذافي و خانواده و فرزندان او پرداخته شده، و در پايان فصل ديکتاتورهاي ساقط شده و يا در حال سقوط با همتايانشان مقايسه شده­اند، و بخشي نيز به گردش اطلاعات به عنوان مهم­ترين عامل گسترش اعتراضات و روزهاي پاياني اين نظام­ها پرداخته شده است.

ياسر قزويني در بخشي از فصل دوم درباره­ي ثروت آل مبارک چنين مي­گويد: اما درباره­ي ثروت رئيس جمهور سابق مصر روايتهاي مختلفي وجود دارد، اما منبع کسب اين ثروت که برخي آن را تا هفتاد ميليارد دلار برآورد کرده­اند موضوعي است که تاکنون کمتر رسانه­اي به آن پرداخته است.

در حاليکه شبکه­هاي مختلف تلويزيوني تصاويري از مناطق فقير نشين مصر و زندگي سخت و دشوار مردم اين کشور پخش مي­کنند. رسانه­هاي خبري ثروت حسني مبارک و خانواده­ي وي را بين چهل تا هفتاد ميليارد دلار برآورد مي­کنند. براساس گزارش سي. بي. اس. نيوز، يکي از منابع کسب درآمد خانواده­ي مبارک آن بود که هر نوع تجارتي که در مصر قرار بود انجام شود بايد بخشي از سهم خود را به اين خانواده اختصاص مي­داد و شرکت­هاي خارجي نيز براي کسب مجوز ورود به بازار مصر بايد 20 درصد از سهام خود را به نام خانواده­ي مبارک مي­کردند. يکي ديگر از راه­هاي کسب درآمد خانواده­ي مبارک، فساد بود و با اطمينان مي­توان گفت خانواده­ي مبارک و نزديکان آنها همه درگير فساد مالي بودند. بطوري که اگر فردي در مصر به بهانه­ي فساد مالي بازداشت مي­شد از سوي پليس مورد بازخواست قرار مي­ گرفت و اين در حالي بود که پليس مصر خود حلقه­ي کوچکتري از فساد موجود در حکومت اين کشور بود. سوزان مبارک همسر حسني مبارک نيز در باشگاه ميلياردرهاي سال 2000 ثبت شده است. سوزان پولهايش را بيشتر در بانک­ هاي امريکا قرار داده، اما در پايتخت­هاي برخي کشورهاي اروپايي مانند لندن، فرانکفورت، مادريد، پاريس و دبي نيز به ساخت و ساز مشغول است.

روزنامه­ي گاردين مي­افزايد: حسني مبارک با سوء استفاده از پست رياست جمهوري و مقام­هاي نظامي که داشته توانسته ميلياردها دلار ثروت جمع کند و به همراه خانواده­اش اين ثروت هنگفت را به خارج از مصر و بانک­هايي مانند يوبي اس سوئيس منتقل کرده است . . .

ياسر قزويني درباره­­ي قذافي – رهبر سابق کشور ليبي – مي­گويد: کنش­ها و واکنش­هاي قذافي و حتي نحوه لباس پوشيدن و سخن گفتنش هميشه خوراک خوبي براي مطبوعات جهان درست کرده است. کتاب سبز او و شرح­هايش، زندگي زير چادر، استفاده حدود دويست باديگارد زن، لباس­هاي رنگ رنگ و گوناگون خيلي چيزهاي ديگر قذافي همواره سوژه­هاي جالبي براي خبرنگاران بوده­اند.

قذافي در تاريخ 25/9/1989 در سخنراني افتتاحيه­ي کنفرانس اسلامي به بهانه­ي اينکه پيامبر اکرم به ديدار حق شتافته و نيازي به استفاده از واژه­ي «قل» به معناي «بگو» در قرآن نيست اين کلمه را از قرآن حذف کرد. به نظر او ديگر نيازي نيست در ابتداي برخي آيات «قل» استفاده کنيم مثلاً ديگر بايد مثلاً اينگونه آغاز شود «هو الله احد»، «اعوذ برب الناس»، «اعوذ برب الفلق» . . . قذافي همچنين کعبه را بتي بازمانده از دوران جاهليت تلقي مي­کرد. اينها فقط گوشه­اي بود از برخي اظهار نظرهاي قذافي پيرامون مسائل ديني . . .

در فصل سوم با عنوان«بحث نظري» برخي مباحث نظري پيرامون انقلاب­هاي عربي مطرح شده است. نويسنده در ابتدا نظريه­ي منحني جي درباره­ي انقلاب­هاي عربي را بررسي کرده است و در بخش بعد تفسيري گفتماني از انقلاب­ هاي عربي مطرح شده است. در قسمتهاي ديگر اين فصل نگارنده نسبت اسلام گرايي با انقلاب­هاي عربي، بررسي تحليل­هاي وطني پيرامون اين انقلابها و نسبت انقلابهاي مخملي با انقلابهاي عربي را بررسي مي­کند.

در پايان کتاب نيز گفتگوي نگارنده با استاد حجت الله جودکي رايزن سابق فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در مصر و پژوهشگر تونسي دکتر سيد منصف حامدي پيرامون تحولات مصر و تونس صورت گرفته است.

نويسنده در پايان بخش سوم سخن خود را اين چنين به اتمام رسانده است: آنچه در اين کتاب آمده را بيش از آنکه بتوان بحثي منظم پيرامون تحولات اخير جهان عرب برشمرد، مي­توان کشکولي قلمداد کرد از برخي حوادث، تفسيرها و رويکردهايي که در گرما گرم تحولات جهان عرب رخ نموده يا به ذهن نگارنده آمده­اند. بي گمان بسياري از مباحث يکي به دليل زمان و ديگري به دليل بضاعت نگارنده مغفول مانده­اند . . . در واقع نگارنده بيش از آنکه بخواهد بطور منظم چيزي را به کسي بفهماند، بر آن بوده تا هيجان، دغدغه و پرسش­هايش پيرامون تحولات اخير را که هنوز پاسخي قاطع نيافته­اند با خواننده در ميان بگذارد، تا شايد اين مفاهمه به درک بهتر دو طرف از تحولات اخير کمک کند.                          

 

 

 

 

چهارشنبه 16 فروردين 1391 - 9:34


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری