سه‌شنبه 21 آذر 1396 - 8:3
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

محمدرضا صادقي

 

پيش بيني زلزله هاي سياسي در خاورميانه

 

نگاهي به کتاب«خاورميانه نو: نظريه و عمل»

نوشته فرد هاليدي، بري بوزان، هينه بوش و ديگران با ترجمه عسگر قهرمان پور

 

کتاب«خاورميانه نو: نظريه و عمل» نوشته فرد هاليدي، بري بوزان، هينه بوش و ديگران با ترجمه عسگر قهرمان پور از جديدترين کتاب هاي منتشره از سوي موسسه انتشارات امير کبير در تهران است که به مسائل خاورميانه در دو بخش نظري و عملي با رويکرد تحولات و موضوعات مهم خاورميانه در سال هاي بعد از جنگ جهاني مي پردازد. مولفان در بخش نظري کتاب سعي مي­کنند براي تحليلات خاورميانه يک طرح واره نظري ارائه دهند و بخش عملي هم با بهره گيري از چنين طرح واره­اي موضوعات مهم خاورميانه را تحليل مي­کنند و سرانجام نگاهي کوتاه به چالش­ها و تحولات آينده منطقه دارند. مجموع مباحث کتاب در هشت فصل تهيه و ارائه شده است.

 فصل اول نظريه روابط بين الملل وخاورميانه نو را بررسي مي­کند، هاليدي نويسنده اين مقاله تلاش مي­کند روابط بين المللي خاورميانه را از منظر پنج رهيافت موجود درروابط بين الملل بررسي و تحليل کند. اين پنج رهيافت عبارتند از: تاريخي، واقع گرايي، سياست خارجي، سازه انگاري و جامعه شناسي تاريخي. با مطالعه اين فصل از کتاب مي­توان تحولات اخير را هم به خوبي تحليل و تبيين کرد. به عقيده نويسنده هر رهيافت پنجره­اي تازه به روي تحولات خاورميانه است. مقدمه کتاب اشاره اي به انقلاب هاي خاورميانه دارد و تاکيد مي کند، موج انقلاب هاي جديد در خاورميانه بيشتر به زلزله­هاي سياسي گذشته شباهت دارد. همچون اروپاي سال 1948، افزايش قيمت مواد غذايي و بيکاري گسترده در مراکش موج اعتراض­ها را از اين کشور تا عمان شعله­ورکرد و درست مثل اروپاي شرقي و اتحاد جماهير شوروي در سال 1989، نااميدي از نظامهاي سياسي بسته، فاسد و غيرپاسخگو منجر به جلاي وطن نخبگان و سقوط يکباره رژيم­هاي قدرتمند در تونس، مصر و شايد ليبي شده است اما حوادث سالهاي 1948 و 1989 مقايسه­هاي درستي براي حوادث زمستان 2011 جهان غرب نيستند. انقلاب 1948 و 1989 به دنبال سرنگوني مونارشي­هاي سنتي و انقلاب 1989 به دنبال سرنگوني حکومت کمونيستي بود. انقلاب­هاي 2011 جهان عرب کاملاً متفاوت هستند: سرنگوني ديکتاتورهاي سلطاني.

مترجم در ادامه مقدمه کتاب مي نويسد: تحليل ماهيت حوادث و تحولات اخير خاورميانه از اهميت زيادي برخوردار است هر کشوري به نوبه خود متفاوت است تاکنون فقط دو انقلاب موفق شدند: تونس و مصر. آن هم به خاطر حمايتي که ارتش از مردم کرده است يک عامل کليدي در انقلابها بسيار مهم بوده است و آن نقش ارتش است اگر نيروهاي مسلح رژيم موجود حمايت نکنند رژيم سقوط خواهد کرد اما اگر نيروهاي مسلح پشت حکومت بايستد انقلابي صورت نخواهد گرفت. فصل اول کتاب با عنوان«نظريه روابط بين المل و خاورميانه نو»، به تحليل روابط بين الملل خاورميانه در پنج رهيافت مي پردازد. تحليل تاريخي، پايدارترين پارادايم: واقع گرايي، سيستم ها و دولت ها، چگونگي تصميم ها گرفته مي شود: تحليل سياست خارجي، زور ايده ها: ايدولوژي ها، برداشت ها و هنجارها و جامعه شناسي تاريخي بين المللي بخش هاي مختلف اين پنج رهيافت را تشکيل مي دهند. براي فصل دوم کتاب، عنوان «نظم و تغيير در خاورميانهچرخش نئوگرامشي در رهيافت جامعه بين المللي» انتخاب شده است. اين فصل را ريموند هينه بوش، از اساتيد حوزه خاورميانه نوشته است. وي در اين فصل بررسي مي­کند که نظام منطقه­اي خاورميانه در همان بدو تولدش با شکاف ميان واقعيت­هاي مادي چندپارگي دولت و وابستگي اقتصادي و هويت­هاي اسلامي و عربي فراملي مواجه شد که بر جامعه بين انساني سلطه داشتند. مي­توان در اين مقاله ردپاي پيش بيني تحولات اخيرخاورميانه را مشاهده کرد: نزديک به يك سده است نظام دولت­هاي خاورميانه با مرزهاي نه چندان تغيير يافته از همان بدو تولد همچنان تداوم دارند، اما اکنون منطقه آکنده از منازعه است حتي در معناي «هابزي» تلاش­هاي مداوم و مکرر براي شناختن رژيم­هاي امنيتي با شکست مواجه شده­اند، نوع ترک برداشته­اي از جامعه بين المللي منطقه­اي، با رويه­هاي معمول از قبيل حاکميت، ديپلماسي و موازنه قدرت، به چشم مي­خورد، اما مبتلا به ناهمسازي هنجاري است، مشروعيتش به شدت مورد مناقشه است. با جنگ­هاي دوره­اي، انقلاب­ها و مداخله­هايي روبروست که به دنبال بازسازي يا دفاع از اين نظم هستند. نويسنده معتقد است: به طور مسلم، تحولخاورميانه را با ترکيب رهيافت­هاي «جامعه بين المللي» و نئوگرامشي بهتر مي­توان درک کرد. فصل سوم با عنوان «خاورميانه از منظر نظريه مکتب انگليسي: جامعه بين المللي منطقه­اي؟» را  هم «بري بوزان» از اساتيد حوزه مطالعات امنيتي وخاورميانه نوشته است. وي از جمله کساني است که تلاش مي­کند از يک سو خاورميانه را در چارچوب جامعه بين المللي تحليل کرده و از سوي ديگر خاورميانه را از منظر غيرغربي نگاه کند.

بخش دوم کتاب حاضر به موضوعات مهمي که خاورميانه بعد از دوران جنگ سرد گريبانگير آنهاست مي­پردازد. فصل چهارم تا هشتم برگرفته از کتاب روابط بين الملل خاورميانه ويراسته «لوئيس فاوست» هستند. نظام دولت­ها در خاورميانه نو، نفت و اقتصاد سياسي و شکاف ژئوپوليتيک و ژئواکونوميک از جمله موضوعاتي هستند که در بخش دوم کتاب بررسي مي­شوند. در بين مباحث اين کتاب، فصل پنجم ، داستان جنگ سرد در خاورميانه را بازگو مي­کند. «پيتر اسلاکت» نويسنده اين فصل است. از نظر وي قدرت استدلالي واقع گرايي، قدرت تبييني مهمي است. هرچند اسلاکت متوجه ساختار منطقه­اي است اما طرفدار اين نظريه است که سياست قدرت و نفوذ که به ميزان زيادي ريشه در ساختار نظام دو قطبي دارد، رفتار اجزاي آن را تعيين مي­ کند. از اين رو وي معتقد است خاورميانه در برابر نفوذ و فشارهاي ابرقدرت بسيار آسيب پذير بوده است. همچنين در فصل ششم اين اثر به دوره پس از جنگ سرد پرداخته مي شود. «کراني» نويسنده اين فصل کمک مي­کند تا مخاطبان ديدگاه­هاي مفهومي پس از جنگ سرد را به طور منظم ياد بگيرند. اين فصل تحليلي، به جاي ارائه يک دورنماي تاريخ نگاري، نقاط عطف تحول وتوسعه منطقه خاورميانه را در پانزده سال گذشته بررسي مي­کند. ديدگاه­هاي تاثيرگذار مفهومي مانند: «پايان تاريخ» و «برخورد تمدنها» نتوانستند روابط بين الملل اين منطقه را تبيين کنند. قدرت واقعي آمريکا به جاي قدرت مجازيخاورميانه پس از حمله آمريکا به عراق و نقشه راه به عنوان راه برون شد از بن بست اسرائيل و فلسطين اکنون دلايل محکمي براي تک قطبي شدن جهاني است. در ادامه اين اثر، «لوسياني» نويسنده فصل هفتم به مسئله اجتناب ناپذير و فراگير نفت مي­پردازد. به عقيده وي اگرچه قدرتهاي خارجي همواره نفت را در محاسبات سياستخاورميانه­اي خود لحاظ کرده­اند. اما اين موضوع کمتر در سياست­هاي خارجي دولت­هاي عرب که نگراني­هاي کوته بينانه­اي دارند مورد توجه قرار گرفتند. سرانجام  فصل هشتم با عنوان نتيجه­گيري، چالش­هاي پيش رو و آينده منطقه، به بررسي چالش­هاي فراروي دولت­هاي خاورميانه در آينده و چشم­انداز منطقه مي­پردازد و در اين فصل تلاش مي­شود موضوعات مهم آينده منطقي بررسي شود.

 

 

 

چهارشنبه 5 بهمن 1390 - 13:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری