چهارشنبه 22 آذر 1396 - 3:15
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمدرضا صادقي

 

بازخواني مجلس حربن يزيد رياحي در سراي اهل قلم

 

                                                                              

سراي اهل قلم خانه کتاب ايران در آستانه تاسوعا و عاشوراي حسيني، نشست نقد و بررسي کتاب «مجلس حر بن  يزيد رياحي» اثر منظوم استاد علي معلم دامغاني را با حضور اين شاعر و کارشناسان و منتقدان ادبي؛ محمدرضا ترکي و محمدرضا تقي دخت و جمعي از علاقه مندان ادبيات آييني برگزار کرد. در ابتداي اين نشست محمدرضا ترکي با اشاره به ويژگي هاي شعر استاد معلم دامغاني گفت: شعر استاد علي معلم از خود شاعر شنيدن دارد چرا که حق شعرشان را تنها خودشان مي‌توانند ادا کنند و صداي او مکمل اين زيبايي است. اين اثر ابتکار خوبي است چرا که علي معلم به سختي قبول مي‌کند اثري را چاپ کند اما اين اثر با حجم اندک منتشر شده و بهتر است تا اينکه اشعار باقي مانده به تعويق بيفتد آنها نيز منتشر شوند.

وي افزود: کتاب «مجلس حر» داراي دو بخش مقدمه بسيار زيبا که ذهن مخاطب را آماده براي بهره بردن از اشعار مي‌کند و اشعار استاد علي معلم است.

ترکي با بيان اينکه نگاه استاد علي معلم به حر يک نگاه متفاوت است که ديگران اين نگاه را نداشتند، يادآوري کرد: مرحوم عمان ساماني نگاه متفاوتي را به حر داشتند و به نوعي حر را از نگاه عرفاني مشاهده مي‌کردند يعني حر يک سالکي است که امام حسين (ع) او را دستگيري مي‌کند.

اين منتقد ادبي با بيان اينکه نگاه متفاوت در شعرهاي عمان ساماني به شخصيت حر نيز مشاهده مي‌شود، تاکيد کرد: نگاه متفاوت در گذشته نسبت به شخصيت حر بسيار کم بوده است اما اين مطلب درست نيست که بگوييم اصلا نگاه متفاوتي نسبت به اين شخصيت در گذشته نبوده است. در بين شاعران گذشته و امروز علي معلم از شاعراني است که نيازمند تأليف بوده چرا که از تأليفات و يادداشت‌هايي که با نکات ريز و ظرافت‌ها و منظومه شعر علي معلم آشنا شويم.

محمدرضا ترکي با بيان اينکه يادداشت‌هاي استاد علي معلم بسيار دقيق و خوب است، افزود: علي معلم به گفتن شعر نو رقبتي نداشته اما در اين اثر به سمتي رفته‌اند که از قالب نو استفاده کنند و به نوعي تصور ما اين است که اين کتاب مديون قالب تعزيه است.  من معتقدم بيش از اينکه علي معلم وامدار شعر نيمايي باشد آنقدر که سبک و شيوه اين اثر به مجالس قديم تعزيه نزديک است غرابتي به شعر نو نداشته است.

شاعر کتاب«فصل فاصله» با بيان اينکه وزن اين اثر متناسب با روايت بوده و بسيار مناسب براي روايت است، گفت: شعرهاي علي معلم در اين اثر به آثار پيشينيان توجه بسيار دارد و اين امر در ظاهر و کار آشکار نيست.

وي با بيان اينکه در اول کار يعني در اشعار علي معلم در اين اثر حر با خودش گفت‌وگو مي‌کند، اضافه کرد: واگويه شخصيت حر در اين اثر ادامه پيدا مي‌کند و بعد از واگويه اين شخصيت به تصميم آن مي‌رسيم، همچنين در اين کتاب علي معلم به سبک باز، تعزيه‌ها را بيان مي‌کند و تعزيه‌ها با فرهنگ ايراني ترسيم مي‌شود.

ترکي با بيان اينکه دخيل کردن فرهنگ ايران «مجلس حر» به وضوح مشاهده مي‌شود، بيان کرد: بخش ديگر اين اثر به تصوير کشاندن گناهکاران، کوفيان و کسانيکه حق دين را ادا نکرده‌اند اختصاص دارد و بخش ديگر به سخن شخصيت حر با امام حسين (ع) است و سخن او با امام حسين انسان را ياد سخنان حضرت موسي با پروردگار مي‌اندازد. همچنين در ساخت منظومه شعر که نام حر و به نوعي مجلس حر نهاده شده است سخن حر با ابن سعد بسيار کوتاه است اما در برابر سخنان اين شخصيت با امام حسين (ع) بسيار بوده که نشان از رغبت او به آن سمت است.

وي با بيان اينکه علي معلم برخي از شعرها را در اين اثر با طنز بيان مي‌کند، گفت: شاعر اين مجموعه نه راوي اسطوره‌ها و نه رواي تاريخ است بلکه واقعيت‌هايي را بيان مي‌کند که شبيه اسطوره هستند و ماجراي استاد معلم ماجراي تازه‌اي نيست.

محمدرضا ترکي در پايان گفت: تاريخ قدسي به حقيقت پايبند است نه به جزئيات نه عقل جزئي نگر به آن توجه داشته باشد.

در ادامه اين مراسم محمدرضا تقي‌دخت که مقدمات و توضيحات کتاب «مجلس حر» از وي است گفت: ماجراي حر و به نوعي اشعاري که استاد علي معلم در خصوص اين شخصيت را شنيده بودند در فرهنگسراي رسانه بود و بنده با تلفن همراه صداي او را ضبط و سپس به تدوين آن پرداخته و به خدمت استاد رساندم. من اهل مبالغه يا بحث در اين مباحث نيستيم و با اجازه استاد علي معلم نام اين اثر را انتخاب کردم چرا که معتقدم اين مجموعه مجموعه‌اي بي‌نظير در مجموعه‌هاي آييني بوده که تاکنون نوشته شده است. اين اثر کار بزرگي است و انسان‌هاي بزرگتري بايد به نگارش مقدمه اين اثر مي‌پرداختند اما بنده در دو بخش يعني درباره ماجراي عاشورا و شخصيت حر و خود اشعار استاد علي معلم مقدمه‌اي را به نگارش در آورم.

وي با بيان اينکه ما سعي کرده‌ايم تاريخ مذهبي را به شعر و در قالب هنر به دست آوريم، بيان کرد: هيچ وقت از حد مشهورات فراتر نرفته است اما ماجراي منظومه حر ماجراي عميق‌تري است چرا که کسي که اين اشعار را سروده توانسته اين کار مهم را انجام دهد.

تقي دخت با بيان اينکه براي نگارش مقدمه اين اثر 20 تا 25 جلد کتاب را مورد مطالعه قرار دادم، اضافه کرد: چيزهايي در اين منظقه آمده است که احاطه تاريخي علي معلم را نشان مي‌دهد.

وي افزود: دو روايت در مقدمه اين اثر آمده که تاکنون کسي به آن نپرداخته است يعني حر در اين منظوه چه حري است حري است حري که يک شبه متولد مي‌شود يا اينکه چه کسي مي‌تواند در برابر خويشتن بايستد؟ هنري که شخصيت حر داشته اين بوده که توانسته در برابر نفس خود بايستد اما اين شخصيت داراي يک پيشينه و گذشته‌اي است يعني در زمانيکه امام حسين (ع) به نفرين مي‌پردازد او پاسخي در جواب اين همام نمي‌دهد. پدر حر بن رياحي او را در نوجواني به نزد خليفه برد تا با او بيعت کند اما اين شخصيت در آنجا استنکاف کرد، همچنين هر شعر و منظومه‌اي بايد به دنبال تاريخ صحيح و ناگفته‌هاي آن بوده و به آن مراجعه کند.

اين نويسنده با بيان اينکه کتاب مجلس حر تاريخ ناگفته‌هايي از اين شخصيت است، بيان کرد:‌ معتقدم وقتي يک صاحبنظر ادبي چيزي درباره شعر تاريخ مي‌گويد بايد با زبان لطيفي آن را به مخاطب بيان کند. وي با بيان اينکه بيان هنري در کتاب علي معلم به طور مطلوب واگويه شده است، اضافه کرد: شخصيت حر در برابر خويشتن ايستاده است و اين برداشت‌ها نيز در ذهن استاد معلم نيز بوده است و اين امر نشانگر هوشمندي سراينده است. هوشمندي سراينده در اين اثر به انتخاب قالب روايت بسيار زيبا به وضوح مشاهده مي‌شود حتي انتخاب سبک روايت نشانگر هوشمندي شاعر يعني استاد علي معلم است چرا که او خلاصه کودکي و دوران زندگي او را گفته و به نوعي بيان اين دوران‌ها در روايت داستاني نسبتا طولاني مي‌گنجد. اين کتاب کار بسيار ارزنده‌اي است و معتقدم کاري را در حيطه ادبيات مذهبي نديدم که درباره يک شخصيت آنقدر پيشينه، گذشته و تاريخ بيان کند.

در ادامه نشست، استاد علي معلم دامغاني درباره کتاب مجلس حر بن يزيد رياحي گفت: شعر به شدت وام‌دار ادبيات پيشينه ايران است و بنده در اشعاري که در اين اثر آمده از آثار گذشتگان بسيار استفاده کرده و از اشعار فرخي سيستاني شاعر معروف نيز بهره برده‌اند. کل شعرهايي که در کتاب مجلس حر بيان شده تلميحات و اشارات آن است که از ادبيات عرب و فارسي به ما رسيده و از آن استفاده شده است. سهم من در اين ماجرا عنايت‌ها بود، يعني عنايت به اشعارم بيش از آنکه تصور مي‌کردم، بود. پيشينيان و به نوعي در اين زمينه اسطوره‌اي همانند فردوسي اشعاري را سروده به آسمان بردند و بعد از فردوسي هر کس رفت از پي او رفت و به نقطه اوج نرسيد يعني جهان به خصوص اشخاص ديگر در ساير کشورها همانند يونان و هند نيز در اين راستا بوده‌اند.

وي افزود: ما شايد تنها طايفه‌اي باشيم که علاوه بر تاريخ و اسطوره که اين دو را با تفکيک يکديگر، تاريخ در واقعيتي دلالت مي‌کند يعني اسطوره از اين نيست و در اختيار سراينده اسطوره قرار دارد نه اينکه مورخي به تاريخ دست ببرد. وي با بيان اينکه اسطوره تا حدي که شاعر مي‌تواند پيش مي‌رود، ادامه داد: اسطوره مفهوم دليلي را مي‌خواهد که در مصداقي نام رستم را نشان مي‌دهد و يکي از سيستان را معرفي مي‌کند و پهلوان از سيستان از هفت خوان مي‌گذرد و مصداقي است که بعدها همه باور مي‌کند و پهلواني يعني اين و مظلوميت يعني سياوش.

استاد معلم با بيان اينکه ما داراي تاريخ و اسطوره هستيم، گفت: گروهي ديگر نسبت به آنها ستم بزرگي وارد شد و اين گروه در ماندند که چگونه آن را نامگذاري کنند اما آنها اسوه بودند اسوه‌ها امکان دارند در هر دين و آييني وجود داشته باشند اما در بين شيعيان اين پديده جايگاه را از آن خود مي‌کند. حادثه عظيم کربلا که از نظر واقعيت از حلبچه بزرگتر است اما حلبچه پايان کار جهان را اعلام مي‌کند که از بس همه جهان کربلا و جهان تمام شد و ميزان در بين شما گذاشته شد و ديگر نيازي به تجربه‌ تازه‌اي در جهان نيست. درگيري ايران و عراق درگيري بين دو روستا بوده است و در حد واقعه کربلا نيست و تاريخ وقتي به غلو مي‌پردازد مي‌خواهد کار ديگري را انجام دهد يعني اگر آنها 40 هزار نفر باشند در شأن شخصيت‌هايي که در کربلا بودند افزوده مي‌شود و يا اگر 4 هزار نفر باشند از شأن آنها کاسته مي‌شود.

استاد معلم گفت: چرا بزرگان ما بخش انديشه اسوه‌ها را به عوام، تعزيه‌گران و تعزيه نويسان واگذار کردند؟  وي اضافه کرد: کتاب مجلس حر نمونه‌هاي ديگري در ادبيات معاصر دارد و معتقدم اسوه و اسطوره‌ سندهايي از عالم است و تاريخ برخي از ماجرا بوده و به نوعي ديگر تاريخ تمام ماجرا نيست. اشعاري که در اين اثر آمده را از خودم نساختم بلکه در قرآن و قصص قرآن کريم که همان ماجراي اسوه‌ها است، بهره بردم. قصه تسلي آدم شايد روز و روزگاري به اساطير بوده است اما معتقدم به اين قوت نمي‌توان از اين سخن دفاع کرد چرا که وقتي برادر جوان و يا پدري فوت مي‌کند در چنين مقامي بازگشت ما به تاريخ و اسطوره‌ها نيست بلکه به عالم اسوه‌‌ها است يعني فرد بيان مي‌کند که برادرم از عباس رشيد‌تر نبود چرا که نگريستن به کربلا تسلي است.

علي معلم عنوان کرد: کربلا برخاسته ذهني است که تمام جوانب خواسته‌هاي آدمي را در بر داشته است. من در حقيقت آرزويي داشتم که آن آرزو بر آنچه که به ذهن من مي‌گفت متحقق نشد من زماني مي‌خواستم وراي اين زبان تا کوتاهي که سلسله شعراي تواناي ما مي‌توانستند در اين باره انجام دهند و به هر دليل کوتاهي کردند از آن زبان بهره بگيرم و بتوانم آن ماجرا که آنچنان هست بازگو کنم.

معلم ادامه داد: علاقمند بوده آنچنان ماجراي عاشورا را بيان کنم که اگر توسط مخاطب مورد مطالعه قرار گيرد متوجه شود که من راوي تاريخ نيستم و اسطوره هم نمي‌بافم بلکه حقيقت بسيار بزرگ و شگرفي را بيان مي‌کنم.

علي معلم با بيان اينکه شريعت در اختيار امام حسين (ع) است گفت: 40 هزار نفر تشنه‌‌تر از تشنه‌هاي آن زبان هستند و يک نفر از آنها مسئلت را مي‌يابد که آن حر بن رياحي است معتقدم اميدوارم در آينده بخصوص اهل ذوق وقتي تاريخ را با نقادي‌هاي آن مدنظر قرار مي‌گيرند دنياي خاص اسوه‌ها را دنياي خاصي تلقي کنند و دنبال زبان اين ماجرا بگردند.

 

 

 

 

شنبه 12 آذر 1390 - 9:27


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری