سه‌شنبه 21 آذر 1396 - 8:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

علي الله سليمي

 

خاطرات شاعرانه يک کودک

 

نگاهي به کتاب«در خانه ما» سروده جواد محقق

                                                                         

کتاب«در خانه ما» سروده جواد محقق، شاعر معاصر مجموعه اي از 12 شعر براي کودکان است که در طبقه بندي گروه سني مخاطبان، در بخش گروه سني الف و ب ( دوره آمادگي تا سوم دبستان) قرار مي گيرد. اين کتاب که چاپ اول آن در سال 1381 با تصويرسازي و صفحه آرايي ميترا چرخيان منتشر شده بود، امسال(1390) در چاپ دوم با تصوير نگاري سحرحقگو و طراحي حبيب ايلون در تمام صفحات منتشر شده است. رنگ بندي موجود در صفحات کتاب توانسته به جذابيت هاي اثر بيفزايد.
قالب انتخابي شاعر در اين مجموعه همان قالب آشنا براي کودکان، چهارپاره است که در برخي از آنها شاعر دست به نوآوري هم زده و از شکل ها و ترکيب هاي تازه هم استفاده کرده است. جواد محقق که علاوه بر شاعري در حوزه هاي ديگري مانند نويسندگي و روزنامه نگاري هم فعاليت دارد، در سال 1333 در همدان متولد شد.

وي تحصيلات خود را در همدان ادامه داد و فارغ‌التحصيل کارداني دانشسراي تربيت معلم است. محقق از فعالان عرصه فرهنگي کشورمان محسوب مي شود و از جمله فعاليت هايش مي‌توان به تأسيس انجمن ادبي ميلاد از سال 1359 در همدان، مدير مسئول مجلات رشد از سال 1371، مسئوليت صفحه شعر نشريه کيهان‌بچه‌ها، عضويت در شوراي شعر کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان، همکاري با بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع مقدس و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، جشنواره مطبوعات، نايب رئيس انجمن قلم ايران در سال 1378 و همچنين مسئوليت شوراي نهضت سوادآموزي استان همدان در سال هاي 60 و 61 اشاره کرد.

سروده‌هاي جواد محقق در اين کتاب«در خانه ما» روايت‌گر زندگي يک کودک در ميان خانواده، اجتماع ، مدرسه و اتفاقاتي است که در طي روز براي او پيش مي آيد. همچنين در اين شعرها به نوع رابطه کودک با اعضاي خانوداه (مادر، پدر، مادربزرگ و پدربزرگ) و معلم و ...اشاره شده است.

هريك از اين اشعار در صفحه‏اى جداگانه، همراه با تصاويرى رنگى و متناسب با موضوع شعر ارائه شده و دربردارنده تصور ذهنى كودك از زيبايى‏هاى ‏پيرامونش است.
در شعر کوتاه«شير مهربان»، نقش يك شير بر روى دگمه لباس باعث شده تخيلات شاعر اوج بگيرد و تصوير متفاوتي از شير که معمولاً به حيواني درنده در ميان اکثريت مردم معروف است ارائه شود:«ديروز من در کوچه مان/ يک دکمه پيدا کرده ام/ امروز هم ان دکمه را/ من با خودم آورده ام/ خوابيده روي دکمه ام/ يک شير خيلي مهربان/ با دست نازش مي کنم/ اصلاً نمي تريم از آن» ( ص 9)

در اين شعر تصويري که شير ارائه شده متفاوت با تصورات پيشين کودکان از اين حيوان است و مي تواند ذهنيت تازه اي را در درون مخاطب کودک ايجاد کند.

در شعر ديگري با عنوان«مثل عروسک»، شاعر به بيان درک يک کودک از کودکي ديگر پرداخته است:«ديروز در پارک/من يک بچه ديدم/ وقتي نگاهم کرد/ آهسته خنديدم/ با خنده من، او/ مثل گلي خنديد/ بعدش دويد و رفت/ يک گل برايم چيد/ شاد و تميز و بور/ مثل عروسک بود/ مي رفت و مي افتاد. چون خيلي کوچک بود» (ص 10)

در اين شعر توصيف دوستى يك كودک با كودكى ديگر در پارک بهانه اي براي خيالپردازي هاي شاعرانه شده تا کودک راوي، به بيان تصورات خود از کودکي ديگر که مي تواند آيينه اي از خود او باشد بپردازد.

اشعار ارائه شده در اين کتاب نشان مي دهد که شاعر اين مجموعه به اين نکته ظريف درباره شعر کودک رسيده که اين حوزه داراي ويژگي هاي خاصي است که شامل نگاه شاعر، موضوعات، زبان، بيان تصويرها و ايماژهايي است.

شعر کودک در حقيقت، شعري است که به کودک، کودکي­اش را ياآوري مي­کند و شاعر کودک سعي مي­کند مخاطبش به طور طبيعي کودکي­اش را طي کند و بخشي از آن را تا پايان عمر خود نگه دارد. اين موضوع به روشني در شعر«مثل عروسک» بيان شده است.

يکي ديگر از شعرهاي کتاب،«قاب عکس» است که شاعر در آن به تصوير پدربزرگ در قاب عكس كه كودک از اوهديه گرفته اشاره مي کند:«ديشب پدر بزرگم/ آمد به خانه ما/ آورد او برايم/ يک قاب عکس زيبا/ امشب خودش نشسته/ در قاب، پشت شيشه/ تا در دلم بماند/ آن خاطره، هميشه» (ص 12)

در اين شعر احساس برانگيز هم به اين نکته ظريف اشاره شده که شاعر کودک در حقيقت کسي است که دنيا را از ديد کودک مي­بيند و وظيفه شاعر کودک ديدن دنيا از ديد مخاطبش است و بايد با بهره­گيري از زبان خاص به دنبال نيازهاي مخاطب خود باشد و در شعر خود عاطفه و صميميت را جاي بدهد و چون در استفاده از صنايع ادبي در اين گونه محدوديت دارد بايد به دنبال جايگزي­هاي قوي­تر باشد که به نظر مي رسد در شعر«قاب عکس» عاطفه و صميميت جايگزين خوبي است.

در شهر ديگري با عنوان«آمد بهاران»، شاعر به توصيف زيبايي هاي فصل بهار پرداخته است:«مي بارد باران/ تا دانه دانه/ مي خواند آواز/ بر بام خانه/ پر شده هر جا/ از سبزه و گل/ مي آيد از باغ/ آواز بلبل/ گنجشک کوچ/ در زيرباران/ مي گويد جيک جيک/ آمد بهاران» (ص 14)

زبان اين شعر به زبان ترانه نزديک شده و آهنگين بودن آن مي تواند باعث ماندگاري آن در ذهن مخاطب کودک باشد.

جواد محقق به مفاهيم کليدي در شعر کودک تسلط دارد و با شعرهاي کتاب در خانه ما نشان مي دهد که شاعر کودک بايد حداقل دو خصلت را دارا باشد؛ يکي دنياي کودکانه پر از صفا و خلوص و ديگري دست يافتن  و شناختن دنياي کودکان امروز(مخاطب) و همين خصيصه باعث شده شعرهايش علاوه بر يادآوري دنياي شيرين کودکي شاعر که پشت سر مانده است، با کودکان امروزي هم که اکنون دوران کودکي خود را سپري مي کنند ارتباط برقرار کند.

وصف بهار، خانم پرستار، شادمانى كودک ازحضور در كنار پدربزرگ و مادربزرگ خود، تشبيه عروسک به يك‏بچه،غم و دلتنگى كودک از غيبت معلم خود به خاطر بيمارى، آسمان، خدا در نظر كودک، چيدن ستاره از آسمان در خواب و خيال... مضامين شعرهاي ديگر اين کتاب است.

مجموعه شعر«در خانه ما» محصولي از دفتر کودک و نوجوان مرکز آفرينش هاي ادبي حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي است که توسط انتشارت سوره مهر چاپ و منتشر شده است.

 

دوشنبه 25 مهر 1390 - 9:57


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری