دوشنبه 29 آبان 1396 - 18:54
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

علي الله سليمي

 

يادداشت هاي روزانه نيروهاي اطلاعات و عمليات

 

نگاهي به كتاب«بمو»(خاطرات شناسايي منطقه قصرشيرين و ذهاب) تحقيق و تدوين: اصغر کاظمي

  كتاب«بمو»،خاطرات شناسايي منطقه قصرشيرين و ذهاب است که کار تحقيق و تدوين آن را اصغر کاظمي، محقق و پژوهشگر ادبيات دفاع مقدس انجام داده و انتشارت سوره مهر حوزه هنري اين کتاب حجيم را در 722 صفحه چاپ و منتشر کرده است. اين کتاب هفتمين اثر تحقيقي دفتر ادبيات و هنر مقاومت حوزه هنري است که در نوع خود اثر قابل توجهي محسوب مي شود، چرا که در اين کتاب بسياري از فرماندهان اطلاعات و عمليات سپاه به بازگويي خاطرات خود از فعاليت هاي اطلاعاتي و عملياتي در دوران دفاع مقدس پرداخته اند.

بمو در بردارنده پيشگفتار و پنج فصل پياپي (متن اصلي) و نتيجه گيري نهايي و ضمايم (تصوير دست نوشته ها، اسناد، عكس ها، فهرست ها و نمايه اعلام) است. در پيشگفتار، گردآورنده كتاب ـ اصغر كاظمي ـ سير آشنايي و سابقه علاقه خود را در پرداختن به شيوه كار «اطلاعات و عمليات» در جنگ ايران و عراق و چگونگي راه يابي و دسترسي به خاطرات شناسايي بمو توضيح داده و از باب براغت استهلال (آشكارسازي مقصود و خوش آغازي)، به دو بيت از شاهنامه فردوسي استشهاد كرده و قدمت و اهميت اطلاع يابي و خبرگيري ـ طلايه داري ـ از مواضع دشمن را در كهن نامه باستان فراياد آورده است. تمامي فصول پنجگانه كتاب، نقل (بازنوشته ي گفتار) تنظيم شده ده تن از راويان (گويندگان خاطرات)، به انضمام يادداشت هاي روزانه شهيد مجيد زادبود است. خاطرات راويان، از نظر كمي وكيفي و دلالت موضوعي و محتوايي با يكديگر متفاوتند، اما درمجموع از همپوشاني وانسجام و ارتباط لازم برخوردارند ـ علي الخصوص در فصل چهارم بيشترين حجم خاطره مربوط است به «احمد استاد باقر» (حدود۲۹۷ص) و كمترين مقدار خاطره از آن «مهدي قلي رضايي» (۱ص) است. بنابراين اظهارات احمد استاد باقر، در بين ديگر راويان (سرتيپ دوم پاسدار حسين الله كرم۷۰/ص، سرتيپ دوم محمود جوانبخت/ ۴۷ص، سرتيپ دوم پاسدار احمد كوچكي۱۹/ص، سرتيپ پاسدار مصطفي مولوي/ ۲۹ص، سرهنگ پاسدار محرم قاسمي/ ۲۰ص، سرتيپ دوم پاسدار جعفر جهروتي زاده/ ۲۲ص، حسين دميرچي/ ۶ص، امير شهيد سپهبد صياد شيرازي/ ۴ص، شهيدمجيدزادبود/ ۵۴ص يادداشت/ نقش اصلي و محوري دارد.

در فصل اول ـ قصرشيرين ـ گردآورنده، مقدمه واره اي درباره تاريخچه منطقه قصرشيرين از دوره باستان تا حال به دست داده، سپس اولين راوي،حسين الله كرم به شرح ديده ها و تحليل رويدادهاي به وقوع پيوسته در اين خطه، پيش از شروع جنگ پرداخته و دريافت ها و مشاهدات خود را در طول هشت سال جنگ ارايه كرده است. نگاه وگفته هاي اين راوي مقدمه و زمينه پردازي مناسبي براي فصل هاي آينده كتاب است.

 در فصل دوم ـ ارتفاعات حمرين ـ صاحبان خاطرات، به شرح شناسايي در منطقه عملياتي فكه، در اواخر سال۶۱ مي پردازند.

در فصل سوم ـ ارتفاع آق داغ ـ نخستين گرايش عمليات شناسايي در كوهستان، در ارديبهشت ماه سال۶۲ توضيح داده شده است. فصل دوم و سوم چگونگي گرايش كار اطلاعات و عمليات (شناسايي) بتدريج از جبهه هاي جنوبي به جبهه هاي مياني و سرانجام غرب به دست مي آيد.

 فصل چهارم، كه در واقع موضوع اصلي كتاب است «ارتفاعات بمو» نام دارد. در اين فصل شرح شش ماه فعاليت مستمر و پرمخاطره گروههاي شناسايي در منطقه در بندريخان عراق و ارتفاعات بمو و ديگر جايها، با جزييات تمام گزارش شده است. اين شناسايي از اواخر ارديبهشت ماه سال۶۲ آغاز مي شود و تا اوايل آبانماه ادامه مي يابد كه بيش از نيمي از حجم كتاب بدان اختصاص دارد. هدف اصلي از آن شناسايي، راه يابي بر منطقه دربنديخان عراق و انفجار سد معروف آن و يافتن راه نفوذ مناسب براي پيشروي نيروهاي ايراني به سوي بغداد بوده است. فصل پنجم به شناسايي ارتفاعات كاني مانگا وعمليات در اين منطقه پس از لو رفتن شناسايي بمو و لغو عمليات ـ مربوط مي شود. در لابه لاي مطالب و فراخور موضوعات مندرج در فصول، براي مفهوم و دقيق تر شدن شرح وقايع، يازده نقشه و كروكي از مناطق مختلف و پنجاه و سه قطعه عكس (تصاوير يادبودي رزمندگان و جاهاي متفاوت) در كتاب گنجانده شده است. اولين تلقي و برداشتي كه از مرور و مطالعه كتاب حاصل مي شود اين است كه «بمو» از جمله خاطرات و گزارشهاي متعارف و كثيرالانتشار جنگ نيست. همين ويژگي رغبت و جديت خواننده را برمي انگيزد تا در آن بيشتر تأمل كند. ممكن است نتيجه اين درنگ ـ كه مستلزم خواندن تمامي متن است ـ به كشاكش عقل و عاطفه (خرد و احساس) خواننده نيز منجر شود. بيشترين خاطرات تك نگاشت يا مجموعه هاي منتشر شده جنگ شاكله يي حسب الحالي و تأثري دارند و جنبه هاي تحليلي و تعليلي ـ يا بازجست هاي عقلاني ـ در آنها كمتر ديده مي شود. شايد همين خصوصيت يكي از علتهاي ادبي شمردن ـ ادبيات متن ـ خاطرات جنگ باشد. از جمله ويژگي هاي بارز و قابل توجه در خاطرات نقل شده در كتاب بمو ـ كه موجب تمايز ورجحان آن مي تواند بود ـ وجود رگه ها يا رد و نشان عقلي گرايي و انديشه ورزي درخاطره گويي است. اين امتياز توقع خواننده را از بايستگي ها و جديت آن دوچندان مي كند. مع الوصف، چيزي كه موجب شده است اين ويژگي و اعتناي خواننده به متن گاه مخدوش شود يا لطمه بخورد، عبارت پردازيهاي مكرري است كه بازنگر (شما بخوانيد بازنگار ـ بازنويس) بدان توسل جسته و بعضاً دلالت متن را دچار اضطراب ساخته است. نثر بازنويس، به خودي خود. البته بسيار درست و زيباست و مستقل از ماهيت موضوع و اثر سزاوار تحسين. اما براي كسي كه مي خواهد ناب نقل ها را از دهان راويان بشنود و حاق حقايق را بلاواسطه ـ بدون روتوش ـ به زبان و لهجه خاطره گويان به گوش چشم سپارد ـ پذيرفتني نيست. اين زيبايي هاي آزاردهنده بيشتر در جاهايي آشكارتر شده كه بازنويس نيابتاً احساسات و واگويه هاي راويان را به بيان آورده و يا به توصيف مناظر و شرح لحظه هاي خطير و پرحادثه پرداخته است؛ البته بي آنكه در سير و چگونگي وقوع رويدادها تصرفي كرده باشد. گرچه اين بازنگاري به قصد گويايي و گيرايي متن صورت گرفته ـ و در انجام اين مقصود هم توفيق كامل حاصل شده ـ و مطالعه ي كتاب را براي خواننده عادي خوش خوانتر و روانتر كرده است، اما اين دستكاري در اين كتاب جدي ـ و منحصر به فرد ـ براي خواننده يي كه به ديده عقل در آن مي نگرد و طالب «اصل گفته ها»ست، ناموجه مي نمايد.

از ويژگي هاي مثبت و ارزنده کتاب بمو، مي توان به جزيي نگري و مسأله شناسي دقيق در يك موضوع: مكان، زمان محدود ومشخص، درستي سير رويدادنگاري و نقل به ترتيب بررسي زمينه ها، بازگفت حوادث وتوضيح مختصر پي آمدها و بعضاً نقد و تحليل رويدادها، شروع معنادار و تدريج محتوايي متن از كليات به شرح جزئيات به مرور، رسيدن به محورهاي كلي و جمع بندي نتيجه گيري نهايي، قاعده مندي كالبد اثر و نحوه تبويب مطالب و ضمائم و الحاقات و رعايت معيارهاي مهندسي كتاب، تنوع و انباشتگي موضوعات فرعي و پراكنده ـ و مرتبط باموضوع اصلي ـ در متن اثر، فراواني آموزه هاي رزمي و نظامي و راهبردهاي فرهنگ شناختي جبهه و جنگ اشاره کرد.

 

 

يكشنبه 9 بهمن 1390 - 10:25


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری