سه‌شنبه 21 آذر 1396 - 23:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

نيما نوربخش

 

سوگواري پرشور و معنوي

 

«نگاهي به برگزاري مراسم سوگواري و مجالس تعزيه در استان مرکزي»


در بيشتر مساجد، تکايا و حسينيه­هاي استان مرکزي از روز اول ماه محرم تا روز اربعين مراسم عزاداري برگزار مي­شود و هرکس در توان خود در پرداخت هزينه­هاي اين مراسم شرکت مي­کند. در روزهاي تاسوعا و عاشورا دسته­هاي سينه­زني و زنجيرزني و نوحه خواني در مساجد، تکايا و خيابان­ها به راه مي­افتند. اداي نذر سياه پوش شدن در طول ماه محرم، عزاداري با پاي برهنه و انجام مراسم روز سوم و چهلم (اربعين حسين) همه و همه گوشه­اي از ارادت مردم مؤمن استان مرکزي به خاندان عصمت و طهارت و امام حسين(ع) هستند.

«نخل گرداني»:

نخل را چه در «فم» و چه در محله «ترخوان» شهر تفرش تنها در روز عاشورا آماده مي­کنند و مي­گردانند. نخل­هاي «ميان ده» و «شش ناو» را يک سال در ميان مي­آورند. يعني اگر امسال نوبت نخل گرداني ميان ده است، سال ديگر نوبت شش ناو خواهد بود. تعزيه خواني نيز در اين محله­ها به طور نوبتي انجام مي­گيرد. در روز عاشورا نخل را جلوي هيأت حرکت داده و به امامزاده محمد (ع) مي­برند و هنگام غروب آن را تکيه برمي­گردانند. نخل محله «زاغرام» را در اين روز تنها در محل چرخانده و به تکيه برمي­گردانند. اين نخل را تنها در روزهاي 28 صفر و 21 رمضان از محله خارج مي­کنند و آن را به امامزاده مهد مشهد مي­برند و پس از عزاداري، نخل را به تکيه برمي­گردانند. نخل در محلات شبيه به اتاقکي هلالي است که در پايين به وسيله تيرهاي چوبي بهم وصل مي­شود و روي آن را نيز پارچه مي­کشند. نخل هميشه در مسجد يا حسينيه نگهداري مي­شود. هرکدام از اين تيرها، متعلق به يک شخص يا طايفه است و از پدر به پسر در يک طايفه دست به دست مي­شود. نخل را در روز عاشورا بيرون مي­آورند و هر شخص که گاه نماينده يک طايفه است يکي از تيرهاي نخل را به دوش مي­گيرد. در «نيم­ور» نخل در اتاقکي قرار مي­گيرد که به آن «پانخل» مي­گويند.

در شهر محلات به روزي که نخل و ساير علائم را آماده مي­کنند، «علم بندان» مي­گويند. نخل را در جلوي دسته حرکت مي­دهند. در گذشته در جلوي نخل، شخصي حرکت مي­کرد و چادر شبي به گردن داشت و مردم به داخل آن نقل و شيريني مي­ريختند. وقتي چادر شب پر مي­شد، مقداري از نقل­ها را داخل پارچه­اي کرده و به نخل مي­بستند و روز يازدهم محرم، اين نقل­ها را به عنوان تبرک به مردم مي­دادند. نراقي­ها به حرکت نخل بسيار معتقدند. به همين خاطر در روز عاشورا نخل­ها را از محل نگهداري (آب انبار پايين) به کنار مسجد پايين مي­برند و آن را با پارچه­هاي سبز، قرمز و مشکي تزيين مي­کنند. بعد نخل را به سمت محل حرکت هيئت­هاي عزاداري مي­برند. نخل­ها را رو به قبله، پشت به دسته­ها به حرکت درمي­آورند و روي هرکدام يک نفر مي­نشيند و به مداحي و ذکر مصيبت مي­پردازد. علاوه بر نخل در روز عاشورا تخت رواني در پيش نخل­ها حرکت مي­دهند. يک نفر لباس شير مي­پوشد و روي آن مي­نشيند و اشاره به شير بيشه در عصر عاشورا است که از شهداي صحراي کربلا نگهداري مي­کرده است. اين شير با سنگ به سر خود مي­کوبد و نشان مي­دهد که بسيار از واقعه عاشورا غمزده است. کبوتري هم به بند مي­کشند که در مقابل شير، پال و پر مي­زند. حرکت شير و بال و پر زدن کبوتر نشانه سوگواري حيوانات است.

«تاسوعا و عاشورا»:    

از صبح روز تاسوعا در تکاياي شهرها، مجالس شبيه خواني حضرت عباس (ع) برپا مي­شود و با قرباني­هاي آن روز در تکايا به عزاداران ناهار مي­دهند. اين مجالس تا شب برقرار است. در روز عاشورا نيز در تمامي تکاياي «فم» مجالس شبيه خواني امام حسين (ع) برپا است. در صبح عاشورا دسته عزاداري محله مشهد حرکت مي­کند و به تکاياي محله­هاي شش ناو، خلچال، ميان ده و زاغرام مي­رود و به همراه دسته­هاي اين محله­ها و پشت سر نخل شش ناو يا ميان ده (بسته به نوبت) به امامزاده­هاي مهد محله مشهد مي­روند. در اين روز جلوي نخل، قرباني­هاي بسياري ذبح و نذورات زيادي پخش مي­کنند. در شهر نيم ور در روز عاشورا، نان­هايي به نام «لولو عباسي» مي­پزند که با شير و شکر درست مي­شود. معمولاً پختن اين نان در خانواده­ها موروثي است. در حال حاضر در بسياري از خانواده­ها اين رسم تبديل به قرباني کردن گوسفند شده است.

در شرق نراق به روز تاسوعا روز (عباس علي) هم مي­گويند. به همين خاطر در اين روز نان «عباس علي» به ياد حضرت عباس (ع) پخته مي­شود و بين دسته­هاي عزادار پخش مي­شود. (نان عباس علي، ناني ضخيم است و از آرد، شير، شکر و زعفران تهيه مي­شود). همچنين در اين روز مراسم حجله گاه حضرت قاسم (ع) در اين شهر به اجرا درمي­آيد. حجله گاه تخت رواني است که با پارچه­هاي مخمل سبز و ابريشم تزيين مي­شود و چند بچه در آن مي­نشينند و نوحه خواني مي­کنند. حضرت قاسم (ع) در آن زمان تازه داماد بوده است. روز بعد از عاشورا در نراق، روز ششم نام دارد. و در اين  روز تعزيه خواني مي­ کنند و ديگر تا چهلم امام حسين (ع) عزاداري نمي­کنند.

«شام غريبان»:  

در اين شب به ياد خيمه­هاي آتش گرفته اباعبدالله الحسين (ع) شمع روشن کرده و عزاداران پا برهنه از تکايا و مساجد خارج مي­شوند. سپس دايره مانند ايستاده و مدتي به هم خواني و سينه زني مي­پردازند.

«سوم امام»:

در شهر محلات در اين روز دسته­اي از مردم با بيل و کلنگ در خيابان­ها حرکت مي­کنند و به آن دسته «بني اسد» مي­ گويند: (بنا بر روايت سه روز بعد از شهادت امام حسين (ع) و يارانش عده­اي از افراد قبيله بني اسد پيکرهاي مطهر آنان را دفن نمودند).

«تعزيه»:    

دو ماه قبل از محرم، اهالي هر محل جلسات و نشست­هايي در منازل خود برپا مي­کنند، ابتدا خط مشي کلي تعيين و سپس پيشنهادها بررسي و مسئوليت­ها مشخص مي­شود. يکي از اين موارد انتخاب شبيه خوانان است. هر ساله علاقمندان به شبيه خواني با انگيزه­هاي مختلف به تعزيه گردان­ها مراجعه مي­کنند. پس از بررسي، افراد مورد نظر انتخاب مي­شوند. از بين اين افراد، ورزيده­ترين فرد نيز به عنوان شاه نسخه خوان تعيين مي­شود. تعزيه گردان براساس فهرست، همه گروه­ها را آماده مي­کند و تا پايان ايام عزاداري به اين ترتيب وارد عرصه مي­نمايد. در تمام روزهايي که تعزيه جريان دارد، در مقدمه، فواصل و آخر دستگاه­ها اين عوامل حضور دارند.

 

منبع: راهنماي همشهري و منابع ديگر . . .                       

 

يكشنبه 13 آذر 1390 - 9:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری