جمعه 27 مرداد 1396 - 2:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

عليرضا حسيني

 

برنامه‌ريزي براي فردا با استفاده از تجربيات ديروز و امکانات امروز

 

 

گفت­وگو با  حجت الاسلام نيك نژاد (مديرکل تبليغات اسلامي استان تهران)

نصير نيک­نژاد متولّد 1339 در نورآباد ممسني است. تحصيلات وي، خارج فقه و اصول مي­باشد. نيک­نژاد مدّت بيست­وپنج سال است که در سمت­هاي مختلف با سازمان تبليغات اسلامي همکاري دارد و از سه­سال پيش نيز عهده­دار مديرکلّي تبليغات اسلامي استان تهران مي­باشد.

 

از نظر شما وضع فرهنگ ديني در جامعۀ امروز ما چگونه است و در مقايسه با قبل چه تغيير و تحوّلي در آن رُخ داده است؟

سؤال شما خيلي كلّي است. وضعيت فرهنگي ما به شكل عام در مقياسه با گذشته وضعيتي قابل قبول‌تر دارد. شاخص‌هاي فرهنگي رشد داشته و در مقايسه با دهه‌هاي قبل، بهبود پيدا کرده است. ولي اگر بخواهيم با توجّه به وضعيت مطلوب، وضعيت کنوني را ارزيابي کنيم، نمي‌توانيم نمرۀ خوبي از اين نظر به جامعه بدهيم. چون ما با آنچه بايد باشيم، فاصله داريم. انقلاب ما ماهيت فرهنگي داشته است. چندي پيش رهبر معظّم انقلاب در ديدار اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي فرمودند ما بايد به رسالت‌هاي انقلاب توجّه كرده و آنها را كاربردي و اجرا كنيم. وقتي ما به رسالت و آمال‌هاي انقلاب و آنچه اکنون هست نگاه كنيم، فاصلة معناداري را مي‌بينيم. البته ذات و نهاد مردم ما ديني است و علي­رغم ناهنجاري‌هايي که در فرهنگ عمومي مي‌بينيم، در بزنگاه‌ها و عرصه‌هاي مختلف ديني، به ويژه جوانان، حضور مؤثّر و چشمگيري دارند. مثلاً مراسم اعتكاف در تهران چند سال پيش با جمعيتي حدود ششصد نفر در مسجد جامع بر پا مي‌شد ولي امسال اين تعداد بسيار زياد شده و اين نشان از رشد فرهنگ ديني در ميان جوانان است. در ليالي قدر و تاسوعا و عاشورا هم مشاركت مردم خيلي زياد مي‌شود. حضور مردم در مساجد و نماز جماعات هم زياد شده. در واقع مي‌توانيم بگوييم امروز كيفيت باورهاي ديني افزايش يافته و عمق باور ديني زياد شده است.

 

چه کار بايد کرد تا اين روند فزاينده، ادامه داشته و پايدارتر شود؟

به نظر من پرهيز از سطحي‌نگري و روزمرّگي و کنار گذاشتن كارهاي كم‌عمق براي اين منظور ضروري است. آيت‌الله جوادي آملي چندي پيش گفتند «هم خوب حرف زدن و هم حرف خوب زدن هنر است». با اين ديدگاه مي‌توانيم به تعميق فرهنگ ديني در جامعه اقدام کنيم. بخصوص استفاده از ابزار هنر براي بيان مفاهيم ديني براي نسل امروز که با قبل بسيار تفاوت دارد، مهم است. جوان امروز آنچه را مي‌پذيرد، از روي تحقيق است و نه با الگوبرداري از خانواده. البته نهاد خانواده همچنان مهم­ترين عامل و پايگاه تربيت انسان ايراني است ولي معيارهاي ديگري هم امروز وارد زندگي جوانان شده که بايد به آنها توجّه کافي داشته باشيم. امروزه بايد پاسخ به شبهات و سؤالات را داشته باشيم و ابهامات نوجوانان و جوانان را با افزايش آگاهي در آنها برطرف کنيم. ضمن آنکه دشمنان و شيطان‌صفتان هم بيكار نمي‌نشينند چون افراد دين­دار براي آنها خطرناكند. بنابراين برنامه‌ريزي مي‌کنند تا در ذهن نوجوانان و جوانان شبهه ايجاد کنند. اين بزرگ­ترين چالش امروز است. به نظر من يكي از راه‌هاي مقابلة منطقي با شبهات، ارائة پاسخ‌هاي قانع‌كننده است. اگر بتوانيم به اين شبهات جواب بدهيم، در ترويج و تعميق باورهاي ديني موفّق خواهيم بود. طبيعي است که اگر باوري عمق پيدا كند، شبهات ديگر در فرد اثرگذار نيست.

 

با توجّه به توضيحاتي که داديد، جهت‌گيري فرهنگي ما به چه سمتي بايد باشد؟

اگر مبناي کار ما امور ديني و اخلاقي است، مسير و اُفق مقابل ما روشن است. اگر به چيزهايي غير از اين توجّه داشته باشيم، از مسير اصلي منحرف مي‌شويم. ما بايد طبق نقشۀ فرهنگي و مهندسي فرهنگي حرکت کنيم وگرنه تلاش‌هايمان به نتيجۀ مطلوب نخواهد رسيد.

 

چه معضل مهمي امروز در جامعه مانع توسعه و تعميق فرهنگ ديني است؟

به نظر من، تعارض گفتار و عمل. مردم حرف‌هاي خوبي را مي‌شوند اما عمل خوب نمي‌بينند. حتّي خودشان هم چيزهايي خوبي مي‌دانند و مي‌گويند اما عمل نمي‌کنند يا نمي‌دانند چگونه بايد عمل کنند چون الگو ندارند. تعارض گفتار و كردار براي مسئولان خطرناک‌تر است و اثر فرهنگي مخرّب‌تري بر جامعه مي‌گذارد. همچنين معيشت و رفاه نسبي جامعه در اسلام توصيه شده و نقش آن را در جامعه نمي‌توان انکار كرد. وقتي جامعه از نظر معيشت دچار مشکل و تنگناست، اعتقادات ديني کم­رنگ مي‌شود. چون معاش نيست، فکر معاد هم نيست. سياست‌گذاري‌ها و تصميمات غيركارشناسي، اثر بدي بر امروز و فرداي جامعه دارد. در اين زمينه عدم هماهنگي دستگاه‌هاي متولّي فرهنگ مي‌تواند شاه‌كليد مشکلات و معضلات فرهنگي باشد. هم سياست‌گذاران و هم مجريان بايد هماهنگ عمل کنند. در غير اين صورت با موازي‌کاري و حتّي خنثي‌سازي فعاليت‌ها مواجه مي‌شويم و توان و امکانات جامعه براي فعاليت فرهنگي به هدر مي‌رود. كمبود اعتبارات حوزۀ فرهنگ هم از مشکلات موجود است. سهم فرهنگ در مقايسه با ساير بخش‌ها در بودجۀ سالانه، كم در نظر گرفته شده در حالي که انقلاب ما ماهيتاً فرهنگي است. ما حتّي اگر در همة زمينه‌ها وضع خوبي داشته باشيم اما از نظر فرهنگي وضعيتمان متزلزل باشد، به نتيجه و اهدافمان نخواهيم رسيد در حالي که اگر وضعيت فرهنگي ما درست باشد، مي‌توانيم کمبودهايمان را در زمينه‌هاي ديگر به مرور برطرف کنيم. فرهنگ، جوهر يک ملّت است. در تهران چند ميليون دانش‌آموز داريم که در تابستان اوقات فراغت طولاني دارند. دستگاه‌هاي متولّي مانند آموزش و پرورش و حتّي آموزش عالي برنامه‌اي براي غني کردن اين اوقات فراغت ندارند. دستگاه‌هايي هم که برنامه دارند، بودجه ندارند! برنامه‌هايي مانند گفتمان ديني و پاسخ­گويي به شبهات هزينه‌بر است. اين براي ما مايۀ شرمندگي است که بگوييم سرانۀ فرهنگي در استان تهران خيلي كم است و اصلاً قابل گفتن نيست! با چنين سرانۀ اندکي چگونه بايد با انبوه تهاجم فرهنگي مقابله کرد در اين شهر پانزده ميليوني؟

 

نقش سازمان را در روند توسعۀ فرهنگ ديني چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

سازمان که بيش از سه دهه از عمرش گذشته، همواره رو به تكامل بوده و البته در مقاطع مختلف به فراخور وضعيت و نيازهاي روز توانسته فعاليت‌هاي مهم و اثرگذاري داشته باشد. در دهۀ شصت در فضاها و محيط‌هاي محروم حضور داشت و نامش در اذهان جا افتاد. در دهة هفتاد فرصت‌هاي جديد تبليغي را شناسايي کرد و به احياي سنّت‌هاي ديني همّت گماشت. در دهة هشتاد هم با رويكردي جديد وارد سطوح بالاتر و گسترده‌تري شد و ابزارهاي نوين را به کار گرفت تا به اهداف خود نايل شود. الآن در فضاي حقيقي به كارهايي مانند اعزام مبلّغ، ساماندهي و حمايت و جهت‌دهي فعاليت‌هاي فرهنگي و تبليغي و گسترش برنامه‌هاي قرآني و... پرداخته و در فضاي مجازي هم حرکت‌هاي بسيار موفّق و مطلوبي را انجام داده و يكي از نهادهاي روزآمد فرهنگي کشور به شمار مي‌رود.

 

به نظر شما سازمان تبليغات اسلامي در چه مسيري بايد پيش برود تا همچنان در انجام مأموريت‌هايش موفّق باشد؟

آقاي دکتر خاموشي هميشه تأکيد مي‌کند نبايد به اين مرحله كه در آن هستيم، قناعت كنيم و همواره به جلو نگاه كنيم و آرمان‌هايمان را نصب‌العين داشته باشيم. بايد جهاني نگاه كنيم و ملّي عمل كنيم. من معتقدم گروه برنامه‌ريز و سياستگذار بايد به فرداها بينديشد و تجارب ديروز و امكانات امروز را براي فردا به کار بگيرد. بايد بدانيم که فردا چه کاري مي‌خواهيم انجام دهيم و به کجا مي‌خواهيم برسيم. اگر دچار روزمرّگي شويم، از بين مي‌رويم. با كارهايي كه انجام مي‌دهيم بايد فردا را بسازيم و گرنه مي‌بازيم.

 

ويژگي‌هاي فعاليت ادارۀ کل تبليغات اسلامي استان تهران چيست؟

اقتضائات تهران متفاوت از استان‌هاي ديگر است و به همين نسبت، کار فرهنگي و تبليغي در تهران پيچيده‌تر است. در ساير استان‌ها فضا راحت‌تر است چون فرهنگشان بكرتر است. البته در تهران دستگاه‌هاي فرهنگي متفاوتي مشغول به فعاليت هستند و اين هم مستلزم هماهنگي زيادي است. موقعيت سياسي و اقتصادي و تمرکزي که در تهران وجود دارد، حجم کار فرهنگي بسيار بالايي را مي‌طلبد. گاهي مي‌بينيم که موازي‌کاري‌ها و ناهماهنگي‌هايي هم به وجود مي­آيد که ناخوشايند است. دسترسي به تكنولوژي هم در تهران براي مردم بيشتر است. در تهران 380 محلّه تعريف شده كه برخي از آنها از مراكز استان‌ها بسيار بيشتر جمعيت دارند. نسبت به اين جمعيت، امكانات ما بسيار محدود و ساختار ما هم معلول است. متأسفانه اين فکر وجود دارد که چون تهران مرکزيت دارد پس نيازي به فعاليت فرهنگي ندارد. ما نسبت به خود تهران بي‌تفاوت شده‌ايم. ما در اين اداره کل بايد با چهار كارشناس، 380 محلّه را پوشش بدهيم! البته خيلي سعي مي‌کنيم که از خود مردم براي اجراي برنامه‌ها استفاده کنيم ولي به هر حال کار بسيار سنگين و طاقت‌فرساست.

 

از برنامه‌هايي که در اين استان اجرا کرده يا در حال اجراست، هم توضيح بدهيد.

بخشي از برنامه‌هاي ما، تجليل و نكوداشت علماي حوزۀ علميۀ تهران است و همچنين يادوارۀ شهداي روحاني. در بحث اوقات فراغت و توجّه به نخبگان نيز برنامه داريم و مي‌خواهيم نخبه‌ها در اين برنامه‌ها شركت كنند. شناسايي اين نخبگان در سطح دبيرستان و دانشگاه از برنامه‌هاي ما بوده و يک اردوي پنج روزه براي آنها گذاشتيم. اجراي برنامه‌هايي براي رفع شبهات و برنامه‌هاي مختلف قرآني در تمام مدارس و دبيرستان‌ها، از برنامه‌هاي امسال ما است و در دانشگاه‌ها هم براي اجراي برنامه‌ها با نهاد نمايندگي مقام معظّم رهبري، گفت­وگو كرده‌ايم و اميدواريم به نتيجه برسيم.

 

 

چهارشنبه 18 آبان 1390 - 11:16


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری