جمعه 27 مرداد 1396 - 9:43
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

بررسي کارنامه ادبي سه شاعر کودک و نوجوان

 

 دومين برنامه از سلسله نشست هاي«آينه‌هاي روبرو» با بررسي موضوع «پيشينه اشيا در شعر محمدکاظم مزيناني، ناصر کشاورز و جعفر ابراهيمي شاهد»، با حضور محمدحسن حسيني، عليرضا متولي، محمد ناصري و ناصر کشاورز در سالن ماه حوزه هنري برگزار شد.

محمدحسن حسيني، مجري و کارشناس در ابتداي اين برنامه گفت:‌ مشکلي که در شعر کودک ما وجود دارد اين است که به محض رسيدن به مفاهيم انتزاعي، متوقف مي‌شويم. صداي شاعران کودک و نوجوان کشور ما از صداي شاعران ديگر بلندتر است. چون بچه‌ها ذات‌شان به فطرت انساني نزديک‌تر است و هرچه که مي‌بينند درست است. اين ما هستيم که خودمان را با آن‌ها محک مي‌زنيم و تلاشمان در دنياي آن‌ها، اين دنيا را به هم نمي‌زند چون ما فقط مي‌خواهيم به آن‌ها چگونه راه رفتن را ياد بدهيم.

وي افزود: جان بخشيدن به اشيا بيشتر در شعر خيام ديده شده است. اين تکنيک هنوز هم در شعرهاي ادبيات ما وجود دارد. در شعر شاعران عرب‌زبان هم چنين کاري انجام مي‌شود. مثلا آدونيس هم با چنين رويکردي، از کم‌ترين کلمات براي رساندن معاني و مفاهيم عميق بهره مي‌برد. در کل به يک تعبير عربي، بهترين شاعران دروغگوترينشان هستند و يا به تعبير سهراب سپهري، شاعران دچار شديدترين شکل ادبيات هستند. بنابراين ممکن است خيلي‌ها نتوانند درک‌شان کنند.

اين شاعر ادامه داد: شعر اين 3 شاعر(محمدکاظم مزيناني، ناصر کشاورز و جعفر ابراهيمي شاهد) مانند 3 آينه‌اي است که روبروي هم قرارشان داده‌ايم و مي‌خواهيم درباره‌شان صحبت کنيم. هر اصل در جهان تصويري دارد که در سايه آن تصوير ديده مي‌شود. درباره شعر مزيناني بايد بگويم که با يک زبان خوش‌بافت، نرم و پر از تصوير و ايجاز پيش مي‌رود و در طراحي شعرش يک مهندسي وجود دارد. البته اين حالت در داستان‌هاي او هم وجود دارد. شعر مزيناني سرشار از تصاوير زيبا، جاودانه و به يادماندني است. مثلا او از صندلي با فرم خموده‌اش به عنوان چيزي استفاده مي‌کند که روزي چوپ و درخت بوده و حالا صندلي است.

حسيني گفت: تفاوت شعر مزيناني با شعر کشاورز و ابراهيمي در اين است که ضلع سوم هنر را نکشيده مي‌گذارد و اجازه مي‌دهد مخاطب آن را بکشد. زباني که او ارائه کرده است، تداعي‌گر سرقت ادبي نيست بلکه زبان خيلي از اين دوستان شاعر به هم شباهت دارد. اما از نظر فکري، به نظرم فلسفه فکري مزيناني به حافظ نزديک است. طرز فکر کشاورز در شعر مورد نظر، تقريبا شبيه مزيناني است ولي کمي مي‌نالد و گويي در حسرت چيزي است. اين شاعر بسيار با رمز و راز کلمات مصراع‌هايش را مي‌چيند و شعرش پر از کد و رمز است.

سراينده «کتاب باغ» در ادامه گفت: ذهن مهندسي مزيناني در کلماتش مشخص است و به دنبال اين است که طرحي که براي شعر مي‌ريزد، مشخص باشد. در شعر کشاورز، تسلط وحشتناک به ترکيب‌سازي، ايجاز در کلمات و تصويرسازي براي بچه‌ها ديده مي‌شود. نمي‌دانم اين نقطه ضعف يا قوت است، ولي در شعر کشاورز نمي‌توان جاي کلمات را تغيير داد. از نظر محتوايي، مزيناني شاعري است که خودش را متعلق به جهاني خاکي مي‌بيند که به افلاک مي‌رود. کشاورز عنصري خاکي در شعرش دارد که مي‌خواهد غصه‌ درشت خود را بگويد. اين کاري است که جاي کاري براي ارائه به نوجوانان دارد. البته جنس اين غم، حزن نيست بلکه گونه‌اي از دلمردگي و بازماندن از سفر است. در فرهنگ ما انتظار ايستاده مرسوم است ولي انتظار موجود در شعرهاي کشاورز، يک انتظار نشسته است.

وي افزود: شاعر سوم، يعني جعفر ابراهيمي، به گونه ديگري با اين دو شاعر تفاوت دارد. او يک روستايي رند است. شعر ابراهيمي از نمونه‌هايي است که اگر بخواهيم فرهنگ بکر روستا را جستجو کنيم،‌ بايد به آن مراجعه کنيم. او هميشه به فرهنگ روستا متصل است و قرار هم نيست از آن جدا شود و مدرن شود. چون خودش چنين نمي‌خواهد. ادبيات روستايي در شعر ابراهيمي مانند داستان‌هاي محمدرضا بايرامي است. نکته ديگر اين که شعر او سراسر اميد است. البته به اين نکته اشاره کنم که اگر مي‌گويم در شعر کشاورز غم و غصه ديده مي‌شود، منظور شعري است که براي بررسي در اين نشست انتخاب شده است. چون همه اشعار او چنين مشخصه‌اي ندارند.

حسيني گفت: شعر ابراهيمي سراسر اميد است و هيچ وقت قرار نيست حسرت بخورد. مزيناني و کشاورز خود را در کنار پديده‌ها مي‌بينند ولي ابراهيمي مي‌گويد من خودم زماني اين پديده‌ها بوده‌ام. مزيناني در کنار يک صندلي که قبلا درخت بوده، مي‌ايستد. کشاورز هم در کنار سنگي که ترک دارد و دلش شکسته، ايستاده است. ابراهيمي بسيار رندي مي‌کند و مي‌گويد نه اين که من با اين‌ها زندگي کرده باشم، من خودم از اين‌ها بوده‌ام. اين روحيه روستايي باعث مي‌شود که اين شاعر اصلا در قيد و بندن نکات فني شعر نباشد. مثلا چند دفعه خودم در کنار آقاي شاهد نشسته بودم و ايشان بداهه اشعار زيبايي مي‌سرود. وقتي مي‌پرسيد که خوب است يا نه؟ مي‌ديدم که شعر بسيار بديعي است ولي مشکل وزني دارد. وقتي اين موضوع را به او مي‌گفتم، اشاره مي‌کرد که بعدا وزن را اصلاح خواهد کرد.

اين منتقد گفت: زبان محاوره بسيار خوب در شعر ابراهيمي جاري است ولي تکرار برخي لغات در شعرش موجب ايجاد مرکز ثقل مي‌شود که در مقاطعي مخاطب را سردرگم مي‌کند.

در ادامه برنامه، کشاورز گفت: معتقدم از روي شعرهاي يک شاعر، نمي‌توان شخصيتش را شناخت. نقد آقاي حسيني بسيار جالب بود. البته ايشان گاهي مواقع از مسير نقد شعر خارج شده و شاعر را نقد کردند. درباره موضوع مهندسي در شعر که درباره اشعار محمدکاظم مزيناني گفتيد، بايد بگويم که کاظم به اين موضوع اعتقاد دارد و با نيت و غرض اين‌گونه شعر مي‌گويد. در کل بايد بگويم نقد شما بر شعر ما 3 نفر بسيار برايم جالب بود. وي در بخشي از سخنانش گفت: معتقدم هنوز هم شعر نوجوان در کشور ما وجود ندارد. شعر کودک بيشتر جا افتاده است و شعر خردسال هم وجود دارد ولي شعري نداريم که بتوانيم ادعا کنيم، براي نوجوانان سروده شده است. يا نحوه انتشارشان مشکل دارد يا نحوه تعامل ما با نوجوانان صحيح نيست. پيش مي‌آيد که شاعرهاي کودک شعري مي‌گويند ولي براي کودکان نيست. بنابراين اسم شعر نوجوان روي آن مي‌گذارند که البته هويت مشخصي ندارد چون دقيقا مشخص نيست براي که سروده شده است. به همين دليل نوجوانان از آن استقبال نمي‌کنند چون احساس مي‌کنند برايشان شعر کودک سروده‌اند و دست کم گرفته شده‌اند.

کشاورز ادامه داد: به همين دليل است که مي‌گويم اعتقاد دارم شعر نوجوان نداريم و مي‌گويم بسياري از شعرهاي خودم هم که با عنوان شعر نوجوان منتشر مي‌شوند، شعر بزرگسال‌اند. چون هنوز به تعريف مشخصي از شعر نوجوان نرسيده‌ايم.

اين شاعر گفت: ياد آن روزهاي مجله کيهان بچه‌ها افتادم که چه دوره نابي داشتيم. آن زمان، شرايط به گونه ديگري بود و اشعار کودک‌مان در دوران تعالي خود بود. در آن زمان من فقط براي دل خودم و غافلگير کردن ديگر شاعران کودک شعر مي‌گفتم. آن روزها خيلي خالص بوديم. همين بود که يک پرش بزرگ در آن زمان در ادبيات کودک و نوجوانمان رخ داد ولي مدتي است رشد يا حرکت خاصي در شعر و ادبيات کودک‌مان مشاهده نمي‌کنيم. در برخي مواقع هم تقليدي از همان شعرهاي دوران طلايي دهه 60 مي‌بينيم. اميدوارم به زودي شاهد جهشي دوباره در شعر کودک باشيم.

 

يكشنبه 9 بهمن 1390 - 10:29


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری