سه‌شنبه 6 تير 1396 - 11:35
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

حجت الاسلام نورلله ولي نژاد
مدیر کل تبلیغات اسلامی گلستان

 

فلسفه و چيستي عزاداري براي امام حسين(ع)

 

 
 «عزا» در لغت، به معناي «صبر و شکيبايي کردن بر هر چيزي که انسان از دست مي دهدو نيز به معناي «خوب صبر کردن»، «صبر کردن در مصيبت» و «سوگ و مصيبت» است .

بر اين اساس، «عزاداري» مراسمي است که براي آرامش بخشيدن به فرد يا افراد داغديده برگزار مي شود. براي اين منظور، روش هاي متعددي کاربرد دارد، مانند: هم دردي کردن زباني با فرد داغ ديده، گريه کردن همراه با فرد داغ ديده، شنيدن غم و غصه هاي فرد داغ ديده، يادآوري داغ هاي ديگران به ويژه داغ هاي بزرگان ديني و تاريخي و … در جوامع مختلف، عزاداري معمولا در قالب مراسم جمعي، در چند مرحله زماني (سوم، هفتم، چهلم و…) و با آدابي مخصوص برگزار مي شود، و روي هم رفته، تاثير بسيار شگرفي در آرامش بخشيدن به افراد داغ ديده دارد.

افزون بر مراسم عزاداري، دو عامل «گذشت زمان» و «فراموشي» به ياري فرد داغ ديده مي آيد و اندک اندک او را از هيجان هاي ناشي از غم ديدگي مي رهاند. در اين حال، معمولا مراسم عزاداري نيز متوقف مي شود، و در نهايت، براي بزرگداشت و يادبود، مراسمي برپا مي شود، البته روشن است که نقش مراسم يادبود در آرامش بخشيدن به بازماندگان بسيار اندک، و نقش آن در زنده نگاه داشتن نام و ياد فرد در گذشته بسيار فراوان است. از اين رو، برگزاري مراسم بزرگداشت و يادبود براي بزرگان ديني، ملي و دانشمندان، حتي پس از گذشت زمان دراز از فقدان آن ها، کاري بسيار رايج است.
در وهله نخست، به نظر مي رسد که برپايي مراسم عزاداري براي امام حسين(عليه السلام) از نوع اخير است، اما در واقع شخصيت امام حسين(ع) چندان عظيم، و حوادث قيام او چنان مصيبت بار است که عزاداري وي به هيچ وجه با مراسم معمول در يادبود و بزرگداشت افراد که غالبا خشک و بي هيجان است، همانندي ندارد. پس از گذشت چهارده قرن و اندي از حادثه عاشورا، شرکت کنندگان در عزاداري امام حسين(ع) در واقع، خويشتن را مصيبت زده و داغدار آن حادثه بزرگ مي يابند و با شرکت در اين مراسم عملا به يکديگر، و نيز به صاحبان اصلي مصيبت اهل بيت (ع) تسلي مي دهند. گواه بر اين سخن، آن است که عزاداران امام حسين(ع)، به ياد مصائب و مظلوميت آن حضرت گريه و شيون سر مي دهند و حتي بي تاب مي شوند، البته اين حالات ريشه در پيوند عميق عاطفي با امام حسين(ع) و اهل بيت دارد که در اين باره، در ادامه نوشتار سخن به ميان خواهد آمد.
ناگفته پيداست که برپايي عزاداري امام حسين(ع) افزون بر تسلي بخشيدن به شرکت کنندگان در آن مراسم، به طور کاملا طبيعي، سبب مي شود تا نام و ياد آن حضرت و حماسه عظيم او همواره زنده و تازه نگاه داشته شود، به ويژه آن که عزاداري بر امام حسين(ع) در قالب يکي از مردمي ترين رسم هاي اجتماعي ميان مسلمانان انجام مي شود و همگان در هر سن و از هر صنف- زن و مرد، پير و جوان و خردسال و…- با حضور در آن، پيام ها و درس هاي حماسه حسيني را با عمق جان دريافت مي کنند.

کارکردها و آثار عزاداراي براي امام حسين(ع)
عزاداران امام حسين(ع) با حضور در مراسم عزاداري آن حضرت، در واقع، خويشتن را مصيبت زده و داغدار حادثه خونين عاشورا مي يابند، گريه و شيون سر مي دهند و بي تاب مي شوند.براين اساس عزاداري امام حسين(ع)، گرچه به گونه اي است که شرکت کنندگان در آن، غمبار و گريان مي شوند، اما با وجود اين، آن مراسم تاثيرات رواني بسيار مطلوبي بر روي ايشان بر جاي مي گذارد. بي گمان، شرکت کنندگان در عزاداري آرامشي ويژه را احساس مي کنند، و اگر غمي بر چهره آنان مي نشيند، غمي متفاوت با غم و غصه هاي زندگي روزمره است، غم معنويت، غم آخرت و غم مظلوميت، غمي است که منشا حرکت است، و پويايي اجتماعي افراد را افزايش مي دهد نه کاهش، و عامل نابهنجار در زندگي افراد نمي شود، بلکه در مواردي نقش درماني ايفا مي کند، و به زندگي نشاط مي بخشد ( از اين رو، کساني که حضور در مجالس عزاداري امام حسين(ع) را تجربه کرده اند، هرگز از تکرار و استمرار آن دلزده نمي شوند، در حالي که بي گمان، در هيچ مجلس يادبود و بزرگداشت ديگري، وضع بدينگونه نيست.
حال، بايد ديد که چرا عزاداران حسيني، به شکل خود خواسته، به مجالس سوگواري امام حسين پا مي گذارند، جامه سياه بر تن مي کنند، بر سر و سينه مي زنند، اشک مي ريزند و…؟ بي گمان، پاسخ به اين پرسش، خود مي تواند بيانگر «چرايي عزاداري براي امام حسين(ع) باشد.
اساس پاسخ را بايد در مهر و محبت به آن حضرت جست وجو کرد که تا «ژرفاي احساسات و عواطف» عزاداران راه يافته،  و ايشان را چنان شيفته و شيدا کرده است که ناآشنايان طعنه گو، از حالت آنان به «جنون» تعبير مي کنند، آري، عزاداران امام حسين(ع) بر اساس «پيوند عميق عاطفي»، هر ساله مراسم عزاداري حسيني را با شکوه تر از قبل برگزار مي کنند، و اين همه، تجلي اين فرموده رسول خدا (ص) است: «ان القتل الحسين حراره في قلوب المومنين لاتبردا ابدا»  براي شهادت امام حسين(ع) در دل هاي مومنان حرارتي است که هرگز سرد و خاموش نمي شود.
بر اين اساس، مهر، عشق و عاطفه، مهمترين پشتوانه براي برپايي مراسم عزاداري امام حسين(ع) بوده است. با وجود اين، کارکرد آن مراسم، هرگز به جنبه عاطفي محدود نبوده است. در طول تاريخ، برگزاري عزاداراي براي امام حسين(ع) فرصت مناسب به دست مي داده است تا مرثيه سرايان و خطيبان، همگان را با شخصيت و نهضت امام حسين(ع) و نيز با معارف اسلامي آشنا کنند. بر اين اساس، عزاداري امام حسين(ع) آثار، فوايد و کارکردهاي بسيار مهمي در ابعاد فرهنگي، اجتماعي و سياسي داشته است. بي گمان، شناخت اين کارکردها و آثار سبب مي شود تا ما نسبت به «چرايي عزاداري براي امام حسين(ع) آگاهي ژرف تري پيدا کنيم. از اين رو، در اينجا، مهمترين اين کارکردها و آثار به اجمال شناسايي  مي شود:
الف. زنده نگاه داشتن نهضت عاشورا
عزاداري براي امام حسين(ع) در مهمترين کارکرد خود، سبب شده است تا ياد، نام و پيام هاي نهضت عاشورا زنده و جاويد بماند، و آموزه هاي آن به همه بشريت انتقال يابد. از اين طريق، همه انسان ها- مسلمان و نامسلمان- در طول تاريخ، با آموزه هايي همچون ستم ستيزي، آزادگي، شهادت طلبي، ايثار و حقيقت جويي آشنا شده اند. در اين باره، اين سخن از يک نويسنده غربي بسيار جالب توجه است:«اگر مورخان ما حقيقت اين روز (عاشورا) را مي دانستند و درک مي کردند که عاشورا چه روزي است، اين عزاداري را مجنونانه نمي پنداشتند: زيرا پيروان حسيني به واسطه عزاداري حسيني مي دانند که پستي و زيردستي و استعمار و استثمار را نبايد قبول کرد: زيرا شعار پيشرو و آقاي آن ها ندادن تن به زير بار ظلم و ستم بود.
ب معرفي الگوهاي راستين و ايجاد پيوند عميق عاطفي با آنان
عزاداران حسيني، با شرکت در مراسم عزاي امام حسين(ع) و ياران باوفايش، با شخصيت و عظمت روحي آنان آشنا مي شوند، و آنان را انسان هاي کاملي مي يابند که واجد صفات پسنديده صبر، وفا، استقامت، و از خودگذشتگي اند، و هر يک ، الگو و اسوه نيکي هايند. مهم تر اينکه عزاداران به ياد مظلوميت و مصيبت ايشان به سوگ مي نشينند، مي گريند، و بر سر و سينه مي زنند، و از اين طريق، شناخت خود را نسبت به آنان با پيوندي عاطفي، استحکام مي بخشند. از آن سو، عزاداران با دشمنان امام يعني ، يزيد و يزيديان، نيز آشنا مي شوند، و نسبت به آنان عميقا نفرت پيدا مي کنند. براين اساس، عزاداري در عمل، به تحقق «تولي» و «تبري» مي انجامد، و فرصتي مي شود تا عزاداران در خطاب به مقتداي خود، اعلام کنند:«اني سلم لمن سالمکم و حرب لمن حاربکم و ولي لمن و الاکم و عدو لمن عاداکم».
من، با کساني که با شما درآشتي و صلح باشند، آشتي ام؛ و با کساني که با شما در ستيز و جنگ باشند، در ستيزم؛ و با کساني که شما را دوست بدارند، دوستم؛ و با کساني که شما را دشمن بدارند، دشمنم.
ج- تعليم معارف ديني
مجالس عزاداري امام حسين(ع) فرصتي بسيار ارزشمند به دست مي دهد تا واعظان و خطيبان عالم، به بيان احکام و مباحث شرعي، اخلاقي و اعتقادي بپردازند و عزاداران حسيني را با معارف ديني آشنا کنند. براين اساس، همان گونه که در محرم سال ۶۱ هجري، امام حسين(ع) براي احياي دين قيام کرد، مراسم عزاداري او نيز در طول تاريخ، بستري شد براي احياي دين و ترويج معارف آن.
د- ايجاد معنويت در جامعه
چنان که پيش تر گذشت، شرکت در عزاداري امام حسين(ع) آرامش  خاصي به عزاداران مي بخشد. در واقع، اين آرامش ناشي از فضاي ويژه اي است که در مجالس عزاي حسيني به وجود مي آيد. در اين مجالس، سخن از ديانت، حقيقت و مظلوميت، با اشک و سوز همراه مي شود و جان هاي خسته از زندگي هاي روزمره را دگرگون مي کند. در نتيجه، عزاداران احساس پاکي، سبکباري، لطافت و معنويت مي کنند که اين حالات خود مي تواند بيانگر نوعي از تزکيه و پالايش روحي باشد که با شرکت در مجالس عزاي حسيني به دست مي آيد: البته سزاوار است که عزاداران در خارج از مجالس عزا نيز مراقب اعمال خود باشند تا رشد معنوي آنان افول نيابد.
در اينجا، همچنان بايد تاکيد کرد که موارد ياد شده در بالا، تنها برخي از مهم ترين کارکردها و آثار عزاداري امام حسين (ع) است اهميت موارد ياد شده بر همگان روشن است، و بي شک، مي توان ريشه ترديدها و انکارهايي را که نسبت به برپايي عزاداري براي امام حسين (ع) انجام مي شود، در خصومت با همين آثار و کارکردها يافت. در اين باره، امام خميني (قدس سره) هشدار داده و مي فرمايد:«… آن روضه هاي سنتي و آن مصيبت ها را زنده نگاه داريد که برکاتي که به ما مي رسد از آن هاست، اين برکات از کربلاست. کربلا و نام مبارک سيدالشهدا را زنده نگه داريد که با زنده بودن او اسلام زنده نگه داشته مي شود».  همچنين، مي فرمايد: «روضه سيدالشهدا براي حفظ مکتب سيدالشهدا است. آن کساني که مي گويند روضه سيدالشهدا را نخوانيد، اصلا نمي فهمند مکتب سيدالشهدا چه بوده و نمي دانند يعني چه. اين گريه ها و اين روضه ها، اين مکتب را حفظ کرده است».

 

شنبه 19 آذر 1390 - 10:36


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری