سه‌شنبه 25 تير 1398 - 18:33
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

اكرم اماني

 

ابن نفيس (آفريننگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران)

 

- ابن نفيس (آفريننگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران)

- دکتر علي اکبر ولايتي

- شرکت سهامي کتابهاي جيبي وابسته به انتشارات اميرکبير،چاپ اول 1390

- شابک: 7- 376- 303- 964- 978

- قيمت: 1850 تومان

بيست و هشتمين اثر از سري مجموعه­ي آفريننگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران کتاب «ابن نفيس» به قلم دکتر علي اکبر ولايتي مي­باشد. ابن نفيس را پس از ابن سينا بزرگ­ترين پزشک تاريخ تمدن اسلامي مي­دانند. از او کتابها و رسالات متعددي بجا مانده است که مهم­ترين کار وي که نام او را قله­ي تاريخ پزشکي قرار داد شرحي است که بر بخش تشريح کتاب قانون شيخ الرئيس نوشته است و در آن براي اولين بار گردش خون را شرح داده است. او از افتخارات خويش اين را مي­داند که بهترين موجز را بر قانون نوشته ضمن اينکه در عمل نشان داده که يکي از بهترين شروح بر قانون را نيز او نوشته است. او شاگردان برجسته­اي را تربيت کرد که در ميان آنها مي­توان از ابوالفرج ابن قف – معروف به ابن قُف مي­باشد – نام برد که اصالتاً اهل کرک لبنان و جراح برجسته­ي دوران مماليک و يکي از نام آورترين پزشکان تاريخ تمدن اسلامي بود. پس از مقدمه­اي کوتاه درباره­ي ابن نفيس، نويسنده کتاب را در هفت فصل تنظيم کرده است.

فصل اول؛ نگاهي به تاريخ مصر و شام در زمان زندگي ابن نفيس نام دارد و نويسنده معتقد است که در بررسي زندگي ابن نفيس، و اصولاً وضعيت دانش در مصر و شام در قرن هفتم هجري، نگاهي به تاريخ مصر و شام در اين عصر ضروري است. هرچند عصر زندگي ابن نفيس در اواخر دوران ايوبيان آغاز شد، اما اوج و بلوغ فکري او در واقع در دوران سلسله­ي مماليک بحري بود و در اين ميان دوران سلطنت بيبرس بندقداري و سيف الدين قلاوون از اهميت بسياري برخوردار است . . .

نگارنده در فصل دوم به زندگي نامه­ي ابن نفيس مي­پردازد و مي­گويد: حکيم الاجل، رئيس الاطبا، ابوالحسن / ابوالعلاء علاءالدين علي بن ابي الحزم ابن نفيس قرشي دمشقي مصري، پزشک، کاشف گردش ريوي خون، اديب، عالم منطق و فلسفه و لغت، مورخ و فقيه شافعي اهل دمشق بود. در بسياري از منابع او را ابن سيناي ثاني لقب داده­اند که نشان از جايگاه برجسته­ي او در طب اسلامي دارد. در منابع به تاريخ تولد او اشاره نشده است، اما با توجه به تاريخ درگذشتش و مدت عمرش که حدود 80 سال بوده، مي­توان حدس زد که تاريخ ولادت او احتمالاً حدود 607 ق/ 1210 م بوده است. وي درباره تحصيل ابن نفيس مي­گويد: دوران اوليه­ي زندگي و رشد و تربيت او در دمشق اطلاعات چنداني در دست نيست. او در دمشق رشد يافت و به تحصيل پرداخت. در بيمارستان نور دمشق او زير نظر دو تن از اطباي برجسته آن دوران به تحصيل طب نظري و عملي پرداخت. مهم­ترين اقدام ابن نفيس، در کنار نگارش آثار برجسته­ي طبي، در رشد و گسترش دانش طب تربيت دانشجوياني بود که هرکدام در روزگار خود اطباي برجسته­اي شدند. از جمله شاگردان او به اين افراد مي­توان اشاره کرد:

صفي الدين ابوالفتح مسيحي، سديد دمياطي طبيب يهودي، ابوالفرج اسکندري، ابوالفرج ابن قف، ابن ابي حليقه امين الاطبا و . . .

ابن نفيس هيچگاه ازدواج نکرد و پيش از مرگ چون خانواده­اي نداشت خانه و کتابخانه­ي بسيار نفيس خود را وقف بيمارستان منصوري قاهره کرد. در وصف ابن نفيس گفته­اند که وي به داشتن حافظه و هوش بالا و فروتني شهرت داشت، وي يکي از برجسته­ترين دانشمندان مسلمان است که با پديد آوردن آثاري نام خود را در تاريخ پزشکي فرهنگ اسلامي بلند آوازه ساخت. افزون بر آن در فقه و اصول، حديث، منطق و ادب نيز فضلي تمام داشت.

«ابن نفيس پزشک» عنوان بخش سوم کتاب مي­باشد که مؤلف در آن به آثار ابن نفيس در طب پرداخته است. نويسنده سي اثر بياد ماندني از ابن نفيس را در اين بخش ذکر کرده است که از جمله­ي آنها مي­توان به آثار زير اشاره کرد:

1) موجز القانون

2) شرح کليات قانون

3)شرح مفردات قانون

4) المختار من الاغذيه

5) تفاسير العلل و الاسباب الامراض

6) شرح مسائل حنين بن اسحاق

7) تشريح الاعضاء المفرده

8) شرح اشارات ابن سينا

9) شرح طبيعه الانسان بقراط

10) مشهورترين کتاب ابن نفيس و يکي از نخستين کتابهايش، شرح تشريح ابن سينا است که شرح بر علم تشريح در کتاب يکم و سوم القانون ابن سينا مي­باشد و . . .

مهم­ترين کشف ابن نفيس در علم تشريح کشف گردش خون ريوي يا گردش کوچک خون است که مؤلف در فصل چهارم به آن مي­پردازد. چشم پزشکي، طب عمومي و گياه داروشناسي عناوين ديگري هستند که نگارنده در اين فصل به آنها پرداخته است.

فصل پنجم ذيل عنوان «آراي ابن نفيس در اروپا» نام دارد و مؤلف در اين باره چنين مي­گويد: آنچه در قرن اخير موجب شهرت ابن نفيس و توجه دانشمندان به وي شده، آگاهي او از گردش ريوي است که نشان مي­دهد بايد در انتساب اين کشف به ميگل سروتو که در قرن شانزدهم، يعني سه قرن پس از ابن نفيس، مي­زيسته است، ترديد کرد. نخستين بار يک دانشجوي مصري دانشکده فرايبورگ آلمان، بنام محيي الدين تطاوي در سال 1924 در ايالت پروس، کتابخانه برلين به نسخه­اي از شرح تشريخ القانون ابن نفيس دست يافت که اين نظريه در آن مطرح شده بود. تطاوي رساله­ي دکتراي خود را با عنوان«گردش ريوي خون از نظر ابن نفيس قرشي» براساس اين کتاب تهيه کرد که بحث­ هاي بسيار برانگيخت . . .

آثار منتشر شده­ي ابن نفيس و کتاب شناسي وي عناوين فصلهاي ششم و هفتم کتاب را شامل مي­شوند. که در فصل ششم مؤلف به 9 اثري که از ابن نفيس به چاپ رسيده از جمله؛ المختار من الغذيه، کتاب الموجز في الطب، شرح تشريح القانون، شرح فصول بقراط و . . . اشاره مي­کند.

و در فصل هفتم درباره­ي کتاب علاءالدين القرشي اعاده اکتشاف مي­گويد: اين کتاب توسط يوسف زيدان در سال 1999 م در ابوظبي منتشر شده است. در فصل اول کتاب تحقيقات جديد درباره­ي ابن نفيس را فهرست وار مطرح کرده است که براي هر محققي درباره­ي ابن نفيس بسيار مفيد است. در ادامه به بررسي اسم و القاب و کنيه­ي وي مي­پردازد. در صفحه­ي 69 به نقد و بررسي کتاب الشامل ابن نفيس پرداخته و نسخه شناسي کاملي از ان ارائه شده است. از صفحه­ ي 85 تا 108 به بررسي آثار وي پرداخته و درفصل پنجم روش تجربي و علمي ابن نفيس در طب را بررسي کرده است و . . .

نگارنده 7 کتاب ديگر در فصل کتاب شناسي ابن نفيس را مورد بررسي قرار داده است.

               

 

 

سه‌شنبه 8 فروردين 1391 - 12:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری