جمعه 6 مرداد 1396 - 23:37
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

نيما نوربخش

 

«نقاشي‌خط»: هنري برخاسته از تاريخ

 

گزارشي از همايش پژوهشي نقاشي خط در اختتاميه نمايشگاه «خط ‌نگاره‌ها»:

جشن پايان سال گالري پرديس ملت،‌ همزمان با اختتاميه نمايشگاه «خط نگاره ها؛ بازخواني خط و عناصر نوشتاري در هنر نوگراي ايران» با حضور نخبگان هنري و مديران فرهنگي عصر شنبه بيستم اسفند 90 برگزار شد.

به گزارش خبرگزاري فارس، در اين نشست پژوهشي که با حضور چهره‌هاي به نامي نظير آيدين آغداشلو، علي شيرازي، نصرالله افجه‌اي،‌ پرويز کلانتري، عليرضا سميع آذر، احمد مسجد جامعي،‌ امير خوراکيان(رئيس سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران)، سيد قاسم ناظمي (معاون هنري سازمان فرهنگي هنري)، منبتي (مديرعامل مؤسسه تصوير شهر)، صادق تبريزي،‌محمود جوادي پور،‌ سيف الله پويا راد، حميد کشميرشکن، بهنام کامراني،‌ شهناز زهتاب،‌ سهراب هادي،‌ الهه خاتمي، عباس مشهدي زاده، پيمان معادي، عنايت  الله نظري نوري، بابک اطميناني .... همراه بود،‌ مجموعه سخنراني ها و جلسه هم انديشي درخصوص چيستي نقاشي خط و ريشه هاي آن برگزار شد که به گفته بسياري از استادان چنين مکاشفه و تحليلي در اين باره تاکنون برگزار نشده بود.

سولماز نراقي هنرمند و محقق گرداننده اين نشست بود او با ارائه مقاله اي دو سئوال محوري طرح کرد:

«تقدم نقاشي بر خط يا خط بر نقاشي؟ و نيز آيا نقاشي خط امروز از گذشته‌ها مي آيد يا فرزند امروز است؟» و از حاضران خواست تا در اين وادي به گفت و شنود بپردازند.

آيدين آغداشلو،‌ نقاش و تاريخ هنرشناس برجسته آغازکننده اين بحث بود. او رعايت ادب، احترام و آداب استاد و شاگردي در عالم خوشنويسي را ستود و آن را شايسته تقدير دانست اما درعين حال تأکيد کرد:«بايد با حفظ اصول اخلاقي، شجاعت نقد هنري به اين وادي هم برسد. متأسفانه خوشنويسي در سايه تعارفات از نگاههاي تازه و متنوع به دور مانده است و گاه به تکرار و دور خود پيچيدن گرفتار آمده است. بايد ميان احترام به استاد و نقد آثار هنري او تميز قائل شد و کمک کرد تا اين دايره پيچيده شکسته شود.»

آغداشلو با ستايش از جلوه گري هاي خط نقاشي سيدمحمداحصايي و رها نويسي هاي صداقت جباري؛ علي شيرازي را مهم ترين جلي نويس معاصر ايران خواند که با طراز اولي در خوشنويسي به نوآوري‌هايي در نقاشي خط رسيده است اما در عين حال همه اين اساتيد را پيرو نقاشي خط هاي کهن اين سرزمين دانست که ريشه‌هايش در قرن هاي پنجم، ششم و هفتم هجري قمري بر روي سفالينه‌ها و ظرف‌هاي مينايي ديده مي‌شوند.

آغداشلو تأکيد کرد: «به رغم همه نوآوري‌هاي اساتيد امروز اعتقاد دارم نقاشي خط حرف تازه اي ندارد و ريشه‌اش در دل تاريخ است. از ديروزها تا امروز نقاشي خط در واقع تجليل از يک خاطره است. خوشنويسي بي انقطاع‌ترين هنر هزار و چندساله اين سرزمين است و نقاشي خط، تجليل از خاطره مقدس خط است که هرکس با سليقه خود سهمش را ايفا مي کند.»

علي شيرازي، دومين سخنران اين هم انديشي بود.

او که به درشت نويس ترين نستعليق خاورميانه شهرت دارد؛ گفت: «من هم قبول دارم جنبه‌هاي کاربردي خوشنويسي در روزگار ما از بين رفته است،‌ نرم افزارهاي کامپيوتري خوشنويسي به همه نيازهاي مردم پاسخ مي‌دهد، لذا آن چه امروز محوريت يافته جنبه‌هاي هنري خوشنويسي است. اما خوشنويسي هنري ايران آنقدر جايگاه و آوازه جهاني دارد که مي تواند در اين مسير نيز به زايش هاي نو برسد.»

شيرازي خاطرنشان کرد: «من عبارت نقاشي خط را صحيح مي‌دانم و يکي از ريشه‌هاي آن را در سياه مشق جستجو مي‌کنم، از اين منظر معتقدم آنقدر گاهي به علوم و هنر گسترش يافته که با ادارک درست از خوشنويسي مي توان به کمپوزسيون هاي نقاشانه هم رسيد. اما اين بدين معنا نيست که هرکس که خط خوشي دارد مي‌تواند به نقاشي خط برسد، نقاشي خط يک هنر مستقل و جداي از خط و نقاشي است.»

نصر الله افجه‌اي، چهره ماندگار نقاشي خط ايران، آخرين سخنران بخش نخست اين نشست بود.

او با تقدير از برپايي اين نشست پژوهشي گفت:«برخي نقاشي خط ها آگاهانه طوري نوشته مي‌شوند که نمي‌توان آنها را خواند زيرا در آنها نوشته ملاک نيست، انديشه‌اي که آن فرم مي آفريند هدف است؛ «نقاشي خط» وابسته به فرد و جهان بيني اوست. من نقاشي خط را همان پيش درآمد آوازهاي ايراني مي دانم که کلمه‌اي يا بيتي نمي‌خوانند اما در آغاز آوازها، زمزمه هايي را بازتاب مي‌دهند.»

افجه‌اي افزود:‌ «معضل بزرگ نقاشي خط و همين طور خوشنويسي، عدم وجود رشته‌هاي آکادميک و دانشگاهي است تا زمينه ساز رشد علمي و مدون شدن علوم شفاهي اثر شود.»

بخش دوم اين نشست پژوهشي با سخنان احمد مسجد جامعي، عضو شوراي شهر تهران آغاز شد. او «گفت و گو» را در ذات فرهنگ و هنر دانست و گفت: «بدون گفت و گو هيچ اتفاقي در فرهنگ و هنر نمي افتد و در سايه همين گفت و گوست که سبک هاي هنري جان مي گيرند.»

او از زنده‌ياد «سيمين دانشور» ياد کرد و با يادآوري کلاس‌هاي زيبايي شناسي او که مسجد جامعي نيز در آنها شرکت داشته، گفت‌: «سيمين دانشور به هنر متعهد تأکيد داشت، هنري که در سرزمين مادري ريشه داشت و اصالت‌هاي تاريخي سرزمينش را پاس مي‌دارد، به گمانم نقاشي خط ايران چنين هنري است که امروز علاوه بر جايگاه بزرگ جهاني، توفيق آن در بازارهاي بين المللي حتي به شکل کاربردي در دکوراسيون هاي داخلي،‌ لباس و ... نيز متجلي است.»

صادق تبريزي، هنرمند پيشگام نقاشي خط ديگر سخنران اين نشست بود او دوره خوشنويسي را به پايان رسيده دانست و نقاشي خط را راه برون رفت از اين بن بست تلقي کرد.

او گفت: «هيچکس نمي تواند ادعا کند آغازکننده نقاشي خط در ايران بوده است.»

بابک اطميناني، نقاش پيشکسوت در اين نشست با اشاره به اينکه در نقاشي خط، غلبه بر جنبه‌هاي نقاشانه است نتيجه گرفت که يک نقاش مي‌تواند نقاشي خط بهتري خلق کند و «اسدالله کياني» هنرمند صاحب نام ديگر نيز با او اعلام همراهي کرد، اما عنايت الله نظري نوري، هنرمند پيشکسوت با آنان مخالفت کرد.

او با استناد به آثار علي شيرازي که از خوشنويسي پاي در وادي نقاشي خط گذاشته است گفت:‌ «امروز نقاشي خط هاي استاد علي شيرازي که بر پايه قواعدهاي زيباشناختي بصري نستعليق استوار است و مايه فخر و مباهات هنر ايران در منطقه شده است ريشه در خوشنويسي غني ايران دارد. من به گواه آثار استاد علي شيرازي و ديگر اساتيد به نام مثل احصايي، افجه‌اي مي‌گويم کساني که قواعد خط را استادانه مي‌دانند در اين گونه هنري، نقاشي خط، بارزترند. ضمن اين که من نيز معتقدم نقاشي خط به کسي وحي نشده است و اين هنر ريشه در تاريخ کهن ايران دارد.»

نمايشگاه خط نگاره؛ بازخواني خط و عناصر نوشتاري در هنر نوگراي ايران که از   18 دي ماه به همت مؤسسه تصوير شهر، معاونت هنري سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران و پرديس سينما گالري ملت آغاز به کار کرد، با اين همايش پژوهشي به کار خود پايان داد.

 

دوشنبه 22 اسفند 1390 - 10:4


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری