پنجشنبه 8 تير 1396 - 18:40
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

علي الله سليمي

 

کنکاشي در نگاه غربي به شيعه

 

نگاهي به کتاب«تصوير شيعه در دائره المعارف امريکانا»

 

کتاب« تصوير شيعه در دائره المعارف امريکانا» ترجمه و نقد مقالات شيعي دائره المعارف امريکانا است که زير نظر محمود تقي زاده داوري تهيه و توسط شرکت چاپ و نشر بين الملل منتشر و در اختيار علاقه مندان به مباحث شيعي قرار گرفته است. بخش اصلي اين کتاب ترجمه مقالات مربوط به موضوع شيعه در دائره المعارف امريکانا است که در پايان بسياري از مقالات اصلي، نقدهايي از صاحب نظران مختلف در حوزه هاي مربوطه هم چاپ شده است. براي 93 مقاله برگرفته و ترجمه شده از دائره المعارف امريکانا، 12 کارشناسان و صاحب نظر در حوزه شيعه شناسي نقد و نظر نوشته نوشته اند که اين افراد عبارتند از محسن الويري، حيمد پارسانيا، محمود تقي زاده داوري، محمدرضا جباري، محسن رضواني، ابوالفضل ساجدي، نعمت الله صفري، محمدرضا غفوريان، محمد فتحعلي، منوچهر محمدي، عبداللمحيد ناصري داودي و محمدهادي يوسفي غروي.

در ابتداي کتاب، محمود تقي زاده داوري به اين نکته اشاره کرده است که ترجمه مقالات شيعي دائره المعارف هاي بزرگ انگليسي از مرداد ماه سال 1380 در مرکز مطالعات و تحقيقات شيعه شناسي در قم آغاز گرديد تا زمينه آشنايي محافل علمي داخلي با ديدگاه هاي مستشرقين و سپس باب نقد و بررسي و تبادل نظر بعدي با آنان را فراهم آورد.

کتاب حاضر به اين موضوع هم يادآوري مي کند که آشنايي غربيان با شيعيان به دوران جنگ هاي صليبي در قرون وسطي بازگشت مي کند. وقايع نگار معروف اين جنگ ها، ويليلم تيري، اسقف اعظم شهر تيره(متوفي 1186م) اماميه را فرقه اي معرفي نمود که معتقد به نبوت علي (ع) بوده و جبرئيل امين را در ارسال پيام الهي به محمد(ص) خائن قلمداد مي کند زيرا او پيام الهي را به جاي علي(ع)، به محمد(ص) نازل کرده است. وقايع نگار ديگر جنگ هاي صليبي ژاک دو تيري نيز نوشته است که«علي و شيعيان او به پيامبر افترا بيستند و شريعت او را مورد حمله و هجوم قرار دادند.»

کتاب تصوير شيعه در دائره المعارف امريکانا، در پي اثبات اين موضوع هم هست که با باز شدن باب روابط روابط تجاري و سياسي دول اروپايي با ايران در عصر صفويه زمينه مسافرت جهانگرداني نظير پير رافائل دومانس و ژان شاردن به کشور ما را فراهم آورد و بدين طري مواردي از آراء و عقايد، آداب و عادات، شعائر و مراسم، گرايش ها و تمايلات شيعيان ايران و رهبران آنها مورد مشاهده و گزارش گري آنان قرار گرفت. مطالعات دانشگاهي در زمينه شيعه شناسي در اروپا با تأسيس کرسي زبان عربي در دانشگاه هاي اکسفورد(انگليس) و ليدن(هلند) در نيمه اول قرن هفدهم آغاز گرديد که در آن استادي به نام پوکک با بهره گيري از منابع اهل سنت به معرفي مذهب تشيع پراخت و استاد ديگري به نام جوليوس پاره اي از کلمات قصار و خطب حضرت علي(ع) را ترجمه نمود. اين مطالعات اگر چه به طور پراکنده در قرن بعد نيز ادامه يافت ولي هنگامي به اوج خود رسيد که منافع کشورهاي استعماري غرب در خاورميانه و سرزمين هاي اسلامي ايجاب نمود تا براي شناخت هر چه دقيق تر اين جوامع، مطالعات روشمند و مستمري را در زمينه اسلام و مذاهب اسلامي صورت دهند.

مجموع مقالات برگرفته و ترجمه شده از دائره المعارف امريکانا نشان مي دهد به دليل بهره گيري از منابع اهل سنت در شناخت و معرفي مذهب شيعه توسط غربي ها، غالب نگاه ها يکسويه است و بيشتر نظر اهل سنت درباره شيعه در اين دائرالمعارف بازتاب داده شده است. به عنوان مثال، در معرفي«اهل سنت»آمده است:«اهل سنت» بخش اکثري مسلمانان اند، که تقريباً 90 درص از کل آنان را تشکيل مي دهند و غالباً- هر چند به طور غير دقيق-«راست آيين»(ارتدوکس) ناميده مي شوند. (ص 84) در پايان اين مقاله، نقدي به قلم محمدرضا غفوريان بر اين نوشته آمده است: اين که اهل سنت 90 درصد از مسلمانان را تشکيل مي دهندف نيازمند ارائه مستند علمي و آمار قابل اعتماد است. (همان صفحه) همچنين در مقاله اي که راجع به کشور«ايران» است و در آن درباره گروه هاي مذهبي توضيح داده شده، آمده است: قريب 98 در صد کل جمعيت ايران را مسلمانان تشکيل مي دهند. بيش از 90 درصد اين گروه به اهل شيعه و بقيه که بيشتر کُرد، بلوچ و ترکمن هستند، به اهل تسنن وابسته اند. همچنين در اين دائره المعارف درباره  مسلمانان شيعه آمده است: شيعيان ايران به فرقه«اماميه» که فرقه اصلي موجود شيعه است، وابسته اند. شيعه اماميه که به اثني عشريه، نيز معروف است. دوازده امام يا رهبران ملهم از سوي خدا را، که نخستين آنها[حضرت]علي[ع] داماد[حضرت]محمد[ص] و يازده امام بعدي، از ذريه او و همسرش [حضرت]فاطمه [س] دخت[حضرت]محمد[ص]هستند، مورد تکريم قرار مي دهند. شيعه اماميه معتقدند: امام دوازدهم در قرن نهم از نظرها غايب شده است و روزي براي خاتمه دادن به ظلم و آغاز عصر عدالت و مساوات، بر خواهد گشت. مطابق آموزه اماميه، تا زمان ظهور[حضرت] مهدي[عج]، اساساً هيچ حکومت غير ديني مشروعيت ندارد و رهبري امت به مجتهدان و روحانيان آموزش ديده در فقه و کلام اسلامي، واگذار شده است. برداشت سنتي از اين نظريه آن بوده است که رهبران ديني (در عصر غيبت) بايد حکومت ها را مشاوره دهند، هدايت کنند و در صورت لزوم مورد انتقاد و تذکر قرار دهند. نظري که مورد حمايت آيه الله خميني و ديگران قرار گرفت، مبني بر اين که روحانيان به عنوان وارثان لباس پيامبر، بايد عملاً قدرت را در دست گيرند. ايده اي بدون سابقه (تاريخي) نيست، ولي تنها در دوره جديد و با استقرار جمهوري اسلامي ايران، در سال 1979 تحت رهبري آيه الله خميني [ره] اهميت يافته است.» (ص 86) در نقد و ارزيابي اين مقاله، محمدرضا غفوريان و محمد تقي زاده داوري نوشته اند:«اصولاً همه مباحث کلامي شيعه درباره شرايط امام معصوم، که به عنوان حاکم شرعي در عصر حضور تلقي مي شود، نشانگر عدم پذيرش عرفي شدن(سکولاريزم) در جامعه نمونه ديني مي باشد...»(ص 105)

از شاخص ترين مقالات دائره المعارف امريکانا که در کتاب تصوير شيعه در دائره المعارف امريکانا انتخاب، ترجمه و نقد وبررسي شده است مي توان به اسلام، امام، باب گرايي، بني اميه، بني عباس، بني هاشم، بين النهرين، پيامبر و پيامبري، تصوف، جهاد، حجاز، حديث، حسن و حسين، خاورميانه، خلافت، خوارج، درويش، دين، خوارج، روح الله خمين، روزه، زيارت، شهيد، فاطمه، فاطميان، کعبهف کوفه، محمد(ص)، مدينه، مسجد، معاويه اول، مکه، مناره، مهدي(عج)، نجف، هجرت، هزاره و... اشاره کرد.

 

 

 

سه‌شنبه 29 آذر 1390 - 12:9


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری