جمعه 24 آذر 1396 - 21:7
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

نيما نوربخش

 

داستان يک حماسه

 

نگاهي به گروه فيلمسازي «شب واقعه» (شهرام اسدي)

 

شب واقعه پنجمين اثر شهرام اسدي داستان شخصي به نام درياقلي سوراني را چهل روز بعد از آغاز جنگ تحميلي روايت مي­کند. او پس از آنکه خانواده­اش را از شهر آبادان راهي مي­کند، به اوراق فروشي خود در حاشيه بهمن شير برمي­گردد. پسر نوجوان درياقلي خواهان حضور در شهر و مقابله با نيروهاي عراقي است. درياقلي در کش و قوس فرستادن پسرش، به طور اتفاقي از نقشه محاصره آبادان مطلع مي­شود و تلاش مي­کند تا نيروهاي ايراني را در جريان اين تهديد قرار دهد و . . .

تدارک ساخت فيلم شب واقعه در بهار سال 1387 آغاز شد و در نهايت فيلمبرداري آن، دي ماه در آبادان شروع شد. شهرام اسدي (کارگردان) درباره فيلمنامه شب واقعه (نوشته همايون شهنواز) مي­گويد: «من به سمت فيلم­هايي مي­روم که با مختصات ذهن من تطبيق داشته باشد و فيلمنامه شب واقعه مرا جلب و مجاب کرد تا آن را کارگرداني کنم. تلاش کردم تا به فيلمنامه اصلي وفادار بمانم، اما با تحقيقاتي که حدود شش ماه طول کشيد و صحبت­هايي که با دوستان، آشنايان و خانواده درياقلي داشتيم و بازديد از لوکيشن­ها و مناطق مورد نظر، به واقعيت­هاي ديگري رسيديم که بخشي از تغييرات فيلمنامه اوليه را پيش آورد. اما تغييرها محدود به نسخه اوليه نبود؛ بخش ديگري از تغييرات فيلمنامه مربوط به شخصيت پردازي است که طبق سليقه من و نوع نگاهي که دارم شکل گرفت و بخش سوم هم مربوط به موقعيت­ها و لوکيشن­ها بود. اجراي بعضي از نکاتي که در فيلمنامه وجود داشت، ممکن نبود و سختي­ها و هزينه­هاي زيادي را پيش مي­آورد که همه اين­ها لحاظ شد و به فيلمنامه نهايي منجر شد.»

اسدي درباره فضاي فيلم مي­گويد: «لوکيشن براي من مهم و قابل توجه است و مثل بازيگر نقش اول فيلم به آن اهميت مي­دهم. قبل از شروع فيلمبرداري، براي انتخاب لوکيشن وقت مي­گذارم تا فضاي دلخواهم را بيابم. در اين فيلم نگاه ما به نخل، رود و فضاها به گونه­اي است که در راستاي آن بيان و تکميل ابعادي از شخصيت­هاي فيلم نقش مي­گيرند.»

سيد احمد ميرعلايي (تهيه کننده) درباره چگونگي توليد فيلم مي­گويد: «در ابتدا مستندي تحت عنوان اگر درياقلي نبود، چه مي­شد ساخته شد و بعد آقاي شهنواز به نوشتن فيلمنامه ابتدايي آن پرداخت. پس از آن آقاي اسدي براي کارگرداني اين اثر انتخاب شد و با ايشان چند بار به آبادان رفتيم و تحقيقاتي در مورد درياقلي انجام داديم و در جريان توليد به خاطر مسائل اجرائي، تغييراتي در فيلمنامه اعمال شد. براي فيلم نزديک به120 ماشين اوراق شده توليد شده قبل از سال 1350 را از شهرهاي مختلف به فضايي مشرف به بهمنشير آورديم و فضاي اوراقي را ساختيم. ما همچنين از کاراکتر ميمون در فيلمنامه ابتدايي، به مرد سياهپوست در فيلمنامه نهايي رسيديم. البته ماجراهاي جالبي نيز در اين راستا پيش آمد از جمله اينکه ما به باغ وحش تهران رفتيم و عنتر و منتر پير باغ وحش تهران را ديديم و حتي يک ميمون براي فيلم تربيت کرديم اما جثه اين ميمون کوچک بود و گاهي در کادر دوربين گم مي­شد و بعضي اوقات به خواست خود جلوي دوربين مي­آمد. بنابراين ما مجبور بوديم از يک شامپانزه استفاده کنيم اما زماني که در سياه لشکرها به اين نابازيگر سياهپوست برخورديم. خانم لادن مستوفي پيشنهاد داد که از وي در فيلم استفاده شود گرچه آقاي اسدي در ابتدا با اين نظر مخالف بودند اما در نهايت به اين نتيجه رسيدند که انتخاب مرد سياهپوست بهترين گزينه است.»

ميرعلايي درباره مضمون شب واقعه که درباره دفاع مقدس است، مي­گويد: «اين فيلم نماد سينماي ملي است و تصويري از رشادت و مبارزه مردم براي حفظ سرزمين­شان است و نقش مردم را در اين جنگ نابرابر نشان مي­دهد. در شب واقعه سعي شده تا از کليشه­هاي رايجي که در برخي از فيلم­هاي دفاع مقدس وجود دارد، پرهيز شود و با نگاهي جديد که مخاطب امروزي مي­پسندد و به آن توجه دارد، به موضوع مقاومت­هاي مردمي در دوران هشت سال دفاع مقدس پرداخته شود.

شب واقعه مي­تواند پيام جهاني داشته باشد و خارج از مرزها حماسه مردم ايران را در دوران دفاع مقدس نشان دهد که چگونه مردم تا آخرين قطره خون خود از کشورشان دفاع کردند. موضوع دفاع مقدس درياي بيکراني از مفاهيم و مسائل ارزشي است که بايد هنرمندان و فيلمسازان از زواياي مختلفي به آن بپردازد. زيرا مخاطب با موضوع آشناست و بايد از زاويه جديدي حوادث را روي پرده سينما نظاره گر باشد. همان طور که انتظار مخاطب از سينما هر روزه بيشتر مي­شود، مسئولان هم بايد حمايت­هاي بيشتري از توليد فيلم­ها داشته باشند، به ويژه که اين فيلم­ها مربوط به دفاع مقدس مي­باشد. البته فيلمسازان هم بايد به اين نکته توجه کنند که هر فيلمنامه­اي را نبايد با مضمون دفاع مقدس کار کرد، بلکه به دليل حساسيت­هاي زيادي که در اين حوزه وجود دارد، بايد با دقت بيشتري عمل کرد و دست به نگارش فيلمنامه­هايي زد که سوژه­هاي جديدتري را دست مايه کار خود قرار داده­اند. کاري که درياقلي در دفاع مقدس کرده، بي نظير است و ارزش دارد. با تلاش او بخشي از کشور ما قدرتمندانه و با غرور نجات پيدا کرد. خوشحالم که با اين فيلم ياد و خاطره يکي از بزرگترين مردان تاريخ اين سرزمين حفظ مي­شود. من معتقدم که خداوند به کارهايي که براي شهدا انجام مي­شود عنايت ويژه­اي دارد. هرچه از دوران دفاع مقدس دورتر مي­شويم، ساخت فيلم جنگي سخت­تر مي­شود. جذب مخاطب امروز دشوار است و حساسيت بالايي مي­طلبد. بعضي از مسئولان فکر مي­کنند امکانات جنگي کافي است و به راحتي مي­توان در اين زمينه فعاليت کرد، در صورتي که امکانات ضعيف شده است و گاهي سخت به دست ما مي­رسد. ما نمي­خواهيم فيلم­هايمان ضعيف شود، باور داريم که توان هنري هنرمندانمان بيشتر شده و نگاه بهتري پيدا کردند، اما کمبود امکانات به ما لطمه مي­زند. همچنين بايد بدانيم زبان سينما و تعزيه بسيار متفاوت است. برخي دوستان فکر مي­کنند به صرف مذهبي بودن و به جنگ رفتن مي­توانند فيلم دفاع مقدس بسازند؛ اما اين تصور، تصور اشتباهي است و معتقدم بايد زبان سينما را شناخت و به وسيله آن جذب مخاطب کرد.»

مير علايي درباره جلوه­هاي ويژه شب واقعه مي­گويد: «جلوه­هاي ويژه در اين فيلم به دليل اينکه موضوع حول و حوش دفاع مردم آبادان در زمان جنگ تحميلي است، به طور طبيعي احتياج به دقت و ظرافت بيشتري داشت و زمان بيشتري هم از سازندگان فيلم گرفت. جلوه­هاي ويژه فيلم به دو صورت ميداني و رايانه­اي بوده است. که مسئوليت جلوه­هاي ويژه ميداني به عهده محسن روزبهاني بوده است.»

ميرعلايي درباره حميد فرخ نژاد مي­گويد: « شب واقعه يک بازيگر اصلي دارد و بقيه مي­آيند در قصه و خارج مي­شوند. براي نقش درياقلي چند گزينه داشتيم که فرخ نژاد از گزينه­هاي اصلي بود. خوشبختانه شرايط حضور او در اين فيلم فراهم شد. بنده نقش درياقلي را يکي از درخشان­ترين بازي­هاي فرخ نژاد مي­دانم. همچنين رابطه خاص فرخ نژاد با مرد سياهپوست و بازي گرفتن از اين نابازيگر به بهترين وجه توسط فرخ نژاد انجام شده است.»

امير کريمي (مدير فيلمبرداري) درباره شب واقعه مي­گويد: «هشتاد درصد فيلمبرداري اين فيلم در شب و در نخلستان­هاي جنوب انجام شده است. اين ويژگي کار را دشوار و روند آن را طولاني مي­کرد. در شرايط عادي فيلمبرداري اين فيلم در دو ماه به پايان مي­رسيد، اما به دليل جنس کار، تنوع لوکيشن­ها و فيلمبرداري در شب، کار 4ماه طول کشيد. دوربين روي دست، فيلمبرداري زير آب، روي آب و کشتي، صحنه­هاي جنگي، صحنه­هاي شلوغ در شهر، نماهاي داخل هواپيما و روي تانک در اين فيلم داشتيم. از اين نظر شب واقعه تنوع بصري فراواني دارد. فکر مي­کنم فيلمبرداري اين فيلم ديده مي­شود.»

محسن روزبهاني (طراح جلوه­هاي ويژه شب واقعه) مي­گويد: «فيلمنامه صحنه­هاي جنگي متعددي داشت، اما آقاي اسدي ترجيح مي­داد بيشتر به روابط شخصيت­ها نزديک شود. با اين همه البته در فيلم صحنه­هاي درگيري و انفجار وجود دارد. سکانسي در اوراقي درياقلي که در آن بمباران اتفاق مي­افتد از جمله صحنه­هايي است که من دوست دارم. سکانس کابوس درياقلي که آتش سوزي در اتاقي اتفاق مي­افتد، اجراي خوب و تأثيرگذاري درآمده است. لادن مستوفي در اين سکانس مقابل دوربين رفت و خوشبختانه با هوشمندي او و آقاي اسدي اين صحنه خوب و بدون اتفاق و حاشيه فيلمبرداري شد.»

حميد فرخ نژاد درباره نقشي که در شب واقعه بازي کرده، مي­گويد: «درياقلي را به عنوان يک آباداني مي­شناسم. به عنوان مردي که حضور نيروهاي عراقي را اطلاع مي­دهد و باعث نجات شهر از سقوط مي­شود. ايفاي نقش در يک کار خوب، به هر حال خوب است، به ويژه اين شخصيت متعلق به شهرم است و انگيزه مضاعفي ايجاد مي­کرد و در واقع اداي دين به يک شخصيت آباداني است. براي بازي در اين نقش فيلم­هاي مستند درباره او ديدم، اما تابع فيلمنامه بودم و ايده اصلي را از آن گرفتم. شب واقعه از نظر شخصيت پردازي با ساير فيلم­هاي جنگي تفاوت دارد. از درياقلي شخصيتي ترسيم شده که مانند بسياري از شخصيت­هاي فيلم­هاي جنگي که معمولاً عارف مسلک و فرهيخته نشان داده مي­شوند نيست. درياقلي زماني که در موقعيت تصميم و دفاع از کشورش قرار مي­گيرد، حماسه­اي قهرمانانه خلق مي­کند.»

فرخ نژاد درباره تهيه کننده و کارگردان فيلم مي­گويد: «تهيه کننده کار همه آنچه را که لازمه توليد يک اثر ماندگار است را در اختيار گروه قرار داده و همه تمام سعي خودشان را کردند و کار با شرايط خوبي انجام گرفت. شهرام اسدي هم روي کارش تسلط دارد و به لحاظ فکري با حرفي که فيلمنامه مي­زند بسيار منطبق بوده است که در نهايت اميدوارم حاصل تلاش اين گروه حرفه­اي اثري درخور و اندازه شهر مقاوم آبادان باشد.»

يدالله نجفي (صدابردار) درباره شب واقعه مي­گويد: « اين فيلم برخلاف تصوري که به وجود آمده يک فيلم جنگي نيست. فيلمي است درباره وضعيت انسان­ها در جنگ و روابطي که در اين شرايط سخت شکل مي­گيرد و واکنش­هائي که انسان­ها در اين مواقع دارند. اغلب سکانس­ها در شهر آبادان فيلمبرداري شده و صحنه­هاي جنگي از صحنه­هاي شهري کمتر ولي شلوغ و پُر تردد است. نماهاي شهري در اين فيلم مانند فيلم­هاي شهري نيست و شرايط کار در آن به دليل ازدحام مردم و سر و صدا ساده نبود. اغلب سکانس­هاي فيلم در شهر فيلمبرداري شده است. شهري که موقعيت جنگي دارد و شرايط زندگي در آن عادي نيست. شب واقعه پر از نماهاي شلوغ است که حس ترس و تنش و اضطراب را به مخاطب منتقل مي­ کند. کار در چنين فضايي دشوار، اما جذاب است. حضور بازيگران مختلف در اين نماها و ازدحام و شلوغي حاکم بر اين صحنه­ها صدابرداري را از شکل مرسوم و عادي آن خارج کرده است. تصويري که در فيلم از جنگ و تأثير آن بر زندگي مردم ارائه مي­شود را دوست دارم و از اين تجربه راضي هستم. اين فيلم­ها با وجود دشواري به دليل تفاوت­هايي که به فيلم­ هاي آپارتماني و شهري دارند براي عوامل جذاب هستند.»

شهرام اسدي در يادداشتي بر فيلم در جشنواره فيلم فجر نوشت: «بسمه تعالي، شب واقعه داستان سفري است از نبودن به شدن و از برون به درون، که همه عالم و همه زيستن ما در اين عالم نيست جز سفري که پيموده مي­شود با جبر و اختيار، و با عشق و عقل و دل. و داستان درياقلي در اين ميان، که داستان همه ماست، از سرنوشتي مي­گويد رخنه پذير و تغييرگرا، و از مسير و معبري مي­گويد هزار شاخه، به هزار سوي رفته، و از آن سؤال جاويد که: از کدام سوي بايد رفت؟»

«مشخصات شب واقعه»:

کارگردان: شهرام اسدي، فيلمنامه: همايون شهنواز، مدير فيلمبرداري: امير کريمي، صدابردار: يدالله نجفي، طراح صحنه و لباس: عباس بلوندي، طراح چهره پردازي: جلال الدين معيريان، تدوين: حسين غضنفري، موسيقي: کارن همايونفر، صداگذار: اميرحسين قاسمي، جلوه­هاي ويژه ميداني: محسن روزبهاني، جلوه­هاي ويژه رايانه­اي: حسن ايزدي، مدير توليد: سيد ابوالقاسم حسيني،

بازيگران:

 حميد فرخ نژاد، لادن مستوفي، حبيب دهقان نسب، عليرضا کمالي نژاد، بابک انصاري

تهيه کننده: سيد احمد مير علايي، زمان: 95 دقيقه.        

 

چهارشنبه 12 بهمن 1390 - 11:20


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری