يكشنبه 29 مرداد 1396 - 22:5
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان اردبيل

 

پيامبر اعظم (ص) و عدالت ورزي

 

 

معناي عدل: عدل به معناي قرار دادن هر چيز در جاي خود و مبناي همه امور است و خداوند همه چيز را بر عدل استوار کرده است برپايي همه ي امور به عدل و استواري همه چيز به آن است وهمه چيز با عدل سنجيده مي شود. عدالت يکي از اصول پنج گانه منا شيعيان به شمار مي آيد. عدالت همواره مطلوب همه انسانهاي کره خاکي بوده و است. آنچه که موجب پيشرفت و تعالي همه انسانها مي باشد عدالت خواهي وعدالت ورزي است قرآن کريم در آيات مختلف اجراي عدالت را چه در اين دنيا و چه در آخرت از اصول دين الهي يادآور شده و همگان را به عدالت ورزي فرا خوانده است.

عدل در قرآن: خداوند متعال در آيات متعددي بر رعايت اين اصل تاکيد دارد از جمله در سوره ي نحل آيه 90. «خداوند به عدل و احسان وبخشش به نزديکان امر مي کند و از فحشا و منکر و ظلم و ستم نهي ميکند. خداوند به شما اندرز مي دهد شايد متذکر شويد» سوره يونس آيه 4: «بازگشت همه شما به سوي اوست. خداوند وعده حقي فرمود: او آفرينش را آغاز مي کند. سپس آن را باز مي گرداند، تا کساني که ايمان آورده و کارهاي شايسته انجام داده اند به عدالت جزا دهد، و براي کسانيکه کافر شوند، نوشيدني از ماقع سوزان است وعذابي دردناک، به خاطر آنکه کفرمي ورزيدند.» آيه 25 سوره حديد:«لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنا معهم الکتاب و الميزان ليقوم الناس بالقسط»  براستي پيامبرانمان را با دلايل روشن روانه کرديم و با آنان کتاب و ترازو را فرود اورديم تا مردمان به دادگري برخيزند.تفسير آيه 25 حديد: ميزان به معني وسيله وزن کردن و سنجش است يعني چيزي که تمام اعمال انسانها را مي توان با آن سنجيد و آن احکام و قوانين الهي است که معيار سنجش نيکيها وبديها، ارزشها و ضد ارزشها است.

 

نکته اي در جمله «ليقوم الناس بالقسط» مي باشد: اين است که از خود جوشي مردم مي گويد، نمي فرمايد هدف اين بوده که انبيا انسانها را وادار به اقامه قسط کنند بلکه ميگويد هدف اين بود که مردم مجري قسط و عدل باشند. قسط و عدلت: اصل عدالت يکي از مقياس هاي اسلام است. کلمه قسط که به معناي عدالت است، به معناي ميانه روي و اعتدال در امور و از افراط و تفريط دور بودن است. قسط به معناي نصف و انصاف آمده است که بهده عادلانه راگويند و اين است  که سهم و بهره هر صاحب حقي داده شود و هرکس به حق خويش برسد. همه ارزشها درگرو عدالت است.

اگرعدالت درجامعه رنگ بازد همه ارزشها رنگ مي بازد. عدالت مايه بقا و سلامت ارزشهاي انساني در جامعه است. عدالت خواهي و بيان سخن حق طلبانه و دادگرانه ارزشمنداست که چيزي را با آن مقياس نتوان کرد. امام علي(ع) مي فرمايد: من از رسول خدا(ص) بارها شنيدم که مي فرمود: هرگز پاک و ارزشمند نخواهد شد جامعه اي که در ميان آن جامعه بي آنکه در گفتار در مانند، حق ناتوان را از توانا نستانند.

 

پيامبر و عدالت: خداوند به صراحت پيامبر اکرم(ص) را مامور برپايي عدالت معرفي کرده است. آن حضرت در عمل، به تمام معنا برپا دارنده قسط و عدالت بود واز همين روست که درزيارت آن حضرت مي خوانيم:«السلام عليک يا قائما باقسط» سلام برتو اي برپا دارنده قسط و عدالت. رسول اکرم(ص) نمونه اعلاي قرآن، جلوه جامع اسم الله و مظهر کامل عدالت بود: وخود مي فرمود: پروردگارم مرا به نه چيزسفارش کرد: ... و عدالت در خرسندي وخشم. در انديشه نبوي و پرورش يافته گان مکتب او، عدالت راس ايمان و گرد آورنده نيکي و برترين مراتب ايمان است. از اين روست که پيام آور عدالت و رسول هدايت(ص) فرموده است:«ساعتي اجراي عدالت از هفتاد سال عبادت که شبهايش به نماز شب و روز هايش به روزه بگذرد، بهتر است.» رسول خدا(ص) جلوه جامع خداوند  بود خداوندي که از او جز قسط و عدالت صدور نمي يابد و عدل مطلق است.

 

رسول خدا(ص) چون به هدايت مردمان برانگيخته شد، به عدالت برخاست و زمينه برپايي مردمان به قسط را فراهم ساخت. باطل را در هم کوبيد وزدود و دين حق راکه عدالتش فراگير بود آشکار نمود.چنان که علي(ع) در وصف ايشان مي فرمايد:آشکار کننده حق يا برهان، فرو نشاننده طغيان و درهم کوبنده شوکت گمراهان است. امام علي(ع) مي فرمايد: بيست و سه سال رسالت پيامبر در اين جهت گذشت که عدالت درهمه وجوهش آشکار شود.

سيره همه پيشوايان حق از خاتم (ص) تا قائم()ع  بر اين مبناست. برپايي عدالت و حق و محو همه آثار ستم و باطل. عدالت پيامبر(ص) و حکومت: عدالت زماني تحقق مي يابد که وسيله و ابزار آن يعني حکومت عدالت شکل گيرد. در انديشه ديني و درمنطق نبوي، حکومت، في نفسه هيچ ارزش واعتباري ندارد. از لنگه کفش پاره بي ارزش نيز بي ارزش تر است، مگر آن که به وسيله آن حقي برپا گردد يا باطلي زدوده شود. تلاش و مبارزه حق درتشکيل حکومت براي کسب قدرت و رسيدن به مکنت نيست.

 

آنان حکومت را براي آن مي خواهند که دست چپاولگران را به جان و مال مردمان قطع کنند و حيثيت و حرمت آدميان را پاس دارند و با اصلاح امور و ايجاد امنيت همه جانبه راه رفتن به سوي کمال مطلق را هموار نمايند. حکومت در برپايي عدالت، مفهومي و راي آن دارد که در طول تاريخ داشته است. حکومت در نظر پيشوايان عدالت به مفهوم تسلط، تملک، تحکم برخورداري حاکم يا طبقه حاکمه از امتيازات ويژه نيست، بلکه حکومت در مفهوم عدالتمند آن، خدمتگزاري مردمان، پاسداري از حقوق و حرمت آنان و امانتداري امور ايشان است چنان که پيام آور آزادي و عدالت، حضرت ختمي مرتبت فرمود:«سيد القوم خادمهم» پيشوا و بزرگ قوم، خدمتگزار آنان است.

 

آن چه حکومت را ارزش مي بخشيد و بدانها جايگاه مردمي مي دهد، عدالت است که حکومت با عدالت در مجراي درست قرار گيرد و خدمتگزار واقعي مردمان مي شود و در قلب آنان جاي مي يابد. امکانات موجود در جامعه و بيت المال مسلمين هم مربوط به همه مسلمانان است و هيچ تبعيضي در آن پذيرفتني نيست. پيامبر اعظم(ص) در تقسيم غنائم هم به شيوه اي کاملا عادلانه رفتار مي نمود و حتي حاضر نشد سهمي از آن را به زنان خود که خواستار آن بودند، بدهد و پس از اصرار آنان حالت کناره گيري به خود گرفت تا جايي که آيات سوره احزاب نازل شد وزنان پيامبر(ص) را بين پذيرش اصل برابري با ديگران يا جدا شدن از پيامبر(ص) مخير ساخت.از ديگر مصداق عدالت مداري اسلام رعايت عدالت در تقسيم مسئوليتهاي کليدي جامعه است. براي تحقق اين امر بايد از انتصابهاي سليقه اي و غير شايسته سالاري پرهيز شود. ونظارت جدي بر امر مسئولان اعمال گردد تا از سوء استفاده و رانت خواريها و ويژه خواريها جلوگيري شود. رسول خدا(ص) مي فرمايد: به خدا سوگند ما کسي که متقاضي اين کار باشد يا بر آن حرص بورزد به کار نمي گماريم ملاک شايستگي در اعطاي مسئوليتها تقوا، ايمان، جهاد، علم و لياقت در انجام امور است ومقام طلبان درآن جايگاهي ندارند.

 

عدالت مداري در جامعه نبوي اقتضا دارد که با فقر، تبعيض و فاصله طبقاتي مبارزه شود و منافع جامعه به گونه اي تقسيم شود که ميان افراد جامعه عدالت اجرا گردد و ديگران اموال جامعه را به سوي جيب خودسرازير نکنند. تشويق به مساوات ميان برادران ديني در همين راستاست.

پيامبر(ص) مي فرمايند: کسي که در دادن اموالش به فقير مساوات را رعايت کند و با انصاف با مردم رفتار کند، مومن حقيقي است.پيامبر در جاي ديگر مي فرمايد: کسي که سير باشد و برادرش گرسنه، به خداوند ايمان نياورده است ونيز کسي که پوشيده است و برادرش بدون لباس به خداوند ايمان نياورده است.

 

نتيجه گيري:

 

بهترين راه حق شناسي و جبران زحمات پيامبر(ص) آن است که با سيره ايشان آشنا شده و به آن عمل نماييم. بدون شک رسيدن به کمال و هدف اصلي زماني است که انسان در تمامي رفتارها و حرکات خود از رسول خدا(ص) پيروي نموده و خود را آراسته به ظاهر و باطن آداب آن حضرت نمايد.

با توجه به اصل عدالت ورزي پيامبر اسلام(ص) شناخته و آن را در زندگي فردي و اجتماعي خويش پياده کنيم و به عنوان تک تک افراد جامعه بتوانيم پرچم عدالت ورزي وعدالت محوري را براي رسيدن به زندگي سعادتمند در زير سايه پيامبر اعظم(ص) برپا داريم.

«به اميد آن روزي که عدالت جهاني توسط منجي عالم بشريت در جهان تثبيت خواهد شد.»

 

 

فهرست منابع:

قرآن کريم

کتاب سيره نبوي(منطق عملي)، مصطفي دلشاد تهراني

کتاب عدل الهي، شهيد مرتضي مطهري

کتاب درسهايي از سيره پيامبر اعظم(ص) ، علي اصغر الهامي نيا

تفسير نمونه قرآن کريم

نهج البلاغه

مقالات عدالت و حکومت داري، سياوش صيفي(اينترنت) 

 

 فاطمه خرم دوست

اعضاي زنان فرهيخته اداره كل تبليغات اسلامي استان اردبيل

 

 

 

 

 

 

سه‌شنبه 26 مهر 1390 - 13:47


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری