چهارشنبه 26 مهر 1396 - 12:45
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان بوشهر

 

ارزش نام نيکو در اسلام

 

 

مقدمه

يکي از نعمت هاي خداوند به ما انسان ها قدرت تکلم و بيان است که با اين وسيله با همنوعان خود ارتباط برقرار مي نماييم و خواسته هاي خود را به مخاطب منتقل و با او ارتباط بر قرار مي نماييم.سرعت انتقال مفاهيم خود مسئله ي مهمي است که کلمات و واژه ها در آن نقش اساسي دارند و در همين راستا نامگذاري براي اشياء و افراد اختراع شد تا با هر نام مسمي مشخص، و از تفهيم و تفهم مقصود؛ از اشتباه جلوگيري شود.

نام هر شخص علاوه بر اينکه علامتي براي اوست و باعث تمايز و تشخيص او از ديگران مي شود؛انتخاب صحيح آن مي تواند تأثير تربيتي و رواني زيادي بر او داشته باشد هر بار با صدا کردن او به اين نام،باعث ميشود که خود را با مفهوم و حقيقت آن بيشتر مطابقت داده بلکه خود را مصداق واقعي آن بداند.

اسلام عزيز که براي همه شئون زندگي برنامه و دستورالعمل داشته، ريزترين مسائل زندگي از مبداء تا معاد را با معارف بلند خود پوشش داده و قبل از ولادت انتخاب نام نيکو را سفارش نموده است. بنا به اهميت موضوع ما در ابتدا  به تحليل و تبيين نظرات اسلام پرداخته و در پايان با جمع بندي و نتيجه گيري اين تحقيق را خاتمه ميدهيم.

 

الف-معناي لغوي و اصطلاحي اسم(نام)

اسم در لغت به معناي لفظي است که بر حقيقت و مسمائي دلالت کند،اين کلمه از ماده (سمه)اشتقاق شده و«سمه»به معناي داغ و علامتي است که بر گوسفندان مي زنند،تا مشخص شود صاحب آن کيست و شايد از ريشه و ماده (سمو)گرفته شده باشد که در اين صورت به معناي رفغت وبلندي است.

همچنانکه قلٌه از دامنه بخاطر رفعت و بلنديش ممتاز شده ؛ نام نيز باعث تشخيص افراد و تمايز آنان از ديگران مي گردد. اسم در اصطلاح و عرف معادل نام و نشان است.

-نکته مهمي که ذکر آن لازم است اختلاف مراتب اسم در عرف ما و فرهنگ قرآني است زيرا در عرف ما اسم فقط به معناي نام و نشان است ولي در فرهنگ قرآن نام همراه با محتوا است ؛ مثلا وقتي اسم «الله»بر خداوند اطلاق مي شود،صرف لفظ آن منظور نمي باشد بلکه آن حقيقتي که جامع تمام کمالات است لحاظ مي شود.

ب-انتخاب نام نيکو

قرآن کريم ارتباط با خداوند و خواندن او به نام هاي نيکويش را امر فرموده و کساني که احترام خداوند را رعايت نمي نمايند و با خطاب هاي ناپسند او را صدا مي زنند مورد نکوهش قرار داده و دوري از آنان را به مؤمنين سفارش نموده است و مي فرمايد« و براي خداست نام هاي شايسته پس با اين نام ها خدا را بخوانيد و از کساني که نام هاي خداوند را تحريف مي کنند کناره گيري کنيد،آنان بزودي به جزاي اعمالي که انجام مي دهند ميرسند»  (1)

پيامبر رحمت حضرت محمد(ص)مؤمنين را به نامگذاري شايسته فرزندان سفارش نموده و مي فرمايد«نخستين چيزي که هر يک از شما به فرزندش پيشکش مي کند نام نيکواست. بنابراين هر کدام از شما نامي نيکو بر فرزند خويش نهد»(2).

اسلام  براي تشويق مؤمنين و بيان جايگاه نا نيکو اين مهم را محدود به دنيا نمي داند و تا قيامت  اتصاف نام به صاحبش را ياد آوري مي کند،آنجا که رسول خدا (ص) فرمود« نام نيکو بر خود نهيد ، زيرا در قيامت به اين نام ها خوانده مي شويد فلاني پسر فلاني بر خيز به سوي نور خود برو و فلاني پسر فلاني برخيز که نوري نداري»(3)

 

پ-کدام نام؟

پنجمين ستاره درخشان آسمان ولايت حضرت امام محمدباقر(ع) مي فرمايد: «راست ترين نام ها،نامي است گوياي عبودت و بندگي باشد . بهترين نام ها نام هاي پيامبران است»(4)

       مصداق اين حديث شريف نامهائي نظير :عبدالله،عبدالرحمن،عبداللطيف که دلالت بر بندگي خداوند مي نمايند مي باشد و بعضي از نام هاي پيامبران مثل محمد، احمد، موسي، عيسي، يعقوب، هارون، يونس، هود ، ابراهيم ، آدم ، لقمان ، خضر ، عمران و از زنان نام هائي همچون:فاطمه، مريم ، آسيه ، خديجه ، ... . حال به ترجمه بعضي از نام هاي فوق اساره مي کنيم: عبدالله يعني بنده خدا، محمد يعني ستوده، عبدالرحمن بنده خداوند رحمان، عبداللطيف بنده خداوند که بسيارظرافت دارد،محمد ستوده، احمد نيکوتر،فاطمه بريده ازشروآتش و...  .

ت-خط قرمز انتخاب نام

بعضي از نام ها ويژه خداوند متعال است و نامگذاري افراد به اين نام ها نهي شده است مثلا الله –    الرحمن – اسم خاص خداوند است و در معارف ديني از نامگذاري افراد به اين نام ها ممانعت شده است.

ث-اسم هاي زيباي خداوند

در قرآن کريم نام هاي خداوند به عدد45 مي رسد و در روايات اين نام ها به 99 نام ارتقاع مي يابد شايد اختلاف عدد به خاطر ادغام بعضي نام ها و يا اشتقاق بعضي نام ها در بعضي ديگر باشد.

نکته ظريفي که در اينجا بايد يادآوري شود اين است که خداوند خود را به نام هاي مختلفي به بندگانش معرفي نموده اند که هر نام او ما را به صفتي از صفاتش آشنا و آگاه مي سازد و امر فرموده که به آن نام ها خدا را بخوانيم«و براي خداست نام هاي نيکو،پس با اين نام ها او را بخوانيد...»(5)

در جائي ديگر از نام خود به اين صورت تجليل نموده که «تبارک اسم ربک ذي الجلال و الاکرام»(6)

و در سوره واقعه امر به قداست و تسبيح نام بزرگش نموده«فسبح باسم رب العظيم»

 

ج-اسم اعظم خدا

گرچه همه اسماء خداوند بزرگ وداراي قداستند ليکن در ميان اسماء الهي اسمي است که آن را اسم اعظم مي خوانند ، در بعضي روايات نشاني اين اسم را چنين توصيف کرده اند: « اسم اعظم در ام الکتاب(سوره حمد) مندرج است».

چ-حساسيت پيامبر اسلام در مقابل نام هاي نا مناسب افراد

سنت حضرت رسول اکرم(ص)در مقابله با اسم هاي نا مناسب اين بود که آن ها را تغيير مي داد و نام نيک را جايگزين نام هاي زشت مي کرد.

از ابن اثير نقل شده که شخصي به عنوان نماينده اعزامي خدمت پيامبر اسلام(ص)رسيد،حضرت فرمود نامت چيست؟گفت: «بغيض(بسيار خشمگين).»حضرت فرمود: «تو حبيب هستي و نامش را در همان مجلس به حبيب تغيير داد.»

در جائي ديگر ابن عمر نقل نموده: که رسول خدا (ص) نام «عاصيه» را به «جميله»تغييرداد و فرمود تو جميله هستي.زيرا عاصيه به معناي خلاف کار و جميله به معناي زيباست.

ح-فايده نامگذازي افراد به نام ائمه ي معصومين(ع)

شايد خيلي از افراد اين سؤال را مطرح کنند که مگر نام براي مشخص کردن افراد نيست؟پس غير از اين علامت گذاري چه نفعي مي تواند داشته باشدکه اينقدرحساسيت نشان ميدهيد؟

در جواب بايد گفت فوايد بسياري براين نامگذاري مترتب است که يکي از آن فوائد تشخيص افراد است ما در اينجا به پنج فايده  از فوائد مهم نامگذاري اشاره مي کنيم تاحقيقت مطلب بهتر روشن شود.

1-معرفي فرهنگ ملي و ارزشهاي آن

انتخاب نام گاهي بيان کننده ارزش هاي اخلاقي يک جامعه است مثلا نام هاي «ايمان»،«احسان»،«صادق»و ... بيان کننده مفاهيم ارزشي و ونامهاي: رستم ،سهراب مبين شخصيتهاي ملي است.

2-معرفي دين و آئين

      انتخاب نام هاي شخصيت هاي ديني يا مناسبت هاي مذهبي بر افراد نشانه علاقه به آن حقايق است مثل نام هاي ائمه معصومين عليهم السلام يا نام ماههائي چون محرم،صفر،رمضان بر افراد که ارزش حوادث آن مناسبت ها و شخصيت هاي آن زمان ها را براي شنونده يادآوري ميکندومخاطب درمي يابدکه اين نام متعلق به يک مسلمان است.

3-اعلام موضع سياسي و ديني

       در انتخاب نام ميزان علاقه مندي به جريان،آئين و يا شخصيت نهفته است، شما مي بينيد که با پيروزي انقلاب اسلامي ايران ،به علت عشق و علاقه مردم به حضرت امام خميني(ره) نام «روح الله» براي فرزندان انقلاب انتخاب شد و مردم لبنان نام «نصرالله» که يادآور عظمت«سيد حسن نصرالله»است رابراي فرزندان خودانتخاب نمودند و اين نام ها رکورددار آن مناطق شدند.

       از امام صادق(ع) سؤال شد: آيا نامگذاري فرزندان به نام هاي ائمه سودي دارد؟ حضرت فرمود:آري،مگر دين چيزي جز محبت است؟

4-ارتباط عاطفي با صاحب نام

وقتي نامي براي کسي انتخاب مي شود نوعي رابطه ي عاطفي بين صاحب نام و شخصيت مورد نظر يا مکان مورد نظر که بدان نام مي باشد برقرار ميگردد،نام حسين پيوند حماسي با سيدالشهداء برقرار مي کند و نام محرم محبت به شخصيت هاي اين ماه و بغض به مفسدان اين حادثه را گوشزد مي نمايد. امام حسين(ع) بخاطر علاقه زياد به پدرش علي (ع) و مادرش «فاطمه»نام فرزندان خود را فقط "علي "و "فاطمه "مي گذاشت و براي جلوگيري از تشابه اسمي پسوند اصغر،صغري، اوسط ووسطي، اکبروکبري را بعد از نام هريک اضافه مي نمود  مثل علي اصغر ، علي اوسط ، علي اکبر ، يا فاطمه صغري ، فاطمه وسطي وفاطمه کبري .

5-تأثير گذاري نام مناسبت بر شخصيت و هويت افراد

        انتخاب نام هاي بزرگان و شخصيت ها بر افراد، باعث مي شود که صاحب نام احساس نوعي بزرگي و وقار در خود نمايد و همرنگي خود با شخصيت مورد نظر را مضاعف نمايد. اين احساس روز به روز بيشتر و باعث اثرگذازي بر رفتار و گفتار او مي گردد تا جائي که خود را مسئول حراست از قداست آن نام مي شمارد.

خ-تأثير اعتقادات بر نامگذاري ها

نامگذاري ها غالبا با انگيزه ي عشق و علاقه به شخصيت مورد علاقه صورت مي گيرد اين علاقه ها غالبا متوجه شخصيت هاي ملي مذهبي مي شوند، در ايران اسلامي با توجه به ريشه داري اعتقادات مذهبي و علاقه مندي به ائمه ي معصومين(ع) بيشتر نام ها برگرفته از نام هاي اين بزرگان مي باشد.با برسي فراواني نام هاي دختران و پسران در سال 1389 نتيجه مي گيريم که نام هاي رديف اول تا سوم در دختران مربوط به «فاطمه»،«زهرا»و «ستايش» بوده و در پسران نام هاي«امير علي»،«ابوالفضل»و«امير حسين»  رتبه اول تا سوم را کسب نموده اند (1) و تبلور اعتقاد و علاقه به مذهب در نامگذاري ها بسيار محسوس مي باشد.

خلاصه و نتيجه گيري (کلام آخر)

با توجه به مطالب ارائه شده که چکيده اي از معارف ديني است؛ميتوان به اين نتيجه رسيد که دين اسلام به نامگذاري اهتمام ويژه داشته و انتساب نام به افراد را محدود به زمان کوتاه دنيا نمي داند و امتداد آن را تا روز قيامت هم مي داند ؛به همين علت يکي از حقوق فرزندان بر والدين را انتخاب نام نيکو دانسته است. تأثير فراوان نام مناسب بر روان انسان ها و شکل دهي شخصيت آنهاست که باعث شده پيامبراسلام حضرت محمد(ص) نام هاي نامناسب را به نام هاي نيکو تغيير دهد و از طرف ديگر چون نامگذاري ها با اعتقادات عجين شده تأثير اعتقادات را در انتخاب نامها را بسيار ملموس مي بينيم و نتيجه ميگيريم که رسالت والدين در تربيت صحيح فرزندان به روزي حلال،تعليم و تربيت و ... خلاصه نمي شود بلکه انتخاب نام مناسب اولين قدم اظهار محبت آنها به فرزندشان تلقي شده که بايد محقق شود.

 

1-در سوره مبارکه اعراف آيه 180      

 2-ميزان الحکيم  حديث8908  مؤلف م.ريشهري

3-همان حديث شماره 2586

4-ميزان الحکمه  حديث 8911     

5-آيه 108 سوره اعراف                                                       

6-سوره الرحمن آيه 78

7 – سايت مرکز آمار ايران

 

  تهيه کننده: نعمت الله عظيمي فرد

سرپرست معاونت فرهنگي و تبليغ اداره کل تبليغات اسلامي بوشهر

 

 

سه‌شنبه 27 دی 1390 - 9:12


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری