چهارشنبه 26 مهر 1396 - 9:23
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

در نقد اندازه

 

نگاهي به مجموعه داستان کوتاه من سرباز هخامنشي بودم، اثر حسين علي جعفري

من سرباز هخامنشي بودم مجموعه اي است از هقتاد و نه داستان خيلي کوتاه که همگي در موضوع جنگ تحميلي هشت ساله به نگارش در آمده اند. در اين بررسي ابدا نگاهي داريم به محتواي داستان ها و توجه به آن از اين زاويه که اثر مورد نظر را بايد در مجموعه ادبيات دفاع مقدس مورد توجه قرار داد. در قسمت دوم برررسي نيز نقدي داريم بر ساختار کلي آثار؛ و اينکه آيا لزومن تعريف خاصي از اندازه در نوشتن چنين داستان هاي وجود دارد يا نه.

دفاع مقدس در بر گيرنده ادبيات وسيعي است؛ و در تمامي سبک و مختصات هاي نويسنگي و حتي به طور عام تر هنر، مورد توجه قرار گرفته و حتي به سبک خاص خود نيز رسيده است. دز زمينه داستان نويسي نيز گستره آثار از رمان هاي چند جلدي تا مينيمال هايي حتي کوتاه تر از آنچه در اثر پيش رو مشاهده مي کنيم، مورد توجه نويسندگان اين حوزه بوده است. اما آنچه به اعتقاد نگارنده جايگاه يک موضوع را در برخورد با سبک مورد استفاده روشن مي کند، کاربردي بودن آن سبک در کم رساني به انتشار پيام موضوع مورد نظر است. اينکه داستان هاي داع مقدس را در چه سبکي بهتر مي توان شرح داد و ويژه ساخت مبحثي طولاني است؛ اما به طور خلاصه مي توان با مشاهده آثار پيشين و ميزازن موفقيت آن ها به داده هايي در اين زمينه دست يافت. از آن جمله مورد اقبال عمومي قرار گرفتن رمان هاي بلند و خاطره نويسي از اين دست مشاهده هاست که در سال هاي اخير جالب توجه بنظر مي رسد. چرا که انتظار اقبال به رمان نويسي و خاطره نگاري در زمينه ادبيات جنگ کمي دور از ذهن به ظنر مي رسيد. اما آنچه اتفاق افتاد خلاف اين موضوع را ثابت کرد. از سويي چنانکه مي دانيم رمان و داستان بلد و حتي داستان کوتاه، از سبک هاي شناخته شده نوشتن داستان هستند که به طور کلاسيک داراي جايگاه ويژه و تعاريف خاص خود مي باشند. اين شناخت از ويژگي ها هم نويسندگان را در استفاده بهتر از اين سبک چيره ساخته است و هم تا حدودي بر اقبال مخاطب اثر مثبت مي گذارد. در اين ميان اما سبک خهاي نوآورانه تر شايد از انزواي تعريف نادرست و ناشناختگي رنج ببرند. همينطور که ما حتي دقيقا نمي توان داستان هاي اين مجموعه را به نام خاصيي معرفي کنيم. داستان هاي خيلي کوتاه،% داستان هاي يک صفحه اي، مينيمال و يا نامي ديگر؟ هر کدام از اين ها هم محل نقد و اشکال است. چرا که داستان هاي اين مجموعه از داستان هاي خيلي کوتاه هم کوتاه ر است و از سويي بسيار با اندازه و حتي سبک مينيمال نويسي فاصله دارد. از اين رو نگارنده نمي تواند داستان هاي اين مجموعه را در رديف خاص و مشخصي از ادبيات داستان نويسي دسته بندي کند. اما اگر بخواهيم بيش از اين به حاشيه نرويم مي تواند نزديکي اثر را به ويژگي هاي مختلف هر سبک بيازماييم. به هر حال در تعريفي فرضي و ساده شده، اين مجموعه در برگيرنده مينيمال هايي است که بي دليل و بعضا با دليل و حتي از روي ناچاري به درازا کشيده شده اند. از حدودي از اندازه که مي گذريم ديگر شرح و بست دادن معناي خود را از دست مي دهد. چرا که ويژگي اصلي داستان کوتاه حذف زوايد نوشتار است. به صورتي که خواننده در مختصرين ترين حالت بتواند با شخصيت ها و مضوع داستان ارتباط بر قرار کند. اما آنچه در اثر مورد بررسي مي بينم آنچه توجهي به اين قاعده نداشته است. به صورتي که بسياري از داستان هاي اين مجموعه مي توانست در تعداد کمتري از کلمات شرح داده شود.

همچنين نکته ديگري که بسيار جلب توجه مي کند نداشتن ويژگي هاي کلامي داستان هاي بسيار کوتاه است. يکي از بارزترين اين ويژگي ها حس قافلگيري و رسيدن به نتيجه اي غير قابل پيشبيني در انتهاي داستان است. چيزي که در کمتر اثري از اين مجموعه به چشم مي خورد. اين ويژگي را شايد بتوان شناسننامه مينيمال نويسي دانست. چرا که کمتر داستاني با چنين حجمي بدون داشتن اتفاقي قافلگير کننده و يا ايجاد موقعيتي بديع، جذاب بنظر مي رسد. بخصوص که در اين سبک ويژگي هاي اصلي يک داستان کلاسيک از اثر گرفته شده است. نه شرحي و نه بسطي؛ و نه حتي توصيفات پيچيده اي از زمان و مکان و اشخاص. هيچ يک از آن ها وجود ندارد. و نويسنده با اصل داستان تنها مانده است. اين اصل داستان نيز اگر قابليت هاي مينيميال نويسي (که به آن اشاره شد) را نداشته باشد؛ نمي تواند آنچنان که شايسته است خودنمايي کند. چه برسد به اينکه در همين کوتاه کلام نيز در پي ايجاد فضايي رمان گونه باشيم. که در غالب آثار اين مجموعه ديده مي شود. و براي نگارنده مشخص نيست که در نهايت مخاطب در کجاي اين اثر مي خواد جذب آن شود.

آثار اين مجموعه بسيار معمولي و داراي داستان هايي قلمي شده هتسند. ويژگي منحصر به فردي ندارند و رواياتي ساده را ارائه مي دهند. به صورتي که مخاطب پس خوانش چند اثر ابتدايي خود به خود ديگر انتظار اثري خاص را نخواهد داشت.

به هر روي با کمي سخت گيري نمي توان نثر اثر را نثري موفق دانست. اما همين که اين شيوه نوين راهي به سمت ادبيات دفاع مقدس گشوده است خود مايه مسرت و اميدواري است.

اما نگاهي ديگر به بحث محتوايي اثر نيز مي تواند جذاب باشد. جذابيت هاي معمول ادبيات دفاع مقدس خود يکي از نکات مثبت اين دست آثار است. به هر حال اين ادبيات مخاطبان و علاقمندان زيادي دارد و در پي نوشته شدن آثار متعدد نبض مخاطبان به خوبي در دستان نويسنده گان قرار گرفته است. نمي توان از اين ويژگي به سادگي گذشت که فاکتورهايي در اين ژانر وجود دارد که کمک شاياني به افزايش مخاطب پذيري ايثن دست آثار مي کند. خوشبختانه اثر مورد بررسي نيز از اين نظر بي بهره نبوده است و به خوبي توانسته ويژگي هاي اين ادبيات را در مجموعه خود آورده و از اين ابزار استفاده مفيدي نمايد. هرچند حرکت و دل بستن به اين فاکتور بسيار حساس است. چراکه به هر روي خطر به تکرار رسيدن و در شيوه هاي مختلف بيان و يکساني روايات بسيار محتمل مي شود. که البته در گريز از اين موضوع نمي توان راهکار مناسبي را در اين مجموعه يافت.

فارغ بحث ويژگي هاي موجود، اثر پيش رو هرچند محدود داراي ويژگي هاي خودساخته اي نيز بوده که مي توان آن را نقطه عطف اثر ناميد. بعضا داستان هاي در مجموعه يافت مي شود که نمايي تازه از مسائل و رويدادهاي جنگ پيش روي مخاطب مي گذارد. گاها مي توان چند خط ساده از اين اثر را در غالب يک فيلم بلد سينمايي موفق تصور کرد. و چنين چکيده هايي از فضاهايي نديده گرفته شده در ساير آثار اين حوزه، خود از ويژگي هاي مثبت اين اثر است.

در نهايت به اعتقاد نگارنده اين اثر مي توانست از قلمي روان تر و ذهني خلاق تر برخوردار شود. و البته بخش اميدوار کننده ماجرا انتشار چنين اثري (با ويژگي داستان هاي بسيار کوتاه) در موضوع دفاع مقدس است. راهي که متواند ادامه يافته و براي نسل کم حوصله و حتي بي حوصله امروز مايه شناخت از فضاي آن سال ها باشد. چرا که معتقدم در بازه اي که آثار بلد ادبي در اين زمنيه با استقبالي خوب روبرو مي شوند؛ قطعا استفاده از روش هاي نوين تر قصه گويي که بسيار مورد استقبال نسل جوان ينز بوده است؛ مي تواند راهگشايي توجه دوچندان اين نسل به آثار ادبيات دفاع مقدس باشد.

با آرزوي توفيق روز افزون براي حسين علي جعفري، و تشکر از نشر سوره در انتشار اين اثر

 

چهارشنبه 4 آبان 1390 - 11:48


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری