جمعه 24 آذر 1396 - 17:37
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمد عصاريان

 

تئاتر، همچنان نيازمند کمکهاي دولتي

 

گزارشي از وضعيت اقتصاد تئاتر در کشورمان

 

وقتي از تئاتر به عنوان يک کالاي فرهنگي نام مي­بريم مثل هر کالاي ديگري ويژگي­ها و نيازهائي دارد که در محدوده مسائل فرهنگي قابل طرح است و از طرفي از قوانين کلي اقتصاد و بحث عرضه و تقاضا پيروي مي­کند يک کالا در گام نخست شرايطي براي توليد مي­خواهد و بايد توسط شخص و يا اشخاص توليدکننده و مصرف کننده توسط مراکز اقتصادي کوچک مثل فروشگاه­ها و بنگاه­هاي اقتصادي پر شود و در اين راه تبليغات و اطلاع رساني از جمله مواردي است که به عرضه بهتر و فروش بالاتر کالا کمک مي­کند. همان طور که گفته شد تئاتر به عنوان يک کالاي فرهنگي توسط هنرمندان اين رشته توليد مي­شود و اين توليد نيازمند هزينه است. بعد از توليد نياز به عرضه دارد و بايد از مراکز و سالن­هاي فرهنگي و هنري براي عرضه آن استفاده کرد و براي اينکه اين عرضه با استقبال مناسب مخاطب روبرو شود بايد از تبليغات و اطلاع رساني مناسب بهره جست. از آنجاييکه کالاهاي فرهنگي از جمله تئاتر در بالا بردن سطح عمومي فرهنگ جامعه مؤثر هستند همواره توليد اين آثار در اکثر نقاط دنيا با حمايت نهادهاي دولتي و با يارانه همراه است. در کشور ما نيز تقريباً بخش قابل توليد و عرضه تئاتر با حمايت دولت انجام مي­شود و اين وابستگي مشکلاتي را به همراه دارد. وقتي هنرمند نقشي در عرضه محصول خود نداشته باشد و به مرور از مخاطب خود دور مي­شود چون گيشه تأثيري بر سود اقتصادي وي ندارد از طرفي وقتي دولت (کارفرما) هزينه­هاي توليد يک اثر را مي­پردازد مسلماً به خود اجازه مي­دهد اعمال سليقه کند و خواسته­هاي خودش را در نحوه عرضه آن عملي کند که اين مسئله نيز آزادي عمل هنرمند را کم مي­کند. در حال حاضر توليد، عرضه و تبليغات در تئاتر بر عهده بخش دولتي است و دولتي بودن تئاتر مانع از گسترش و رشد همه جانبه­ي آن مي­شود البته نبايد به اشتباه حمايت دولت از تئاتر را نفي کرد بلکه در کنار حمايت­هاي دولتي بايد تلاش کرد تا تئاتر از پتانسيل­هاي ديگر و از بخش خصوصي نيز براي توسعه تئاتر استفاده کند. تئاتر در حال حاضر يک کالاي سودده نيست. و شايد نبايد اصلاً از آن چنين انتظاري را داشت ولي مي­توان تلاش کرد تا تئاتر بتواند علاوه بر تأثيرات فرهنگي بخشي از هزينه­هاي خود را تأمين کند درآمدزائي تئاتر باعث مي­شود شرايط براي توليد آن به شکل مطلوب­تري فراهم شود و سرمايه­گذاري بهتري صورت گيرد. از طرفي نمي­توان اقتصاد تئاتر را از ديگر جنبه­هاي اقتصادي جامعه منفک کرد چرا که وقتي جامعه­اي مشکل اقتصادي دارد بليط تئاتر به عنوان يک کالاي جانبي از سبد خانواده خارج مي­شود و تقاضائي براي خريد آن بوجود نمي­آيد از آنچه که گفته شد به نظر مي­رسد بحث اقتصاد تئاتر از جمله مباحثي است که بايد به دقت مورد بررسي قرار گيرد و براي توسعه همه جانبه تئاتر بايد به آن توجه ويژه داشت. دکتر ايماني، معاون هنري وزير ارشاد در اين باره معتقد است: اگر در بحث اقتصاد تئاتر به جايگاهي ارزشمند دست نيافتيم به علت عدم تبيين و روشن نکردن موضوع بحث، ريشه­يابي و ريشه شناسي درست و فقدان آسيب شناسي مناسب در اين زمينه است. کارشناسان هنري يا کارشناس و متخصص تئاتر و از سوي ديگر يک کارشناس متخصص تئاتر نمي­تواند به تنهائي به اقتصاد هنر يا اقتصاد تئاتر بپردازد. گرچه راه تحقيق در اين زمينه براي همه باز است ولي به نظر من اقتصاد تئاتر نه اقتصاد است نه تئاتر بلکه علم مستقل و درهم تنيده است و دو راه براي فهم اقتصاد هنر يا اقتصاد تئاتر وجود دارد. در طريقه اول نيروهاي اقتصادي تعيين کننده هنر و پيامدهاي اقتصادي آن مورد مطالعه قرار مي­گيرند و در طريقه دوم تحليل اقتصادي در مورد توليد و مصرف هنرهاي مختلف از جمله تئاتر به کار مي­رود علم اقتصاد تئاتر به ما کمک مي­کند تا زواياي پنهان و آشکار تئاتر را با هدف توسعه کمي و کيفي تئاتر بيشتر بکاويم و تشريح کنيم بنابراين اگر از اين زاويه به علم اقتصاد تئاتر نگاه کنيم قبل از آنکه اقتصادي باشد يا حتي نگاهي تئاتري باشد، نگاه پژوهشي و فلسفي است. علم اقتصاد تئاتر گرچه خود يک علم است اما جزو علوم ميان رشته اي به حساب مي­آيد پس شناخت مقوله اقتصاد، شناخت مقوله تئاتر يا يافتن وجوه اشتراک و افتراق آنها مي­تواند ما را به سمت علمي که نام آن اقتصاد است رهنمون کند. علمي که نه تئاتر است نه اقتصاد و در عين حال شامل هردوي آنهاست اقتصاد تئاتر علمي مستقل و درهم تنيده است و تنها چيزي که مي­تواند ما را با ساحت آن نزديک کند يافتن وجوه اشتراک و افتراق آنها است ما براي توسعه تئاتر بايد از علم اقتصاد تئاتر استفاده کنيم و بحث تئاتر خصوصي نيز در ادامه بحث توسعه تئاتر است که تنها به مسائل مالي باز نمي­گردد تداوم حيات دولتي و غيردولتي و حمايت بنگاه و سازمان­ هاي فعال اقتصادي و حمايت رسانه­ها و دولت تلاش براي جذب مخاطب بيشتر رفع مشکل فضاهاي نمايشي و به خصوص از سوي دولت و اختصاص فضاي مناسب، استفاده بيشتر از پتانسيل هنرمندان در ايجاد تشکل­هاي خصوصي تئاتر، تناسب مضامين نمايش­ها با سلايق فرهنگي، برقراري اعتماد بيشتر ميان دستگاه­هاي دولتي و تهيه­ کنندگان خصوصي و نظام حقوقي کپي رايت از جمله کارهايي است که در تقويت اقتصاد مؤثر است دکتر مجيد سرسنگي نيز در اين خصوص معتقد است تئاتر در همه جاي دنيا نياز به حمايت دولت دارد و به تنهائي قادر به تأمين هزينه­هاي خود نيست. وي مي­گويد: تئاتر در هيچ جاي دنيا نمي­تواند هزينه­هاي خودش را خودش تأمين کند و نمي­ توان گفت که فقط تئاتر ايران قادر به بازگشت هزينه­هايش نيست. در هر نقطه از جهان اين هنر مورد حمايت قرار مي­ گيرد البته نوع حمايت در جاهاي مختلف، متفاوت است و در برخي از کشورها دولت از تئاتر حمايت مي­کند، در برخي از کشورها شهرداري­ها از تئاتر حمايت مي­کنند، در برخي از کشورها هم سازمان­هاي خصوصي حمايت کننده تئاتر هستند ما اولاً بايد سعي کنيم که حمايت­هاي دولتي و غيردولتي از تئاتر همچنان ادامه داشته باشد و از طرف ديگر با جذب مخاطب بيشتر از طريق گسترش تئاتر مخاطب بيشتري را به اين سمت جذب کنيم که مشکل فضاهاي اجراي نمايش هم به گونه­اي حل مي­شود به اين معنا که اگر بتوانيم تعداد بيشتري از صندلي­هاي تئاتر را فراهم کنيم تعداد بيشتري سالن در نقاط مختلف شهر راه­اندازي کنيم امکان حضور بيشتر مخاطب و جذب بيشتر سرمايه وجود دارد. يکي از راهکار­هائي که ما بايد به طور جدي بر روي آن کار کنيم و البته خيلي هم با احتياط عمل کنيم ورود به حوزه تئاتر خصوصي است تئاتر خصوصي به اين معنا است که ما از پتانسيل هنرمندان­مان بيشتر استفاده کنيم و در مديريت تئاتر به سمت مديريت خصوصي تئاتر حرکت کنيم ما بايد بتوانيم در يک دورنماي چندين ساله حضور بخش تئاتر خصوصي را هم در تئاتر کشورمان تجربه کنيم تئاتر براي تأمين هزينه­ها و ارتباط قوي­تر با تماشاگر حرفه­اي راه­هاي مختلفي را پيش پا دارد يک راه آن اين است که به سراغ مضامين و مفاهيمي برود که با سلايق فرهنگي جامعه تناسب داشته باشد طبيعتاً اگر مردم نسبت به کاري احساس نياز پيدا کنند به سمت آن خواهند رفت مردم هنگاميکه احساس کنند روي صحنه تئاتر ما اتفاقي مي­افتد که نيازي به آن ندارند يا ارتباطي با مسائل فرهنگي و دغدغه­هاي زندگي­شان ندارد مسلماً توجه کمتري نسبت به آن دارند ضمناً بايد توجه داشت که ميزان کيفيت و درستي و دسترسي مخاطب به تئاتر خيلي مهم است بدين معنا که اگر سالن­هاي تئاتر ما محدود و منحصر به چندين سالن تئاتر شهر باشند طبيعتاً فضاهاي مختلف شهر و مردم ساکن در مناطق مختلف را تحت پوشش قرار نمي­دهد و عموم مردم امکان حضور در اين سالن­ها را نخواهند داشت. در اين راستا مهمترين کاري که به نظر مي­رسد ساخت و تأسيس سالن­هاي ارزان قيمت است ما اگر سعي کنيم سالن­هاي ارزان قيمت و ساده ساخت را در فضاهاي مختلف شهر ايجاد کنيم آن وقت امکان دسترسي مردم را هم افزايش داده­ايم به همين ميزان هم باعث افزايش تماشاگران و همچنين تأمين هزينه­هاي بيشتري از تئاتر شده­ ايم.                           

 

يكشنبه 17 مهر 1390 - 12:18


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری