شنبه 29 مهر 1396 - 10:25
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

ترجمه: غزال حسين زاده

 

بارگاهي معنوي و نوراني

 

نگاهي به معماري بارگاه حضرت عبدالعظيم حسني(ع)


آستانه حضرت عبدالعظيم حسني(ع) مجموعه آرامگاهي يکي از نوادگان حضرت حسن بن علي(ع) است که در شهر ري(در جنوب تهران) قرار دارد. اين آرامگاه با آرامگاه امامزاده حمزه(ع) و امامزاده طاهر(ع) از قرن سوم تاکنون، يکي از مشهورترين اماکن زيارتي در ايران بوده است.

اين بنا مربوط به دوره ايلخاني، دوره صفوي و دوره قاجار است اين اثر در تاريخ 11 بهمن 1334 به‌عنوان يکي از آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

نسب حضرت عبدالعظيم(ع) مطابق زيارتنامه هايي که در آرامگاه قرار دارد: عبدالعظيم فرزند علي فرزند حسين فرزند زيد فرزند امام حسن مجتبي(ع) بوده است. همچنين در برخي منابع نسب عبدالعظيم(ع) به اين شکل است: عبدالعظيم پسر عبدالله پسر علي پسر حسن پسر زيد پسر امام حسن(ع) ‌پسر حضرت علي(ع).

بناي نخستين اين آستانه يعني حرم آن را محمد پسر زيد داعي علوي در نيمه دوم قرن سوم هجري قمري مطابق با قرن نهم ميلادي تعمير اساسي کرد. درگاه اصلي ورودي آن که در شمال مجموعه قرار دارد به فرمان پادشاهان آل بويه و سپس به همت مجدالملک قمي تکميل شد.

بناي حرم در بخش پائين چهارگوش و بر آن حدود هشت متر است. در بالا مانند همه بناهاي سلجوقي برفراز چهارگوشه حرم چهار گوشوار يعني چهار طاق مورب احداث شده است.

 بالاتر از آن يک هشت ضلعي و بر روي آن يک شانزده‌ ضلعي ساخته‌ اند. روي اين شانزده‌ ضلعي گنبد اصلي حرم ساخته شده است. تمام اين بخش‌ها از درون آئينه‌کاري شده اند.

 تعمير و تغييرات اصلي اين بخش در زمان شاه‌ طهماسب صفوي انجام گرفته است. صحن‌ها و ايوان آستانه از آثار دوره صفوي است. در دوره قاجار تعميرات و اضافات زيادي در ساختمان بنا صورت گرفت. پوشش زرين گنبد به فرمان ناصرالدين شاه در سال 1270 هجري قمري برابر با 1835 ميلادي به بنا افزوده شده است.

انواع قوس :

قوسها يا معمولي هستند يا گنبدي، قوسهاي معمولي معمولاً براي ساخت نيم كار، رسمي و كاسه سازي بر روي درگاهها، سردرها و غيره بكار مي روند كه در معماري مجموعه حضرت عبدالعظيم(ع) به دفعات استفاده شده است.

 ولي قوسهاي گنبدي در ساخت گنبد كاربرد دارد و در مجموعه حرم حضرت عبدالعظيم(ع) فقط يك نمونه از آن (گنبد مصلي) بصورت بتوني اجرا شده است.

در مجموعه حرم حضرت عبدالعظيم(ع) از انواع قوسها استفاده شده است. براي نمونه از قوسهاي 7-2-5 و 7-2-5 شكسته، قوس كليل، قوس شاخ بزي تند و كند، قوس شبدري تند و غيره استفاده شده است.

رسمي :

براي پوشش سطوح چهارگوش از زماني كه آجر مورد استفاده قرار گرفت، گوشه سازي رايج گرديد به اين نحو كه در ابتدا گوشه هاي مربع را با خيزي دلخواه به دايره نزديك مي كردند تا در نهايت به شكل دايره كامل در آمده است و سپس با استفاده از قوسهاي گنبدي پوشش سقف بوجود آيد.

رسمي سازي تكامل يافته گوشه سازي است كه در آن با استفاده از قالب واحد، طاقهايي در فواصل چهار طاق اصلي قرار مي دهند كه در نتيجه مربع به هشت ضلعي تبديل مي شود.

در دهانه هايي كه هشت ضلعي مناسب استقرار پوشش گنبدي نيست، با استفاده از همين روش مي توان چهار طاقي را به چشمه هاي 12و16و18و24 و … تبديل نمود و سپس گنبد را بر روي آن مستقر كرد که در مجموعه حرم حضرت عبدالعظيم(ع) در شبستانهاي زيارتي، ورودي ها و راهروها و همچنين در ساير فضاها در پاره اي موارد اجرا شده است.

نيمكار:

نيمكار يعني نصف چشمه كه عملكردهائي نظير سردر، ورودي، محراب و … دارد. در مجموعه حرم حضرت عبدالعظيم(ع) از نيمكارهاي مربع، نقل و تنك براي سردر وروديهاي اصلي، ورودي فضاها، ايوانها و مجاور ايوانها و محرابها مورد استفاده قرار گرفته است.

در بناي بارگاه حضرت عبدالعظيم(ع) دو لوحه کتيبه چوبي که روي يک جفت در چوبي جديد تر نصب شده است به چشم مي خورد. تاريخ ساخت لوحه‌ها 848 هجري قمري مطابق با 1444 ميلادي است.

دري بزرگ و چوبي هم بين رواق شمالي و مسجد زنانه قرار دارد که تاريخ ساخت آن 904 هجري قمري (برابر با 1498ميلادي) و به سبک دوره تيموري است.

 بسياري از مشاهير، علما و بزرگان دين در جوار ضريح و رواق‌ هاي اطراف، عمدتا در باغ طوطي، به خاک سپرده شده‌اند. ازجمله: آيت‌الله سيد ابوالقاسم کاشاني(همچنين همسر وپسر وي)، علامه محمد قزويني، عباس اقبال آشتياني، ملا علي کني، شيخ محمد خياباني، ستار خان، حجت الاسلام محمد تقي فلسفي و ...

 

چهارشنبه 13 مهر 1390 - 11:30


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری