يكشنبه 30 مهر 1396 - 11:53
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

داود خسروي

 

تفاوت ديدن و نگاه کردن

 

نگاهي به گروه فيلمسازي «چشم»(جميل رستمي)

جميل رستمي متولد 18 ارديبهشت ماه 1350 سنندج، فارغ التحصيل مهندسي شيمي از دانشگاه صنعتي شريف است. او در سال 1366 وارد عرصه سينما شد و با سمت تكنسين فني شروع به كار كرد. رستمي در طي سال هاي فعاليت خود سمت هاي مختلفي در سينما داشته كه عمده آنها فيلمبرداري و دستيار كارگرداني و برنامه ريزي بوده است.

از جمله كارهاي او ساخت فيلم كوتاهي در سال 1381 به نام دردسر پسر بودن و فيلمبرداري چند كار كوتاه 35 ميليمتري dv است. او عضو شوراي مركزي كانون برنامه ريزان و دستياران كارگردان سينماي ايران نيز مي باشد.

رستمي که سوژه فيلم هايش را از زادگاهش يعني کردستان انتخاب مي کند، فيلم اول و دومش مرثيه برف و ژاني گه‌ل (درد ملت) را در کردستان ساخت.

فيلم هاي جميل رستمي به بسياري از جشنواره‎ها و فستيوال‌هاي معتبر جهاني راه يافته اند و جوايز متعدد بين‌المللي را به خود اختصاص داده اند. جايزه صلح جشنواره فيلم کلمباين، جايزه بهترين فيلمساز جشنواره بوستون، جايزه بهترين فيلم از جشنواره پلاک روتاري ايتاليا و ... و حضور در دو دوره اسکار در سالهاي 2006 و 2008 (از جانب کشور عراق) به ترتيب با فيلمهاي مرثيه برف و ژاني‏‎گه‎ل از جمله افتخارات اوست.

وي در مورد شرکت فيلم مرثيه برف از طرف کشور عراق در  اسکار مي گويد: «دوست داشتم فيلمم به نام ايران در اسکار شرکت داده شود، اما طبق قوانين اسکار، هر کشوري مي‌تواند فقط يک فيلم غير انگليسي به جشنواره ارائه کند و ايران هم هر ساله يک فيلم را که طي مدت دو هفته به زبان فارسي اکران شده باشد، به اسکار معرفي مي‌کند. بنابراين چون مرثيه برف در ايران اکران نشده بود، شرايط حضور فيلم در اسکار را نداشت. چون براساس قوانين اسکار، بايد فيلمي که در بخش فيلم‌هاي خارجي حضور پيدا مي‏کند، به زبان رسمي يا زبان دوم آن کشور ساخته شده باشد، و چون بعد از سقوط صدام، براساس آمار جمعيت و فاکتورهاي مشخص، زبان دوم کشور عراق، کردي اعلام شد، از سويي، فيلم هم در عراق به اکران درآمده بود، فيلم من شرايط آساني براي راه‎يابي به اسکار را پيدا کرد و در واقع اولين فيلم از کردستان و همچنين اولين فيلم کشور عراق بود که در اين رويداد مهم هنري جهان حضور مي‏‎يافت.»

جميل رستمي از جشنواره بين المللي فيلم هاي كودكان و نوجوانان ـ دوره بيستم(1384) پروانه زرين  بهترين فيلم و جايزه ويژه هيات داوران؛ و از جشنواره بين المللي فيلم فجر ـ دوره بيست و سوم(1383) (در بخش مسابقه سينماي آسيا) سيمرغ بلورين بهترين كارگرداني را براي فيلم مرثيه برف به دست آورد.

چشم سومين اثر سينمايي رستمي است. اين فيلم نخستين بخش از سه گانه چشم، گوش و زبان است. در اسامي فيلم ها از اعضايي از بدن انسان استفاده شده که هم مي توانند موجب گناه شوند و هم پرهيز از گناه؛ اعضايي که با آنها مي بينيم، گوش مي کنيم و حرف مي زنيم. کارگردان در قدم اول به تفاوت هاي ديدن و نگاه کردن پرداخته است.

رستمي در ارتباط با داستان چشم مي گويد: «با اين که قصه پر حادثه اي نيست ، اما ساختار و پايان خوب فيلم مي تواند در کنار جذابيت هاي بصري، مخاطب را جذب کند. ما با حوصله و بدون هيچ استرسي تلاش کرديم فيلمي استاندارد بسازيم. فيلم چشم با مضموني اجتماعي به زندگي جمعي مردم کرد با تصاويري مبتني بر نوعي ديگر از زندگي کردها پرداخته است. اين اولين فيلمم به زبان فارسي است و بازيگران حرفه‌اي سينماي ايران مانند: لادن مستوفي، مهدي احمدي، افسانه پاک‌رو و نازنين فراهاني در آن به ايفاي نقش پرداخته‌اند. هدف من از ساخت اين فيلم مانند فيلم کوتاهم دردسر پسر بودن، نشان دادن زواياي مختلف زندگي مردم کردستان بوده است، البته در فيلم‌هاي من، سياهي و نااميدي وجود ندارد.»

رستمي درباره چگونگي ساخت فيلم مي گويد: «از طرف دوست عزيزم شاهد سلطاني طرحي دريافت کردم که ويژگي هايي داشت، اما هيچ گونه فراز و فرود پيچيده دراماتيک نداشت و بيشتر، حالات و عواطف نقش اصلي را در روند داستان ايفا مي کردند و پاياني بسيار مجذوب کننده و غير قابل پيش بيني داشت که حسن ويژه آن بود. توليد اين فيلم را با اين نگاه که همراه با چند طرح ديگر تبديل به يک سه گانه کنيم، آغاز کرديم.

از دوست قديمي و فاضلم جلال شمسيان خواستم تهيه کنندگي فيلم را به عهده بگيرند. ايشان هم با توجه به سابقه فرهنگي و سرمايه گذاري در بخش عمده اي از توليدات سال هاي اخير و شناخت و بينش بسيار خوبي که نسبت به سينما و اهالي آن دارند، اين بخش را به دوش کشيدند که اين يکي از شانس هاي بزرگ من در اين فيلم بود و ستون اصلي اتکاي بنده آقاي جلال شمسيان بودند.

با توجه به محدوديت در زمان بندي تدارک و توليد فيلم از دوست ديگرمان حميد سليمي کمک گرفتيم و دعوت کرديم که به همکاران مان در اين فيلم اضافه شوند تا فرايند نگارش فيلمنامه با حضور دو نفر با سرعت و دقت بيشتري انجام شود. اوايل تير ماه(1389) فيلمبرداري را شروع کرديم و پس از 44 جلسه فيلمبرداري به پايان رسيد.»

رستمي درباره مضمون فيلم مي گويد: «سه گانه چشم، گوش و زبان در مورد اعضايي است که کارشان ديدن، شنيدن و گفتن است. در فيلم چشم تفاوت ديدن يا همان نگاه کردن مطرح مي شود؛ تفاوت چگونه ديدن و زواياي پنهان و آشکار آن. چشم فيلمي قابل فهم و در عين حال داراي لايه هاي عميق و زير متني است که بسته به بيننده و خاستگاه اجتماعي و فرهنگي اش خودنمايي مي کنند. بستر فراهم شده در داستان و شخصيت هاي آن به صورتي است که مي توانستم يک شخصيت واقعي و ملموس از کردستان را در آن جاي بدهم و تفاوت کردهاي ساخته و پرداخته فيلمسازان ديگر و خودم را به نمايش بگذارم که اين همان چهره واقعي مردمان آن سرزمين مهربان و تاريخي ست.»

رستمي درباره همکارانش در فيلم چشم مي گويد: «چشم اولين فيلم سينمايي فارسي زبان و يا به عبارتي شهري من است که داستانش در تهران امروز مي گذرد و براي دعوت از همکاران هم ويژگي هاي اين فيلم مد نظر قرار گرفت.

از بازيگراني دعوت به همکاري شد که کمتر ديده شده باشند اما شناسنامه کاري معتبر و خوبي داشته باشند؛ چهره هاي شناخته شده اي که به خودشان و مخاطبشان احترام مي گذارند و در هر فيلم و سريالي بازي نکرده اند. در اين ميان مهدي احمدي را بهترين گزينه براي نقش اول مرد فيلمم ديدم که با توجه به سابقه و همچنين چندين جلسه گفتگو، بهترين فرد براي نقش برديا بود که در طول فيلم هم با اخلاق حرفه اي و انساني خود جاي هيچ شکي براي انتخابش نگذاشت.

شخصيت ژوان بازيگري درونگراتر و ظاهر وصدايي قابل قبول براي اين نقش مي طلبيد که خوش شانس بودم و لادن مستوفي نقش را پذيرفت و هنرمندانه اجرا کرد. او بازيگر بسيار با اخلاق و همراهي است که با تمام وجود شخصيت ژوان را دريافت کرد و کاراکتر ژوان در او نفوذ کرد. کم کم در کار به زبان کردي هم مسلط شده بود و به نظر بسياري از دوستان يکي از سخت ترين و در عين حال متفاوت ترين نقش هاي کارنامه کاري اش را بازي کرده است.

فيلمبرداري اين فيلم نيز بايد در عين حال که ديده نشود، ويژگي هاي بصري کار را دو چندان کند. نورهاي ملايم و نرم همراه با قاب بندي زيباي شاپور پورامين بهترين گزينه بود. آرامش، دانش و تجربه او هر روز به من گوشزد مي کرد که با يک فيلمبردار حرفه اي و با اخلاق که با مديريت و شناخت خود دستياران شايسته اي هم کنار خود قرار داده بود، آشنا شده ام که بسيار آشنايي نيکو و پر باري بود. با توجه به اينکه درصد زيادي از لوکيشن هاي فيلم داخلي بود به اين نتيجه رسيديم که از نورهاي تيز و معمولي پرهيز کنيم و از نور هاي فلورسنتي کمک گرفتيم که نتيجه بسيار خوبي به همراه داشت.

موسيقي فيلم به فضاي خلوت و عاطفي فيلم کمک کرده است. پس از شنيدن آثار بهزاد عبدي دريافتم ساختار کلاسيک ارکستري و همچنين سازبندي هاي با حسن سليقه او با روحيه من و ساختار فيلم چشم هم خوان است. با چند جلسه گفتگو به اين نتيجه رسيديم که از سازهاي کم و موسيقي کم حجم تري استفاده کنيم که در انتها هم کل فيلم به شيوه کوارتت با حضور بهترين نوازندگان ارکستر سنفونيک اوکراين در مدت کوتاهي در همان جا ضبط شد. براي ضبط موسيقي فيلم مدت کوتاهي همراه بهزاد عبدي در اوکراين حضور داشتم و معني حرفه اي بودن و قناعت در هنر را بين هنرمندان و نوازندگان اوکراين به خوبي ديدم و بسيار آموختم. موسيقي فيلم چشم بسيار گوش نواز و دل نشين و درخور ساختار کلاسيک فيلم شده است.»     

نازنين فراهاني(بازيگر) درباره همکاري با جميل رستمي مي گويد: «تنها عاملي که انگيزه من براي بازي در اين فيلم شد نگاه متفاوت جميل رستمي در آثاري بود که پيش از اين ساخته بود و در اين ميان من فيلم مرثيه برف را خيلي دوست داشتم و معتقدم اين فيلم و فضايي که به بيننده ارائه مي‌کرد قابل رقابت با سينماي جهان است و درست به همين دليل بود که با وجود کوتاه بودن نقش پذيرفتم که کاراکتر افسانه را بازي کنم.

فيلمنامه در نگاه کلي خوب بود اما وقتي فيلمنامه را خواندم پيشنهاد دادم که روي آن کار شود و از آنجا که من فيلمنامه هم مي‌نويسم حساسيت روي اين موضوع داشتم در نتيجه قرار شد دور خواني شود و در اين دورخواني‌ها هر يک از بازيگران نظر خودشان را دادند و فيلمنامه نهايي بازنويسي شد و خوشبختانه جميل رستمي هم با خوشرويي استقبال کرد و معتقد بود که وجود چندين فکر مختلف در ارائه يک کار جمعي مي‌تواند موفق تر عمل کند، البته اين کارگردان در طول کار به بازيگر خود اجازه اظهار نظر و يا حتي تغيير در صحنه را مي‌دهد که به نظر من اين نوع برخورد از نگاه باز رستمي به سينما نشات مي‌گيرد.»

مشخصات «چشم»:

کارگردان: جميل رستمي، فيلمنامه: شاهد سلطاني‌آزاد و حميدرضا سليمي، مدير فيلمبرداري: شاپور پورامين، تدوين: حسين غضنفري، موسيقي: بهزاد عبدي، طراح صحنه و لباس: عباس بلوندي، طراح گريم: محسن بابايي، صداگذاري: آرش اسحاقي، صدابردار: محمد امامي، دستيار اول كارگردان و برنامه‌ريز: سحر صباغ‌ سرشت، عكاس: ساتيار امامي، مدير توليد: محمدحسن نجم

بازيگران: مهدي احمدي، لادن مستوفي، افسانه پاكرو، نازنين فراهاني، سياوش چراغي پور، حميد شريف‌زاده، مونيا جمال‌پور، سامان ارسطو، حشمت آرميده، صدف احمدي، يگانه خداپرست، مبينا آتشي، رزيتا بهمنش، تهيه كننده: جلال شمسيان.

                                      

 

چهارشنبه 21 دی 1390 - 10:0


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری