پنجشنبه 21 آذر 1398 - 15:28
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

تلخي ايام

 

تلخي ايام  / گزيده شعر پروين اعتصامي ( صدسال شعر فارسي ) / 4

پژوهش و گزينش : ساعد باقري – سهيل محمودي

چاپ و تيراژ : 89 / 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

مقدمه ، قطعه‌ها ، مثنوي‌ها ، قصيده‌ها ، غزل‌‌هاي حكمي ، قالب‌هاي ديگر و همچنين واژه‌نامه عناوين بخش‌هاي مختلف كتاب حاضر مي‌‌باشد . نويسندگان كتاب حاضر در مقدمه كتاب خود بر روي اين موضوع تاكيد مي‌كنند كه مي‌توان پروين اعتصامي را در عرصه ادبيات صدسال اخير يك اتفاق دانست . خوش درخشيد ؛ اما مجال و زمان تابيدن او كوتاه بود . نام و آوازه او فراتر و بلندتر از بسياري شاعران و اديباني گشت كه هر يك دعوي و مدعايي داشتند . پروين اعتصامي در سال 1285 شمسي بدنيا آمد . پدرش يوسف خان آشتياني ، ملقب به اعتصام الملك ، نويسنده و مترجم نامداري بود. پروين در خانه‌اي باليد كه فضل و دانش در آن منزلت بسياري داشت . برخي فضلاء چون ملك‌الشعراي بهار و علي‌اكبر دهخدا و حاجي نصرالله تقوي از دوستان اعتصام‌الملك بودند ؛ پس با چنين خانواده‌اي علاقه پروين به شعر و ادب طبيعي بوده است . پروين اعتصامي در نوزده سالگي با يكي از اقوام خويش ازدواج كرد و مدتي كوتاه نيز به سبب ماموريت همسرش در غرب كشور ، در آن مناطق زيست . پروين در كنار پدر – كه سالها رئيس كتابخانه مجلس بود – به مطالعه ادب گذشته فارسي و نيز شعر و ادبيات معاصر اروپا سرگرم شد . ديوان پروين نخستين بار در 1314 شمسي ،‌ دوسال پيش از درگذشت پدر وي منتشرشد و استاد بزرگ زمانه ، ملك‌الشعراي بهار ، بر اين ديوان مقدمه نوشت . تنهايي پس از پدر ديري طول نمي كشد . پروين اعتصامي در شب شنبه 16 فروردين 1320 به سبب ابتلا به تب و بيماري حصبه درگذشت . پيكر او را به قم بردند و دركنار مزار پدر در آرامگاه خانوادگي ، به خاك سپردند . يكي از معروفترين شعرهاي پروين ، قطعه‌اي است كه براي سنگ مزار خود سروده است :

اين كه خاك سيهش بالين است

اختر چرخ ادب پروين است

گرچه جز تلخي از ايام نديد

هرچه خواهي سخنش شيرين است

صاحب آن همه گفتار  ، امروز

سائل فاتحه و ياسين است ...

 ساعد باقري و سهيل محمودي زبان و عناصر تشكيل دهنده شعر پروين اعتصامي را در سنت پربار شعر گذشته فارسي مي‌دانند . با همه تاثير پذيري پروين از پيشينيان و پرهيز – شايد آگاهانه – وي از نوجويي ، بايد گفت پروين نگاه خود را نيز به گونه‌اي ستايش برانگيز بر پيروي از كار پيشينيان افزوده و ويژگي‌هاي شخصي‌اش را نيز بدان بخشيده است . باقري و محمودي ادامه مي‌دهند كه در شعر پروين نيز هر آنگاه كه مفهوم انسان مطرح مي‌شود ، همان عاطفه و احساسي بروز مي‌يابد كه مفاهيم كلي شعر و شاعري‌اند و براي شاعران ، چه مرد و چه زن ، اهميتي ‌درخور دارند . پروين اعتصامي در قطعه‌ها و مثنوي‌هاي خود شاعري روايتگر است . آنچه در سروده‌هاي پروين به مناظره‌ها شناخته مي‌شوند ، حكمت‌هايي است كه بين دو موجود در شكل « گفت و گو » بيان شده‌اند ؛ گوهر اشك ، شاهد و شمع و مست و هوشيار معروف‌ترين آنها هستند و نمونه‌هايي از قطعه‌هايي كه نشان مي‌دهند  پروين در اين گونه و شكل تقريباً سرآمد شاعران روزگار خود است .

نويسندگان كتاب تلخي ايام يادآور مي‌شوند كه روحيه اجتماعي پروين با همه كناره‌جويي‌اش از اهل زمانه خويش در لحن تند و انتقادهاي صريح او از حكمرانان و صاحبان قدرت به خوبي پيداست . پروين در شعرهايش از رنج طبقات محروم و مردم اعماق فراوان ياد مي‌كند . باقري و محمودي در پايان مقدمه خود بيان مي‌كنند كه سه شخصيت ارزنده سده اخير در عرصه تحقيق ادبي ، پس از مطالعه ديوان پروين اعتصامي ، نظر و ديدگاه خود را به روشني و با صراحت بيان كرده‌اند كه دانستن اين آراء مي‌تواند قدر و منزلت آثار شاعر را بر ما روشن‌‌تر كند  . يك معلم و استاد نخستين پروين ، پدر او ، مرحوم يوسف اعتصام الملك كه بدان روزگار ، در نقد ادبي جديد  ، مرجع طراز اول بوده است . دو ديگر ، روانشاد علامه محمد قزويني ، سرآمد اديبان و صاحب‌نظران درشناخت ادب گذشته فارسي و عربي . سه ديگر ، شاعر بزرگ هم‌روزگار او ، شادروان ملك‌الشعراي بهار بوده است .

در قطعه « اشك يتيم » از پروين اعتصامي مي‌خوانيم كه :

روزي گذشت پادشهي از گذرگهي

فرياد شوق بر سر هر كوي و بام خاست

پرسيد زان ميانه يكي كودك يتيم

كاين تابناك چيست كه بر تاج پادشاست ؟

آن يك جواب داد چه دانيم ما كه چيست

پيداست آنقدر كه متاعي گران‌بهاست

نزديك رفت پيرزني گوژپشت و گفت :

« اين اشك ديده من و خون دل شماست

ما را به رخت و چوب شباني فريفته‌ست

اين گرگ ، سالهاست كه با گله آشناست

آن پارسا كه ده خرد و ملك ، رهزن است

آن پادشا كه مال رعيت خورد گداست

بر قطره سرشك يتيمان نظاره كن

تا بنگري كه روشني گوهر از كجاست

پروين ، به كجروان ، سخن از راستي چه سود ؟

كو آنچنان كسي كه نرنجد ز حرف راست ؟

تلخي ايام  / گزيده شعر پروين اعتصامي ( صدسال شعر فارسي ) / 4 در چاپ اول خود با پژوهش و گزينش ساعد باقري و سهيل محمودي با تيراژ 3000 نسخه و با قيمت 25000 ريال توسط شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير انتشار يافته است .

 

 

چهارشنبه 4 آبان 1390 - 11:27


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری