جمعه 28 مهر 1396 - 23:18
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

نيما نوربخش

 

در خدمت ارتقاء فرهنگ ايراني و اسلامي

 

«نگاهي به ويژگي ها و مشکلات ساخت مجموعه هاي تلويزيوني فاخر ملي و اسلامي»

توليدات نمايشي «الف» ويژه، که از آن ها به عنوان مجموعه هاي فاخر نيز ياد مي شود آثاري هستند که به عنوان ويترين و شناسنامه رسانه ملي در بازار عرضه محصولات فرهنگي در داخل و خارج از مرزهاي کشور قلمداد مي شوند. اين آثار مي توانند در تقويت هويت ملي و اسلامي بينندگان نقش تاثيرگذاري داشته باشند. چنين مجموعه هايي همچنين مي توانند فرهنگ ملي ما و ارزش هاي اسلامي را که بدان پايبند هستيم را به بهترين شکلي به بيننده خارجي خصوصا بينندگان مسلمان منتقل کنند. 

ويژگي بارز مجموعه هاي «الف» ويژه، علاوه بر بودجه قابل توجه اين آثار، طيفي گسترده از مخاطباني است که جذب اين آثار مي شوند؛ چنانکه طي بيش از دو دهه اي که از توليد سريال هاي فاخر در تلويزيون مي گذرد آمار رسمي و غيررسمي نشان داده، ساير محصولات صدا و سيما در حوزه هاي مختلف در اين حد و اندازه براي تماشاگر جذاب نيستند. به جهت همين آمارها مي توان دريافت که سريال هايي چون «امام علي (ع)» چه اثر معنوي عميقي بر قشر عظيمي از مردم گذاشته اند که به هيچ وجه قابل قياس با بسياري از اقدامات فرهنگي ديگر نيست.

برخي از سريال هاي «الف» ويژه، در قالب الگويي تعريف شده، روشن مي کنند که چگونه مي توان مجموعه اي تاثير گذار ساخت که در عين دارا بودن شاخصه هاي فرهنگي و ديني قابل تأمل از ويژگي هاي بصري قابل توجهي نيز در جهت جذب مخاطب برخوردار باشد.

بودجه فراواني که لازمه توليد مجموعه هاي فاخر است. مانع از آن مي شود که مديران سيما به کارگردانان جوان و يا کساني که تجربه کمي در زمينه ساخت فيلم و مجموعه دارند، اعتماد کنند و از آنان براي توليد اين آثار استفاده کنند. که البته امري طبيعي است چرا که ساخت يک پروژه عظيم و دشوار نياز به حضور کارگرداني با تجربه و حرفه اي دارد تا بتواند به نحو احسن اثر را به سامان برساند.

با مروري بر اين روند 20 ساله، از مجموعه «امام علي (ع)» تا «مختارنامه» در مي يابيم که همواره فيلم سازاني ساخت اين آثار را بر عهده داشتند که از پشتوانه نمايشي و تصويري قابل توجهي برخوردار بودند؛ در عين اينکه مي توان انتظار داشت براي وارد شدن نگاه هاي متفاوت به اين عرصه و فعاليت طيف هاي مختلف فيلمسازان در اين زمينه، امکاني براي حضور کارگردانان جوان هم مثلا در پروژه هايي که وسعت کمتري دارند، فراهم شود.

مجموعه هاي فاخر تلويزيوني، آثاري هستند که بر اساس اهدافي متنوعي ساخته مي شوند. اما هدف اصلي اين آثار فرهنگ سازي و آگاهي بخشي است. شايد به همين دليل بيشتر مجموعه هاي تلويزيوني آثاري هستند که به داستان هاي تاريخي مي پردازند و بخشي از تاريخ اسلام و يا تاريخ معاصر کشورمان را روايت مي کنند؛ چرا که هميشه تاريخ بهترين معلم انسان ها بوده و فرهنگ و هويت ايراني و اسلاميمان به تدريج در طول زمان و در دوره هاي مختلف تاريخي به شکلي که امروزه هست، در آمده است. در نتيجه آنچه به عنوان مجموعه هاي فاخر همواره به ياد مي آيد، مجموعه هاي تاريخي و به خصوص سريال هايي با مضامين مرتبط با تاريخ اسلام هستند.

از اولين مراحل شکل گيري آثار فاخر يعني تحقيق و پژوهش تا زماني که مجموعه آماده پخش مي شود، هزينه هاي بسياري بايد صرف شود تا اين آثار از کيفيت لازم برخوردار باشند و بتوانند مخاطب را به خود

جلب کنند.(اين مرحله تحقيق در مورد سريال هاي مربوط به تاريخ اسلام حساس تر و دشوارتر است چرا که با مقدسات مردم سر و کار دارد.)

با همه ضرورت ها و نيازهايي که براي توليد اين آثار فاخر وجود دارد، مسائلي هست که توليد مجموعه هاي تلويزيوني فاخر را با مشکل روبه رو مي کند. معمولاً اين مشکلات و آسيب ها به دليل ضرورت هاي توليد آثار فاخر، ناديده گرفته مي شوند و يا به اندازه اي که لازم است به آن ها پرداخته نمي شود.

يکي از مهم ترين دشواري هاي ساخت آثار فاخر در تلويزيون و حتي سينماي کشورمان هزينه بالايي است که صرف توليد اين آثار مي شود. مسائل متعددي دست به دست هم مي دهند تا هزينه توليد اين آثار زياد باشد؛ به عنوان نمونه شيوه سنتي ساخت مجموعه هاي تلويزيوني در ايران که متفاوت با شيوه مدرن توليد چنين آثاري در دنيا است، باعث مي شود براي هر مجموعه زمان زيادي صرف شود.

اين زمان طولاني تر، دستمزد بيشتري براي عوامل و بازيگران را در پي دارد، استهلاک تجهيزات را افزايش مي دهد و بر هزينه هاي مصرفي نيز مي افزايد. از سويي ديگر براي توليد مجموعه هاي فاخر که عموماً تاريخي هستند، نياز به دکورهاي عظيم و ساختن فضاهايي است که به گذشته تعلق دارند. ساخت اين دکورها نه تنها در مرحله مطالعه و تحقيق هزينه هاي بسياري را طلب مي کند، بلکه هنگام اجرا هم به بودجه فراواني نياز دارد.

دکورهاي مجموعه هاي تاريخي حتي بعد از توليد و اتمام تصوير برداري هم هزينه هايي را براي تلويزيون و دست اندرکاران توليد آثار فاخر در بردارد؛ چرا که نگهداري از دکورها هم هزينه بر است. شايد با تمهيداتي چون تبديل اين دکورها به فضاهاي ديدني و موزه اي بتوان آن ها را به عواملي درآمدزا بدل کرد.

برخي از پروژه هاي فاخر تلويزيوني چنان بودجه بالايي را طلب مي کنند که حتي ممکن است سازمان صداو سيما به تنهايي نتواند پاسخگوي نياز آن ها باشد؛ البته در اين موارد گاه سازمان ها و نهادهاي فرهنگي کشور به تلويزيون کمک و بخشي از هزينه ها را تقبل مي کنند، اما هميشه اين همکاري به همان شيوه که مورد نياز گروه توليد است، انجام نمي پذيرد؛ گاهي تأخير در پرداخت دستمزدها يا حتي تأخير در پرداخت هزينه هاي جاري توليد يک مجموعه تلويزيوني فاخر ممکن است منجر به تعطيلي پروژه شود و اين خود به معناي افزايش بيشتر هزينه ها است. از اين رو توليد آثار فاخر نيازمند تدابيري است که کمي از اين مشکلات بکاهد و زمينه را براي ساخت آسان تر و بهتر چنين آثاري فراهم کند.

يکي از مباحث عمده در ساخت و توليد سريال هاي فاخر «الف» ويژه، اختصاص بودجه کافي است که در اين ميان اعضاي کميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي نيز تدابيري را انديشيده اند.

سيدرضا اکرمي، نماينده کميسيون فرهنگي مجلس در اين زمينه مي گويد: «نگاه اعضاي کميسيون، نگاهي کلي در اين زمينه است و تا آنجا که به ياد دارم در لايحه بودجه، اين موضوع نيزمطرح شد و مورد موافقت اعضا قرار گرفت.»

او با بيان اينکه به صورت موردي نمي توان رديف بودجه خاصي را اختصاص داد، توضيح مي دهد: «کميسيون موافقت خود را اعلام کرده و بودجه کلاني هم براي وزارت ارشاد و هم براي صدا و سيما براي پروژه هاي خاص و البته نه به صورت موردي در نظر گرفته شده است. اگر هم قرار باشد ساخت سريالي خيلي خاص باشد، بايد به اعضاي کميسيون براي اختصاص رديف بودجه جداگانه اي پيشنهاد داده شود تا اعضا پس از بررسي آن را به کميسيون تلفيق بفرستند.»

هدف دولت هم حمايت از فرهنگ و توليد آثار فاخر ملي است، اين صحبت هاي محسن علي اکبري تهيه کننده و عضو شوراي عالي سينماي ايران است که معتقد است يکي از اولويت هاي دولت حمايت از آثاري است که به هويت ايراني- اسلامي مي پردازند.

او اما توضيح مي دهد: «دولت براي حمايت از توليد اين گونه آثار نيازمند تعامل و همکاري دوجانبه است تا از اين طريق هويت ايراني و اسلامي هم به نسل جوان و هم به ساير ملل معرفي شود و اين خود نيازمند يک جهاد ملي است تا همه دستگاه ها در کنار دولت به صدا و سيما براي توليد اين گونه آثار کمک کنند.»

به اعتقاد علي اکبري با تعامل دولت، مجلس و مسئولان ارشاد اين اتفاق براي سينماي ايران افتاد و مجلس مي تواند براي توليد اين گونه آثار در سينما، بودجه اختصاص دهد، او مي گويد: «اين اتفاق مي تواند در توليد فيلم هاي تلويزيون نيز بيفتد و بايد پيشنهادش از سوي دولت به مجلس ارائه داده شود.»

علي اکبري با اشاره به تأکيدات رهبر معظم انقلاب بر امر فرهنگ و توسعه آن، اظهار مي دارد: «نگاه تعاملي و همکاري براي توليد آثار فاخر از سوي تلويزيون در دولت دهم وجود دارد و اين فرصتي مناسب براي توسعه و معرفي فرهنگ اصيل و معنوي مان به همه جهان است. اما لازمه اش آن است که مديران مياني در رسانه ملي طرح ها و فيلم نامه هاي خود را به همراه بودجه پيشنهادي از طريق معاونت سيما به رياست بودجه پيشنهادي از طريق معاونت سيما به رياست جمهوري ارائه دهند تا تصميمات لازم اتخاذ شود.»

او پيشنهاد مي دهد که تلويزيون مي تواند اقدام به ساخت سريال هايي درباره مشاهير و مفاخر ايراني-اسلامي همچون سعدي، حافظ و مولانا کند تا ديگر کشورهاي همسايه که روزگاري خود بخشي از ايران بزرگ بودند، نتوانند اقدام به تحريف پيشينه ادبي، هنري و عرفاني ما کنند.

علي اکبري توضيح مي دهد: «هم اکنون ترکيه درصدد ساخت سريال مولاناست و تا آنجا که اطلاع دارم پيشنهادهايي نيز به تلويزيون ايران در اين زمينه کرده است. با توجه به اينکه هم اکنون دولت نيز آمادگي خود را براي حمايت اعلام کرده، مي توان نخستين گام را از اين پروژه برداشت.»

علي اکبري نظر خود را درباره طرح حمايت دولت از ساخت سريال هاي فاخر اين گونه بيان مي کند: «بسياري از کارگردان و تهيه کنندگان با همين امکانات اندک و موجود اقدام به ساخت اين پروژه ها مي کنند، اما اگر مساعدت و حمايت بيشتر دولت شامل حال اين فعاليت ها شود قطعاً اين آثار با کيفيت بهتر و بالاتري توليد خواهند شد.»

ساخت مجموعه هاي فاخر ملي و اسلامي ضرورتي انکارناپذير است و مي تواند در ارتقاء و توسعه فرهنگ ايراني-  اسلامي نقش تعيين کننده اي داشته باشد. بايد تلاش کنيم تا از مشکلات فراواني که هنگام توليد اين آثار، فعاليت کارگردان و عوامل توليد را مختل مي سازد، کاسته شود. تا بتوانيم با ارتقاء کيفي هر چه بيشتر اين آثار روبرو باشيم.

منابع مورد استفاده:

1-مقاله مجموعه هاي فاخر، ضرورتي پرهزينه، مجله سروش، شماره 1483، 10 ارديبهشت 90

2-گزارش ضرورت هاي توليد سريال هاي فاخر، سهيلا قوسي، مجله سروش، شماره 1483

3-حمايت ملي براي ساخت پروژه هاي ملي، نرگس محمدي، مجله سروش، شماره 1483

 

يكشنبه 9 بهمن 1390 - 9:40


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری