چهارشنبه 26 مهر 1396 - 3:49
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

فرهنگ متين

 

شايـد روزي كتابخواني ما هم ساماني بيابد

 

گزارشي از روش­هاي نوين کتاب­خواني در کشور:

 

وقتي در روزگار اخير با اخباري ناخوشايند درباره کتاب روبرو مي­شويم به عنوان يک جزء کوچک از اين جامعه دوست داريم بدانيم بالاخره درباره کتاب و کتاب­خواني بايد با چه کسي، روبرو شده و بازخواست کننده چه افرادي يا مقام­هاي مسئول باشيم! خبرهائي چون پايين آمدن سرانه مطالعه کتاب، تعطيلي کتابفروشي­ها و . . . ما را وامي­دارد تا در جستجوي يک کلمه باشيم که بالاخره متولي کتاب و کتاب­خواني در کشور ما کيست؟ در مملکت ما که سيطره دولت در تمام ارکان و سازمان­ها سنگيني مي­کند و خلأ تشکل­هاي غير دولتي مستقل در هر شکل بالاخص در فرهنگ و کتاب­خواني احساس مي­شود دولت و مشخصاً وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي خواه و ناخواه در نوک پيکان پاسخگوي قرار مي­گيرند در کنار دولت اما اين تشکل­هاي غير دولتي و نهادهاي اجتماعي هستند که در ترويج کتاب­خواني مؤثرند در اين گزارش مي­خواهيم نقش سازمان­هاي غيردولتي را در ترويج کتاب­خواني و نيز نحوه برخورد دولت با اين تشکل­ ها را مورد بررسي قرار دهيم. تشکل­هاي غير دولتي سازمان­هاي نوپائي هستند که در زمينه­هاي مختلفي فعاليت مي­ کنند البته ناگفته نماند که بعضاً نگاه­هاي تنگ نظرانه­ اي كه وجود داشته فعاليت آن­ها کمرنگ كرده و يا ngo متوقف شده است اما هستند سازمان­هاي غير دولتي که مشغول به خدمات رساني­هاي فعالانه و داوطلبانه خود هستند فعاليت اين گروه­ها براي ترويج کتاب هم با فعاليت­هائي همراه بوده است ارتباط با مراکز دانشگاهي، برگزاري­هاي رونمائي­هاي کتاب براي دانشجويان و همچنين خريد کتاب­هاي معروف و پخش کردن آن در درب منزل از جمله فعاليت­هاي آنها در چندين سال اخير بوده است. با افول فعاليت­هاي علني ان جي اوها فعاليت اين گروه­ها به سمت فضاي مجازي و دنياي سايبر کشيده شده، تا افراد از اين طريق بتوانند با استفاده از فضاهائي که به دست مي­آورند صاحب تريبون شده و غير از تبليغ کتاب در برخي موارد به فروش کتاب هم بپردازند از مزاياي فعاليت در محيط­هاي مجازي مي­توان به ارتباط مستقيم با کتاب­خوان­ها و تبليغ آني براي يک کتاب اشاره کرد همچنين فرد خود به تنهائي مي­تواند به اطلاع رساني کتاب اقدام کند. جيره کتاب به عنوان سايتي است که اين روزها تبليغ و اطلاع رساني کتاب را در فضاي مجازي تبليغ مي­کند يکي از دست­اندرکاران اين سايت هدف از راه­اندازي اين سايت را سرگرمي فرهنگي با کتاب عنوان کرده و مي­گويد: مبناي کاري اين سايت به اين صورت است که يک پول اشتراک و هزينه پستي از مشتريان گرفته و کتاب مورد نظر آنها که بايد داستان و رمان باشد براي آنها ارسال مي­شود وي در ادامه معتقد است که يکي از دلايل کتاب نخواندن افراد عدم دسترسي به کتاب است که سعي شده با راه­اندازي اين سايت اين مشکل برطرف شود. دولت همان طور که گفته شد علاقه عجيبي دارد که بار ترويج کتاب را خود به دوش بکشد و خود را متولي بلا منازع کتاب معرفي کند لذا در همه عرصه­ها حضور داشته و دارد و از انتشار و توليد گرفته تا توزيع و خلاصه در همه عرصه­ها رد پاي دولت و ارشاد ديده مي­شود حتي در جشنواره­ها و نمايشگاه­هاي کتاب شوق حضور دولت ازديادناپذير است در اينکه آيا دولت مي­تواند به تنهائي اين بار را به مقصد برساند و راهي را که انتخاب کرده است کعبه آمال است ترديدهاي جدي وجود دارد؟ معلمي، مدير کل امور فرهنگي نهاد کتابخانه­هاي عمومي کشور معتقد است که براي ترويج کتاب دولت بايد در کنار نهادها و سازمان­هاي دولتي براي ترويج کتاب اقدام کند زيرا در پي فعاليت­هاي مکمل دولت و سازمان­هاي دولتي است که در نهايت مي­تواند منجر به بهره­وري بهتر کتاب و کتاب­خواني را در کشور شود وي در ادامه از فعاليت­هاي مجموعه خود در ترويج کتاب­خواني سخن گفته و مي­گويد: وظيفه ما فقط ايجاد سالن براي قرائت کتاب نيست بلکه وظايف ديگري از جمله برگزاري مسابقه­هاي کتاب­خواني براي کودکان، زنان و نوجوانان نيز بوده است وي همچنين از تفاهم نامه­هائي براي ساخت فيلم با صدا و سيما در جهت ترويج فرهنگ کتاب­خواني خبر داد. براي پيدا کردن يک مؤسسه غير دولتي کتاب و کتاب­خواني و شنيدن نقطه نظراتشان تلاش زيادي انجام داديم تا بالاخره با نمايشگاه­هاي شهر کتاب آشنا شديم نمايشگاه شهر کتابي که در اسفند ماه سال گذشته محمدباقر قاليباف شهردار تهران در مراسم افتتاحيه دفتر مرکزي اين مجموعه از آن به عنوان يک نهاد غير دولتي موفق نام برده است سالها به گفته مسئولان و دست­اندکاران اين مؤسسه فرهنگي به فعاليت در جهت ترويج کتاب و کتاب­خواني مشغول بوده است. امجد مدير فروشگاه شهر کتاب در تشريح فعاليت­هاي اين مجموعه اذعان دارد که اين مجموعه را مي­توان يک سوپرمارکت بزرگ فرهنگي نامگذاري کرد وي فعاليت اين فروشگاه را بيش از ده سال عنوان کرده و مي­گويد: شهر کتاب مؤسسه­اي عام­المنفعه و غيرانتفاعي است که زير نظر هيئت امنا اداره مي­شود که هيئت امنا با انتخاب هيئت مديره و مديرعامل اهداف مندرج در اساسنامه را تحقق مي­بخشند. هيچ يک از اعضا هيئت امنا و هيئت مديره از مؤسسه حقوق دريافت نمي­کنند و درآمد حاصله از شهر کتاب هم صرف توسعه فعاليت­هاي گوناگون مجموعه مي­شود امجد در ادامه فعاليت­هاي شهر کتاب مي­گويد: مؤسسه­ي شهر کتاب به عنوان يک مؤسسه مادر از طريق تأسيس شرکت­هاي مستقل و ايجاد تشکيلات وابسته اهدافي را پيگيري مي­کند که از آن جمله مي­توان به ايجاد فروشگاه­هاي زنجيره­اي براي عرضه کتاب و ديگر محصولات فرهنگي و آموزشي و همچنين تأسيس شرکت نشر موسيقي و کتاب هرمس و برگزاري کارگاه­ها، سخنراني­ها و گردهمائي­هاي فرهنگي و علمي را مي­توان از جمله اين فعاليت­ها نام برد. وي همچنين پيرامون استطاعت مالي مجموعه سخن گفته و اظهار مي­دارد که مؤسسه به هيچ جاي دولتي وابسته نبوده بلکه همواره تلاش دارد که توان مالي خود را وسعت بخشيده و بدون اتکا به جائي بتواند بيش از پيش براي خود درآمدزائي مستقل داشته باشد. در ايران تشکل سازمان­هاي دولتي با سايه سنگين که دولت داشته است بسيار دير در ورد زبان مردم و نخبگان قرار گرفته است. آئين­نامه تأسيس و فعاليت سازمان­هاي غيردولتي در ايران که پيدايش آن هم با اشاره و گوشه چشم دولت بوده است در مورخه 29/2/84 رئيس جمهور وقت به استناد اصل 128 قانون اساسي تصويب و اجرائي شد. عناويني چون: جمعيت، انجمن، کانون، مرکز، گروه، مجمع، خانه، مؤسسه، مي­توانند بجاي واژه سازمان و تشکل­هاي غيردولتي بکار گرفته شود. تشکل­ها مي­توانند با موضوع فعاليت و اهداف مشترک با رعايت آئين­ نامه مذکور به صورت شبکه درآيند و يا به عضويت سازمان­هاي بين­المللي درآيند شبکه­ها يا حتي تشکل­هاي فعال در راستاي تحقق خواسته­هاي مشروع اعضاي خود قابليت­هاي قانوني بسياري دارند. براي کتاب­خواني و در وهله اول توليد آسان و انبوه کتاب و در مرحله بعدي ترويج و اشتياق در بين مخاطبان بايد مدنظر باشد. که با توجه به قانون فوق که دولت بايد اين نقش محوري را ايفا کند که البته در دنياي مدرن يک راه ديگري غير از دولت و فعاليت مخاطب وجود دارد و آن تشکل­هاي غيردولتي يا همان ngoها هستند. تشکيل گروه­هاي خودياري که آشکارا با گروه­هاي بروکراتيک تفاوت دارند هميشه در قانون پذيرفته نشده­اند. حق تشکيل گروه­ها بر طبق منافع و هدف­هاي آزاد انتخاب شده حقي بود که در بيشتر جوامع يا به آن رسيده­اند يا براي بدست آوردن آن تلاش مي­کنند به زعم بسيار ي از جامعه شناسان بزرگ گروه­هاي خودياري يا همان تشکل­هاي غيردولتي از افرادي تشکيل مي­شوند که در وضعيت مشابهي قرار مي­گيرند و براي کمک به يکديگر در دنبال کردن منافع يا روياروئي با منافع مشترک گردهم مي­آيند اينگونه گروه­ ها معمولاً سلسله مراتبي نبوده و فاقد موقعيت­هاي ثابت مرتبط با بروکراسي هستند و به طور غالب داراي اعضا شناور هستند اينگونه گروه­ها معمولاً به پولي که توسط اعضا پرداخت مي­شود يا به هدايا وابسته­اند و شکل درآمدي ثابتي ندارند اصولاً در بيشتر کشورها افراد سعي مي­کنند در اين سازمان­هاي دولتي کار کنند زيرا فارغ از نگاه ابزارانه  به بعضاً برخي از ما ايرانيان به قضايا و موارد فرهنگي و اجتماعي داريم پيشرفت اجتماعي و سياسي فرد در بسياري از کشورها منوط به فعاليت در همين گروه­ها بوده است. زيرا مردم يک کشور به عملکرد افراد نگاه مي­کنند تا به شعارهاي آنان. به عنوان مثال در ارتباط با نهادهاي غيردولتي ارکان جامعه و مردم فعاليت يک فرد را در اينگونه تشکل­ها در زير ذره­بين قرار مي­دهند معتقدند فردي که داوطلبانه براي کشور فعاليت مي­کند مستحق رسيدن به جايگاه بالاتر را دارد. در قانون نقش دولت بخصص در امور فرهنگي بسيار مبين و آشکارا بيان شده است با نگاهي به قانون متوجه تحميلي که بر دولت براي ترويج فرهنگ و هنر شده است مي­شويم صدور اجازه تأسيس، انحلال و نظارت بر نحوه کار و فعاليت­هاي کانون­هاي تبليغاتي، چاپخانه­ها و مؤسسات تکثير و مؤسسات وابسته به صنعت چاپ و نظارت بر کيفيت و محتواي آگهي­ها و کارهاي چاپي طبق ضوابط و مقررات قانوني مربوطه و صدور اجازه ورود و خروج رسمي آثار سمعي و بصري، آثار هنري، مطبوعات و نشريات و کليه مواد تبليغي و فرهنگي مشکوک که تبيين موارد مشکوک از غير مشکوک طبق آئين­نامه خواهد بود که به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد. اجازه صدور تأسيس و انحلال مراکز، مؤسسات و مجامع فرهنگي، مطبوعاتي، خبري و هنري و سينمائي و سمعي و بصري و مؤسسات انتشاراتي و تبليغي در کشور و نظارت بر فعاليت­هاي آنان و همچنين ناشران و کتاب فروشان در چهارچوب ضوابط مربوط. همچنين در برنامه توسعه پنج ساله توسعه مقرر شده است که حداقل يک درصد از سرجمع اعتبارات هزينه­اي و تملک دارائي­هاي سرمايه­اي بصورت رديف متمرکز در بودجه سنواتي پيش­بيني شود تا با تصويب هيأت وزيران به منظور حمايت مالي از زمينه­هاي فرهنگي، هنري و اجتماعي اختصاص يابد. با توجه به وضع اينگونه قوانين دست و پاگير براي دولت به نظر مي­رسد که دولت بايد با دست زدن به اقدامات شجاعانه و با دادن ميدان به نهادهاي غيردولتي آنها را هم در ترويج کتاب و کتاب­خواني ياري کرده و براي آنکه کتاب را از اين رکود خارج کرده مي­تواند با اعتماد داشتن به نهادهاي غيردولتي آنها را در نشر، توليد و برگزاري نمايشگاه­ها و جشنواره­ها و همايش­ها حمايت کرده و خود آرام آرام عرصه را به دست فعالان و علاقه­مندان کتاب قرار دهد. تب کتاب مي­تواند دوباره کشور را فرابگيرد به شرط آنکه دولت تنها از راه و روش خود استفاده نکند و بداند که براي راه­هاي رسيدن به کتاب زياد بوده به شرط آنکه بخواهد به راه­ها و قواعد ديگر هم تن دردهد.                                                            

 

چهارشنبه 4 آبان 1390 - 10:47


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری