دوشنبه 30 مرداد 1396 - 1:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

ترجمه: غزال حسين زاده

 

بنايي روايتگر واقعه اي تاريخي

 

«نگاهي به معماري مسجد گوهرشاد»


مسجد گوهرشاد، در جنوب حرم امام رضا (ع) در شهر مشهد قرار دارد. اين مسجد در سال ۸۲۱ ه.ق به دستور بانو گوهرشاد همسر شاهرخ از پادشاهان تيموري بنا شده‌ است. به دليل ظرافت و زيبايي کاشي‌کاري و خط و سبک معماري، اين مسجد از شاهکارهاي معماري ايران در دوره اسلامي به شمار مي‌ آيد.

شيوه معماري اين مسجد به سبک معماري مساجد چهار ايواني ايران است و در طي سال‌ها گنبد آن چهار بار مورد مرمت قرار گرفته ‌است.

مسجد گوهر شاد مهم‌ترين بناي باقيمانده از دوره تيموري است. اين مسجد در طي قرون، متحمل آسيب ‌هاي فراواني شده كه از آن جمله مي توان به بمباران ارتش روس در سال 1330 هجري قمري اشاره کرد. با اين حال، طرح اصلي معماري بنا حفظ شده است.

بناي مسجد گوهرشاد تقريباً 12 سال به‌طول انجاميده و معمار اصلي بنا استاد قوام‌ الدين شيرازي يكي از شاخص ترين و پركارترين معماران دورة تيموري بوده ‌است.

مسجد گوهر شاد به شكل چهار ايواني ساخته شده و در طرفين ايوان اصلي آن دو مناره كاشي‌كاري جاي گرفته است كه از لحاظ زيبايي و دقت در كاشي‌كاري داراي اهميت خاصي است. مناره‌هاي ضخيم و برج مانند ايوان توپر و به ضخامت 6 متر هستند و ارتفاع كلي آنها به 43 متر مي‌رسد.

اهميت فوق‌العاده اين مسجد، كه به همين دليل آن را يكي از زيباترين آثار معماري دنيا مي دانند،  كاشي‌كاري و كتيبه‌هاي آن است.

از عناصر ديگري که بر شكوه اين مسجد مي‌افزايد و بيننده را مبهوت مي‌كند، گنبد پيازي شكل و سبزرنگ آن است كه با نقوشي زرد رنگ مزين گرديده است. ارتفاع گنبد حدود 41 متر و فضاي خالي بين دو پوشش گنبد، 10 متر است. كتيبه تاريخي مسجد كه از كاشي است، و بر آن حروفي درشت و سفيد بر زمينه‌‌ اي آبي رنگ به چشم مي خورد، بر زيباي بنا افزوده است.

ايوان جنوبي مسجد که ايوان مقصوره نام دارد، با حدود 500 متر مربع مساحت، 37 متر طول و 5/25 متر ارتفاع، از باشکوه‌ ترين ايوان ‌‌هاي مسجد است.

ضلع‌هاي مسجد، همه با کاشي‌‌هاي معرق نفيس آراسته شده و در تمام ديوارها و غرفه ‌‌هاي آن اسماء الله و آيات قرآن و احاديثي که بعضي مربوط به مسجد است، وجود دارد.

کتيبه ممتاز و تاريخي بايسنقر (فرزند گوهرشاد) که از بهترين ثلث‌ نويسان عهد تيموري بوده، با زيباترين خطوط ثلث در بالاي ايوان مقصوره خودنمايي مي‌کند و تاريخ بناي مسجد بر کاشي معرق، در اين کتيبه به چشم مي‌خورد.

محراب، يک پارچه از سنگ مرمر با تزيينات و کنده‌کاري و کتيبه‌اي در ميان مقرنس‌کاري‌‌هاي آن، نيز نمايانگر هنر آن دوران است.

منبر صاحب الزمان(عج) واقع در کنار محراب ايوان مقصوره، از لحاظ قدمت حائز اهميت است. اين منبر نفيس، از چوب گردو و گلابي با شيوه منبت‌کاري بدون به کار رفتن ميخ، به دست پر توان استاد محمد نجار خراساني، منبت کار معروف عصر فتحعلي شاه قاجار ساخته شده است.

منبر صاحب الزمان (عج) در سال 1325 شمسي توسط مرحوم استاد حيدر نيکنام گلپايگاني مرمت شد. مسجد گوهرشاد صحني به وسعت 2800 متر مربع دارد و زيربناي آن 9400 متر مربع است.

بناي مسجد شامل 8 ايوان بزرگ و هفت شبستان است. گنبد خانه پشت ايوان مقصوره، با شبستان‌‌هاي يک طبقه، بخش‌‌هاي مختلف مسجد را به هم ربط مي‌دهد. ايوان جنوبي، ايوان مقصوره نام دارد و ايوان شمالي، معروف به ايوان دار السياده است. ايوان شرقي، ايوان اعتکاف ناميده مي‌شود و ايوان غربي، ايوان شيخ بهاء الدين نامگذاري شده است.

نام بانو گوهرشاد، باني مسجد، در ايوان شمالي مسجد (ايوان دارالسياده) بر کاشي معرق به رنگ زرد و خط ثلث نوشته شده است. اين ايوان با معرق‌کاري زيبايي تزيين شده و بر سر در ورودي آن به رواق دارالسياده، پنجره‌اي نقره از آثار دوره قاجار نصب شده است.

دو ايوان شرقي و غربي مسجد گوهرشاد، با معرق‌کاري ممتاز و کتيبه‌‌هايي به خط ثلث، مسجد را به رواق امام خميني(قدس سره) و بست شيخ بهاء الدين مرتبط مي‌کند.

سردرها براي شکل دادن به مجموعه بارگاه منور امام (عليه السلام) طراحي شده‌اند. در سه ورودي از خيابان‌‌هاي شيرازي، نواب صفوي و طبرسي، سردرهايي با زيربناي بيش از 70 هزار متر مربع احداث شده است.

واقعه مشهور ماجراي سرکوب و به شهادت رسانيدن مردم به دستور رضاشاه، به مناسبت اعتراض به تغيير لباس در سال 1314، درست چند ماه قبل از واقعه کشف حجاب نيز در اين مسجد رخ داده‌ است.

 

سه‌شنبه 10 آبان 1390 - 12:8


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری