دوشنبه 20 آذر 1396 - 20:52
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان اصفهان

 

نگاهي گذرا بر زندگاني آيت الله «ملا غلام رضا آراني»

 

 

وزش تند باد زمانه آن هم در دياري فراموش شده (كوير) و سوزندگي بي پايان آفتاب بر دامنه گسترده آن، هيچ گاه نتوانست استقامت را از كويريان بگيرد و در حسرت اين آرزوي ديرينه ، ناجوانمردانه مي تازد تا ريشه ها را در كوير بخشكاند و بر همه چيز پرده فراموشي بگستراند اما تا " استقامت " باشد تسليم، معنايي ندارد و تا معرفت يافت شود ، فراموشي و خاموشي ناممكن خواهد نمود .

... او نيز از جمله كويريان محروم بود؛ اما چون از سرچشمه معرفت لختي نوشيده بود و حيات در روح موّاجش جوشيده بود تسليم ناپذير در برابر جهل و جمود ايستادگي كرد و جانانه و جوانمردانه به پيكار با موانع رشد ذهني و روحي پرداخت تا با كشف سرمايه هاي فكري و رواني ثابت كند كه محروميت هاي محيطي و صوري گرچه جانكاه و دردآور است؛ اما قادر نيست اراده و استقامت راست قامتان را فرو نشاند و آنها را از رسيدن به كمال واقعي باز دارد.

او عالمي بود -كه به گواه آثارش- با مشعل دانايي، به روشنگري در اين ديار غريب مي پرداخت . اگر حسب حالش را بخوانيم باور خواهيم كرد كه كوير را گوهراني است گرانقدر اما گمنام و ناپيدا ...

علامه جليل القدر آيت الله ملا غلامرضا آراني در نيمه ذي القعده 1192هجري قمري در دروازه كوير مركزي ايران ( آران و بيدگل ) چشم به جهان گشود. پدرش ملا محمدعلي فرزند ملا محمد جعفر فرزند ملا نور الوري فرزند ملا ابوالحسن فرزند ملا محمدتقي آراني و وي از احفاد ملا ابوالحسن خطيب بحريني است. ملا ابوالحسن از اين سلسله، نخستين عالمي بود كه در دوره ي صفويان و پس از استقرار عالم سرشناس و فقيه بزرگ حوزه ي عراق (نجف و كربلا) آيت‌الله شيخ علي كركي معروف به محقق كركي (شهادت 5/940 ق) به دعوت شاه طهماسب از جبل عامل لبنان به اصفهان پايتخت ايران آمد.  اين خانواده كمال و دانش در مناطق مركزي ايران به ويژه شهرهاي آران و بيدگل و كاشان به ارشاد و تبليغ مي پرداختند.

«غلام رضا» كودكي را با زندگاني فقيرانه اي پشت سر نهاد و چون دريافته بود كه عزّت و غناي آدمي در كسب فضايل و كمالات است؛ پا در عرصه علم و دين نهاد . تحصيلاتش را در آران و كاشان نزد ملّا علي بن آقا حسن آراني ، ملّا محمد علي آراني ، ميرزا ابوالحسن بن ميرزا مؤمن آقاسي و نراقي دوم ( ملا احمد فاضل نراقي ) گذراند و در قم نزد صاحب قوانين ( ميرزاي قمي ) تلمذ نمود .

مدتي نيز در اصفهان ، علوم عقلي را فرا گرفت. شرح تجريد را نزد ملّا رفيع خلخالي ، مشاعر ملّا صدرا را در محضر ملّا ولي الله ، شوراق سهروردي را نزد حاج سيد يوسف مازندراني ، شواهد الربوبيه را در حضور ملا علي نوري و درايه شيخ بهايي با مقداري از مدارك را نزد سيد رشتي مباحثه نمود و علم فقه و رجال را از حجت الاسلام شفتي بيدآبادي آموخت . سپس براي ادامه تحصيلات به كربلا و نجف اشرف مهاجرت كرد. در آنجا نزد صاحب رياض المسائل ( سيد علي طباطبايي حائري اصفهاني ) و فرزندش سيد محمد مجاهد تهذيب الاصول و كتاب معالم كسب فيض نمود. ايشان پس از بازگشت به وطن خويش از گنجينه هاي علم و معرفت ميرزا ابوالحسن مومن ملقب به آقاسي و صاحب رسالات متعدد ملّا احمد نراقي خوشه ها چيد.

از ديگر استادان ايشان مي توان به ملّا علي نوري و ميرزا ابوالقاسم جيلاني قمي اشاره نمود.

ملّا آقا بزرگ آراني شرح دوران تحصيلي و نام استادان و بزرگاني را كه از محضر آنها در حوزه‌هاي علمي متعدّد بهره برده در دو اثر خطي خود يكي پايان كتاب قلائد اللئالي و ديگري پشت رسالة عنوانات چنين آورده است: «....وقتي كه خدا توفيق ارزاني فرمود و به تحصيل مشغول شده ام در نزد مشايخي كه در خدمت ايشان تحصيل نموده ام و به شرف خدمت ايشان مشرف شده ام، اين جماعت بوده اند: عالي جناب فضايل مآب، صاحب غيرت تام، ملّا علي بن آقا حسن آراني است كه جمله مقدمات را نزد او تحصيل نمودم و به طريقي اهتمام مي نمودم كه در وقت تصنيف ايشان شرح عوامل ملّا محسن را، بسياري از جرح و تعديل آن به مباحثه و فكر بنده شد و بعد از آنكه شروع در اصول و فقه شد در خدمت عالي جناب جامع كمالات و مطلع بر فنون و علوم، ملا محمدعلي بن حاج سلطان علي آراني كتاب زبدة‌الاصول و قدري از علم معاني و قدري از شرح معالم كه تصنيف ايشان بود در خدمت ايشان ديده شد...»

مسافرت هاي متعدد اين عالم جليل به نقاط مختلف بويژه حضور در مراكز علمي بزرگي چون حوزه هاي علميه ي كربلا، اصفهان، قم و تلمذ در نزد استادان نام آوري چون ميرزاي قمي و سيد علي مجاهد و نيز تتبع در تأليفاتش نشان مي دهد كه آيت الله ملّا غلام رضا آراني ، عالمي محقق و مدقّق بوده است، چنان كه آيت الله ملّا حبيب الله شريف كاشاني (1262 - 1340 ه.ق) در لباب الالقاب درباره ي او مي نويسد : «ملّا غلام رضا كان عالماً زاهداً فاضلاً محتاطاً من تلاميذ صاحب الرياضي و كان للحاج سيد محمد تقي الكاشي المقدم له الذكر في الدرس و بينهما مخالطه تامه و له مؤلفات كثيرة منها الرسالة الهلالية في احوال هلال بن علي (ع) و ...».

نيز مرحوم آيت الله مرعشي نجفي ضمن معرفي يكي از كتاب هايش ( به نام تنبيه الطالبين ) او را " علامه آخوند " ناميده است .  ملّا محمد جعفر استرآبادي هم ضمن تحرير اجازه اي براي ايشان ، او را " فريد زمان  فاضل كامل و عالم عامل "مي نامد .  همچنين در تقريظي كه بر كتاب " عوائد اليام و قوائد الانام " او نوشته شده است از اين شخصيت ديني به عنوان نخبة الفضلا ، زبدة الخيار و ... ياد كرده اند .

علّامه آيت الله ملا غلام رضا آراني از زماني كه به تحصيل و فراگيري علوم اشتغال ورزيد تا سال‌هاي پاياني عمرش به تأليف و نگارش 62 اثر از آثار مفيد و ارزنده پرداخت كه تعليقات بر رجال، بدايع الذرائع و ذرائع البدائع، تذكرة القري الثلاث، اجوبة الاسئله، رساله هلاليه در شرح زندگاني و شخصيت حضرت محمد هلال بن علي(ع) ، جامع الشتات، الدرر منشور، كنوز الجواهر، الحجه البابغه(5 جلد) ، ترجمه مصباح الشريعه ، شرح بر اساس الاحكام ملّا احمد نراقي ، شرح بر زيارت جامعه ، شرح بر السبع الشداد مير داماد از آن جمله است.

آثار قلمي ايشان كه جملگي در زمره ي آثار خطّي به شمار مي رود، در كتابخانه هاي قدس رضوي ، مجلس شوراي اسلامي ، آيت الله مرعشي نجفي و  آستان مقدس حضرت محمد هلال  بن علي (ع) و در نزد بازماندگان ايشان موجود است.

ملّا غلام رضا چهار فرزند پسر به نام هاي ملّا محمد حسين ، ملّا ابوالقاسم ، ملّا محمد مهدي ، ملّا محمد حسن داشته و از نوادگان ايشان ملّا محمد جعفر خطيب بحريني ، ملّا محمد باقر ، ملّا غلام رضا (معروف به آقاكوچك) ، ميرزا ابوتراب خطيب كه همگي اهل علم و فضل بوده اند، ياد شده است.

سرانجام دفتر عمر اين استوانه ي استوار علم و دانش بسته شد و پس از سال ها تحقيق و تفحص در علوم ديني و گذراندن عمري پربركت و نگارش آثاري مفيد، در جمادي الاولي سال 1266 هجري قمري دعوت حق را لبيك گفت. پيكر مطهر اين عالم فرزانه پس از تشييع بنا به وصيت خودش به نجف اشرف منتقل گرديد و در قبرستان وادي الاسلام در جوار قبر پيامبران الهي حضرت صالح و هود به خاك سپرده شد.

علاوه بر آثاري که در ذيل نوشته مي خوانيد كتاب هايي نيز موجود است كه آيت الله ملّا غلام رضا خود تحرير نموده و يا بر آن حاشيه نوشته كه از آن جمله است : اساس الاحكام نراقي ، تحرير اربعين ( والد شيخ بهائي ) و رواشح ميرداماد

نگاهي به تأليفات و آثار قلمي بجا مانده از اين عالم محقق – كه تنوع فنون و كثرت علوم فقهي از ويژگيهاي بارز اوست و چون گوهري پرفروغ در حوزه انديشه فقهي و تحقيق مي درخشد  گواه صادقي است بر اينكه آيت الله ملّا غلام رضا آراني در عصر خويش خدمات علمي ارزنده اي انجام داده است . بي گمان روحيه ي انزوا طلبي ، گستره ي تحقيق و مطالعات و نيز اشتغالاتي از قبيل تدريس و تدرس و ... موجب شده است كه او انزوا را اختيار كند، مع الوصف اشتهار علمي و مراتب معنوي او در ميان معاصرانش زبانزد عام و خاص بوده است.

آيت الله ملا غلامرضا آراني همچون ديگر علماي ديني در روزگاري كه فقر و تهيدستي حيات جامعه اش را در خود فرو برده بود با همت و اراده اي وصف ناپذير پا در عرصه علم و حقيقت مي نهد و با تحمل مشكلات و سختي هاي فراواني از ديار خود هجرت مي كند و در غربت و تنهايي ، ساليان درازي را در سلوك تحقيق و تهذيب مي گذراند تا به سهم خويش در پاسباني از حريم دين ، اداي دين كرده باشد .

از مطالعه ي مجموعه ي زندگاني پر فراز و نشيب اين عالم فاضل (به تعبير صاحب اعيان الشيعه) مي توان به اوصاف و خصايلي برجسته دست يافت كه از آن جمله وجود قناعت و استقامت ، رياضت هاي ممتد علمي و فكري ، داشتن مشي تحقيقي در تأليف آثار ، تكيه بر منطق استعانت و عبادت و نيز استغناي روحي در ساختار شخصيت مرحوم آيت الله ملا غلامرضا آراني به چشم مي خورد ، به گونه اي كه جملگي اين اوصاف تا پايان حيات علمي و زندگاني اجتماعي او ادامه داشته است .

اگر چه افزون بر آن چه خود او به بعضي از فرازهاي زندگي اش اشاره نموده و يا مطالبي بسيار اندك در گوشه و كنار به چشم مي خورد و تحقيقات جامعي درباره ي او صورت نگرفته است، با اين وجود سيري در آثار علمي اش مي تواند سرفصلي مناسب براي شناخت حيات پر بركت اين عالم فرزانه باشد ؛ به آن اميد كه با احياي نام و آثارش، چنين عالمان بزرگي كه هستي خويش را در راه اعتلاي معرفت ديني سپري كرده اند و پرده از نامكشوفه هاي معارف بشري برداشته اند؛ ره توشه اي براي رهروان اين راه مقدس فراهم شود.

 

برخي آثار و تأليفات علامه محقق آيت الله ملا غلامرضا آراني:

1- جوامع الكلم و منابع الحكم (سال تأليف 1232)/ مستقل / كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

2-جامع الشتات و قالع الشبهات (سال تأليف 1232) / مجموعه / كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

3- شرح روضه البهيه (حاشيه بر كتاب حدود و ديات)(سال تأليف 1232) / مجموعه / كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

4-عوائد الايام و قوائدالانام ، 2جلد (سال تأليف 1236) / مستقل / كتابخانه شخصي ميثم نمكي

5-كنوزالجواهر و معادن الزواهر (سال تأليف 1237) / مستقل / كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

6-رسالة هلاليه (سال تأليف 1241) / مستقل / كتابخانه مدرسه علميه امام خميني (ره) كاشان و كتابخانه شخصي مرحوم تشكري

7-اجوبة الاسئله (سا ل تأليف 1250 ) / مستقل / كتابخانه امامزاده محمد هلال(ع) آران

8-الطرائف الظرايف و الغوالي العوالي (سال تأسيس 1251) / مسقل/ كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

9- قلائد اللآلي (سال تأليف 1241)/مستقل / كتابخانه آستان قدس رضوي و مجلس شوراي اسلامي

10- الدررالمنثورة و الجواهرالمبروره (سال تأسيس 1259)/ مجموعه /  كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

11-مجموعه سئوال و جواب (سال تأسيس 1259)/ مجموعه /  كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

12- تنبيه الطالبين (سال تأسيس 1259)/ مجموعه /  كتابخانه آيت الله مرعشي نجفي (ره ) قم

13-شرح شافيه (سال تأسيس 1259)/ مستقل / كتابخانه امامزاده محمد هلال (ع) آران

14-حجة البالغه ( 5 ج )

15-بدايع الزرايع و ذرايع البدايع

16-كلمات تامات

17 و 18 و 19 و 20- رساله هاي نباتيه ، نقليه ، چلبانيه ، حليسبانيه

21-تذكره قري الثلاث

22-جامع نافع

23-حاوي الشوارد و منهل الوارد

24- اشعار عربي

25-نكت البالغه

26-ترجمه مصباح الشريعه

27- فلك الجاريه

28-رساله العنوانات و مجمل التفصيلات

29- ملتقطات

30- شرح بر زيارت جامعه ( فارسي )

 

 

گردآوري: روح الله باقري

کارشناس تشکلهاي ديني تبليغات اسلامي شهرستان کاشان

 

چهارشنبه 4 آبان 1390 - 11:13


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری