پنجشنبه 30 آبان 1398 - 2:24
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

مانند دماوند

 

مانند دماوند  / گزيده شعر ملك‌الشعراء بهار ( صدسال شعر فارسي ) / 1

پژوهش و گزينش : ساعد باقري – سهيل محمودي

چاپ و تيراژ : 89 / 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

زندگي و احوال ملك‌الشعراء بهار ، گزيده مجلد اول ديوان بهار ،‌ بخش اول ؛ اقامت در خراسان 1292- 1282 ، بخش دوم ؛ دوره نخست اقامت در تهران ، بخش سوم ؛ دوره دوم اقامت در تهران ، گزيده مجلد دوم ديوان بهار ، مثنوي‌ها ، غزل‌ها ، قطعه‌ها ، رباعي‌ها ، ترانه‌ها و همچنين تصنيف‌ها عناوين بخش‌هاي مختلف كتاب حاضر مي‌‌‌باشد ملك‌الشعراي بهار در ربيع‌الاول 1304 هجري قمري يعني بيست سال پيش از نهضت مشروطه در مشهد بدنيا مي‌آيد . پدرش حاج ميرزا محمد كاظم ، متخلص به « صبوري » و مفتخر به ملك‌الشعرايي آستان رضوي بود . بهار هيجده ساله بود كه پدرش درگذشت . او كه تا اين هنگام بهره‌اي شايسته از ادب فارسي و عربي اندوخته بود و از ذوق سرودن هم برخوردار بود ، در سمت ملك‌الشعرايي آستان قدس آستان رضوي جايگزين پدر شد . در بيست سالگي در صف مشروطه‌خواهان قرار گرفت . بهار در نشريات مختلف به ترويج مشروطه‌طلبي و آزادي خواهي مي‌پرداخت . زندگي و شعر و تحقيقات بهار از همان بيست‌سالگي با سياست گره خورده بود . سال‌ها آنهم در يك دوره پرهيجان و سرشار از رويدادهاي گوناگون سياسي ، وكيل مجلس بود . پس از تغيير سلطنت به علت مخالفتش با رضاشاه مدت‌ها در حبس و تبعيد به سر برد زيرا كه پيش و پس از تغيير سلطنت ، در شمار همراهان مرحوم سيدحسن مدرس و فراكسيون اقليت مجلس قرار داشت .

نويسندگان كتاب حاضر تاكيد مي‌كنند كه ملك‌الشعراي بهار درفاصله تبعيدها و زندان‌ها و به هنگام كناره‌جويي از سياست و خانه‌نشيني ، همواره به تحقيق در متون ادب فارسي مشغول بود . بهار در سال 1324 به وزارت رسيد . وزير فرهنگ شد . پس از چند ماه سرخورده از كابينه قوام‌السلطنه استعفا داد . سپس يك دوره هم از تهران به نمايندگي مجلس رسيد تا سال 1326 كه ديگر به سبب بيماري نتوانست در مجلس كار كند و براي معالجه به سويس رفت . در سال 1328 به ايران بازمي‌گردد و كارهاي فرهنگي گذشته‌اش را از سرمي‌گيرد . سرانجام بهار كه مبتلا به بيماري سل بود ، با شدت گرفتن بيماري‌اش در ارديبهشت‌ماه 1330 جان به جان آفرن تسليم مي‌كند و در گورستان ظهيرالدوله تهران به خاك سپرده مي‌شود .

ساعد باقري و سهيل محمودي در ادامه مقدمه كتاب خود يادآور مي‌شوند كه وقتي زندگي شخصيت‌هاي فرهنگي به سياست گره مي‌خورد و سياست پيشه آنان مي‌شود ، فرهنگ آسيب مي‌بيند . هربار كه بهار به اجبار زمانه از سياست فاصله مي‌گيرد و به تحقيق و تدريس مي‌پردازد و با جديت دل بر كار سرودن مي‌نهد در جايگاه اصلي خود قرار مي‌گيرد باقري و محمود تاكيد مي‌كنند كه بهار شاعري قصيده سراست و در اين قالب شعري هنرنمايي كرده است و مهم‌ترين پيام خود را با همين شكل شعري گفته است . جلد نخست ديوان دو جلدي بهار از قصيده شكل گرفته است  به جز چند چهارپاره و مخمس و مسمط باقي شعرهاي جلد اول در قالب  قصيده سروده شده‌اند .

نويسندگان بيان مي‌كنند كه چند قصيده بهار يعني قصايدي كه او در دوره‌اي از حضورش در تهران سروده به شكلي تحسين‌برانگيز از جوشش  انفعالات دروني و بيروني اوست. اين شاعر خراساني در سال‌هاي واپسين سده سيزدهم و سال‌هاي نخستين سده چهاردهم ، در تهران با حوادث گوناگوني روبرو مي‌شود .  نماينده مجلس است و در آن سال‌هاي پرهياهو و روزگارتحولات شتابناك اجتماعي – سياسي ، دلتنگي‌ها و آشفتگي‌هايش را در ضمن چند قصيده ماندگار به تصوير مي‌كشد . بهار هرگاه در زندگاني خود از هيجانات زودگذر سياسي فاصله مي‌گيرد . با هوش بسيار و بينش سرشار خود به موضوعات اجتماعي – تاريخي مي پردازد و شعرش از رايحه حكمت و معرفت شكفته تر مي‌شود .

ساعد باقري و سهيل محمودي پس از قصايد بهار ، مثنوي‌هايش را مهم‌‌ترين و پرحجم‌ترين سروده‌هاي او مي‌دانند . به طوري كه مي‌توان گفت مثنوي‌هاي ارزنده بهار در سايه كم‌نظيري قصايدش قرار مي‌گيرند . باقري و محمودي بيان مي‌كنند كه در ديوان بهار بيش از صد غزل آمده است . بيشتر اين غزل‌‌ها اهميت چنداني ندارند چرا كه شاعر از شور و  شيدايي عاشقانه‌اي كه خاص غزل است بهره‌ چنداني نبرده است . قطعات ديوان بهار هم مانند بيشتر قطعه‌هايي كه از شاعران بزرگ وجود دارد ، يا نقل حكايتي و يا بيان حكمتي است و گاه اين قالب در ديوان شاعر جايگزين يك عكس يادگاري يعني تصويري از زندگي شخصي و خاطره و اخوانيه و يا گاه هجو و طنز مي‌شود .

نويسندگان در پايان مقدمه خود تاكيد مي‌‌كنند كه تصنيف جاودانه و ماندگار « مرغ سحر » بهار يكي از بهترين تصنيف‌هاي سده اخير است . اين تصنيف كاري براساس ملودي مرتضي ني‌داوود در ماهور سروده شده است ؛ آنچه اين ترانه را در خاطره‌ها جاي داده ، سادگي و رواني و شاعرانگي و لطف بند اول آنست . ترانه « بيات اصفهان » يا « به اصفهان رو » نيز كه امروزه در يادكرد فرهنگ و هنر و تاريخ خطه اصفهان بوده به يكي ترانه‌هاي ملي تبديل شده ، سروده‌‌اي ديگر از بهار است . بهار اين ترانه را كه نخستين بار تاج اصفهاني اجرا كرده است ، در ايام تبعيد در اصفهان و به سال 1312 براساس ملودي علي‌اكبرخان شهنازي ساخته شده است .

در ترانه « به اصفهان رو » از ملك‌الشعراي بهار مي‌خوانيم كه :

به اصفهان رو كه تا بنگري بهشت ثاني

به زنده رودش سلامي ز چشم ما رساني

ببر از وفا ، كنار جلفا ، به گلچهرگان ، سلام ما را

شهر باشكوه ، قصر چهل ستون ، كن گذر به چارباغش

گر شد از كفت ، يار بي‌وفا ،  كن كنار پل سراغش

بنشين در كرياس ، ياد شاه عباس ، بستان از دلبر مي

بستان از دست وي ، مي پي در پي ،  تا كي ؟ تا بتواني

جز شادي در دهر كدام است

غير از مي هر چيز حرام است

ساعتي در جهان خرم بودن ، بي‌غم بودن ، بي غم بودن

با بتي دل‌ستان محرم بودن ، با هم بودن ، همدم بودن

اي بت اصفهان ، ز آن شراب جلفا ، ساغري  در ده ما را

ما غريبيم اي مه ، بر غريبان رحمي ، كن خدا را

مانند دماوند  / گزيده شعر ملك‌الشعراء بهار ( صدسال شعر فارسي ) / 1 در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه  با پژوهش و گزينش ساعد باقري و سهيل محمودي و با قيمت 22000 ريال توسط شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير انتشار يافته است .

 

 

 

 

چهارشنبه 4 آبان 1390 - 10:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری