چهارشنبه 26 مهر 1396 - 0:7
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

محمدرضا صادقي

 

شرح حق و حقوق يک انسان

 

نگاهي به کتاب«رساله حقوق امام علي بن الحسين(ع)» ترجمه دکتر اسماعيل منصوري لاريجاني

 

کتاب«رساله حقوق امام علي بن الحسين(ع)» با ترجمه دکتر اسماعيل منصوري لاريجاني از جمله آثار قابل تامل در ارتباط با سخنان به يادگار مانده از امام چهارم شيعيان، سجاد(ع) است که چندي پيش از سوي شرکت چاپ و نشر بين الملل در تهران چاپ و منتشر شده است. در اين کتاب به 45 مورد از حقوق که بايد توسط افراد مختلف جامعه ادا شود اشاره و تاکيد شده است.

مطالب کتاب به دو زبان عربي(اصلي) و فارسي(ترجمه شده) در کنار هم ارائه شده که شيوه مترجم به اين صورت است که ابتدا اصل سخن امام سجاد(ع) را آورده و در کنار آن ترجمه فارسي را قرار داده است. سخنان امام سجاد(ع) در اين کتاب اغلب کوتاه، اما پر معنا است و مترجم هم سعي کرده در انتخاب معادل هاي فارسي براي سخنان آن حضرت همواره ايجاز را رعايت کند و از آوردن جمله هاي طولاني پر هيز کرده است. ناشر در ابتداي کتاب، در بخش سخن ناشر، به اهداف نشر اين اثر کوتاه، اما ارزشمند اشاره کرده و نوشته است: از آنجا كه بعضي علاقه‌مندان صحيفه سجاديه، رساله موجز و پرمغز موسوم به «رساله الحقوق» ماثور از آن امام والامقام را در ضميمه صحيفه مي ‌يافته‌اند و كماكان آن را درخواست دارند به لحاظ اينكه رساله حقوق كه ماهيت بيان احكام و اخلاق را دارد در كنار نيايش‌هاي سيدالساجدين(ع) ساختار نيايشي و دعاگونه ندارد و مرحوم علامه شعراني هم ترجمه‌اي از آن ننگاشته بود، بنا بر اين نهاده شد كه رساله به صورت مستقل  و با ترجمه جناب آقاي دكتر اسماعيل منصوري لاريجاني منتشر و به دوستداران نيايش معرفت آموز سيد سجادان اهداء شود.

در ادامه، مقدمه مترجم کتاب آمده است که او هم به اهميت کار اشاره و افزوده است: اهتمام اهل بيت(ع) به  حقوق انسان ها و حتي حيوانات از زواياي محتلف مورد توجه است. اما در بعد حقوق مدني و اجتماعي توجه خاصي وجود دارد که ذهن محققان و پژوهشگران را در حوزه حقوق اساسي انسان در جوامع بشري به خود جلب مي کند.

همچنين تاکيد به اهميت اين موضوع در نزد امام چهارم شيعيان از بخش هاي قابل توجه در اين بخش است: امام سجاد(ع) از جمله سفارشات و وصاياي خود را به حقوق انسان به ويژه مسلمانان اختصاص مي دهد و در هر فرصتي بر آن اصرار مي ورزد، به عنوان نمونه ابي مالک گويد: به امام زين العابدين (ع) عرض کردم: همه دستورات دين را به من بفرماييد. حضرت فرمود:«قول الحق و الحکم باالعدل و الوفاء بالعهد؛ سخن حق گفتن، و به عدالت حکم و داوري نمودن و به عهد و پيمان وفا کردن.» (خصال، باب القلاقه، ح 90)

دکتر اسماعيل منصوري لاريجاني همچنين اين موضوع را بررسي مي كند كه امام سجاد(ع) به طور مختصر اما جامع و كامل در رساله حقوق به حقوق اعضاء و جوارح انسان مي ‌پردازد كه رعايت و توجه به آن نه تنها به سلامت روان و بهداشت فردي كمک مي ‌كند بلكه اساس جامعه سالم و پاک را پي ‌ريزي مي كند؛ چرا كه رهنمودهاي آن امام همام و همه ائمه معصومين(ع) مطابق عقل و نظرات انسان است كه عمل و پيروي از آنها سلامت فردي و اجتماعي جوامع بشري را تضمين مي‌كند.

وي معتقد است، سخنان و وصاياي ائمه معصومين(ع) محصور به زمان و مکان خاصي نيست و در هر دوره اي از تاريخ و متقضاي شرايط زندگي بشر، پاسخگوي نيازهاي گوناگون ما است. از اين نظر رساله حقوق امام سجاد(ع) که از نکات بديع اخلاقي و تربيتي برخوردار است به مخاطبان علاقه مند ارائه مي شود تا با مطالعه و عمل به آن شاهد تاثير سازنده و زود هنگام آن در همه زواياي زندگي خود باشند و سپس به عنوان يک دستورالعمل انجام آن را به ديگران سفارش کنند.

اولين سخن اما سجاد در اين کتاب«حق پرودگار» است که در آن مي خوانيم:« و اما بزرگترين حق خداوند- تبارک و تعالي- نسبت به تو اين است که او را بندگي نمايي و هيچ چيزي را شريک او قرار ندهي و هر گاه اين اعمال را از روي اخلاص براي خداوند- تبارک و تعالي- انجام دهي، خداوند- عز و جل – نيز امور دنيا و آخرتت را تکفل نمايد و آنچه مورد علاقه و خيرت در آن است هميشه برايت حفظ و نگهداري کند.» ( ص 15)

مترجم سعي کرده است از نثر ساده و بي آلايش استفاده کند و در عين حال لحن خاص و ويژه اي به متن ها بدهد که در مقايسه با ساير متون مشابه وجه تمايزي داشته باشد. اين رويکرد  مترجم در متن «حق نفس» به خوبي آشکار است:« اما حق نفس بر تو آن است که آن را به طور کامل در راه طاعت خداوند به کار گيري و حق زبان و گوش و چشم و دست و پايت، و شکم و دامنت را ادا کني و در اين کار از خداوند ياري بجويي.» ( ص 17)

در ادامه به حق  چند عضو اصلي بدن ( زبان، گوش، پاها، دست، شكم، چشم و عورت) تاکيد شده که در هر کدام از آنها، امام سجاد (ع) به زواياي پيدا و پنهان اشاره کرد و حق هر از اين اعضاي بدن بر انسان را بر شمرده است. در ادامه به چند مورد از فرايض ديني مسلمانان اشاره و از قول امام سجاد(ع) تاکيد شده است که اين فرايض هم حقي به گردن هر فرد مسلمان دارند. اين فرايض ديني شامل نماز، روزه، حج، قرباني و صدقه است که حق هر يک از آنها بر گردن افراد جامعه مسلمين حق جداگانه اي دارند.

در بخش ديگري از کتاب به حقوق عمومي جامعه و قشرها و طبقات مختلف اجتماعي از جمله حاكم، استاد و آموزگار، مالک و برده، مردم و شاگرد پرداخته شده است.

حق همسر، مادر، پدر، فرزند و برادر از ديدگاه امام سجاد(ع) هم در ادامه کتاب آمده است.

گروه هاي ديگر اجتماعي مانند فرد احسان‌كننده، موذن، امام جماعت، هم‌نشين، همسايه، دوست و همراه و شريک نيز از منظر امام چهارم شيعيان حقي بر گردن تک تک افراد جامعه مسلمين دارند که در ادامه کتاب به حق آنها هم با جزئيات اشاره شده است.

از ديگر مواردي که در کتاب رساله حقوق امام علي بن الحسين (ع) به حقوق آنها تاکيد شده است مي توان به : مال، طلب‌كار، مدعي، مدعي عليه، مشورت كننده و مشاور، نصيحت‌خواه و نصيحت كننده، بزرگسالان،  فرزندان، مسئول، خوشحال‌كننده، دشمن،‌ هم‌كيشان و اقليت‌هاي مذهبي اشاره کرد.

 

 

چهارشنبه 30 آذر 1390 - 13:28


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری