يكشنبه 4 تير 1396 - 3:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

محمد عصاريان

 

براي كتابخانه جنگ حتي يک برگ هم نبايد از دستمان در برود

 

گفتگو با نصرت الله صمدزاده مسئول كتابخانه حوزه هنري


کتابخانه جنگ به عنوان يکي از زير مجموعه­هاي دفتر ادبيات و پايداري حوزه هنري در سال 1379 تأسيس شد و خيلي زود با استقبال روبرو شد و روند رشد چشمگيري را تجربه کرد تا جائي که مي­توان امروز از آن به عنوان يکي از کتابخانه­هاي موفق در سطح خاورميانه ياد کرد. کتابخانه تخصصي جنگ که هم اکنون بيش از 10 سال از شروع فعاليتش مي­گذرد داراي ده هزار و 80 عنوان کتاب فارسي، 358 عنوان کتاب عربي، 477 عنوان کتاب لاتين، 190 دوره (سه هزار و 534 شماره) نشريه تخصصي ادواري، 607 جلد نشريه به صورت تک شماره و ويژه­نامه، 24 دوره نشريه عمومي و اطلاع رساني، 457 عنوان لوح فشرده و 25 عنوان پايان نامه دانشگاهي است اين کتابخانه هم اکنون بيش از يک هزار عضو ثابت فعاليت مي­کند و مطابق آمار ارائه شده تاکنون 31 هزار و 578 جلد کتاب از اين کتابخانه به امانت رفته است. وقتي جنگ هشت ساله با عراق آغاز شد کسي فکرش را نمي­کرد که اين جنگ سرمنشائي باشد براي خلق آثار متنوع و گوناگون در قالب هاي گوناگون ادبي و هم چنين منشائي باشد براي خلق کتابخانه­اي تخصصي. در آن زمان غرضي براي نگارش جريان­ها و اتفاق­هائي که در طول هشت سال جنگ افتاد، نبود، جنگ هشت ساله و اتفاقات پيرامون شرايطي را فراهم کرد که نويسندگان در اين عرصه قلم بزنند و کتاب­هاي زيادي را در قالب و فضاي جنگ بيافرينند. در اين سال­ها کتاب­هاي زيادي درباره جنگ ايران و عراق و دفاع مقدس به رشته تحرير درآمده است که همه اين آثار در کتابخانه­اي جمع­آوري و نگه داري مي­شود. کتابخانه تخصصي جنگ زير نظر دفتر ادبيات پايداري در حوزه هنري فعاليت مي­کند و منبع جامعي براي آثار دفاع مقدس است. گفت و گوئي با نصرت الله صمدزاده، مسئول کتابخانه حوزه هنري انجام داده­ايم که مي­خوانيد:

 

- درباره جايگاه ملي کتابخانه تخصصي جنگ بگوييد؟

به طور کلي کتابخانه­ها به دو دسته عمومي و تخصصي تقسيم مي­شوند. اين کتابخانه­ها شاخه­هاي مختلفي دارند .مثلاً کتابخانه­هاي دانشگاهي بخشي از کتابخانه­هاي تخصصي محسوب مي­شوند و کتابخانه­هاي تخصصي، کتابخانه­هائي هستند که پشتيباني انواع پژوهش­ها و مطالعات را بر عهده دارند و خودشان به عنوان مرجع پژوهشي و توليدگر اطلاعات هستند. ما به اين سمت مي­خواهيم حرکت کنيم. در واقع يک کتابخانه مرجع توليدگر اطلاعات که به نوعي اطلاعات توليد شده آن مورد استفاده انواع کتابخانه­هاي هم عرض و ديگر کتابخانه­هاي عمومي قرار بگيرد. اين سمت گيري کاملاً ملي است و ما به واقع در حال انجام دادن بخشي از مأموريت­هاي تخصصي يک کتابخانه ملي را در حال انجام دادن هستيم با توجه به نوع سازمان دهي و تدارکات و پشتيباني­اي که در حوزه خواهيم داشت در واقع هدفمان نزديکي و رسيدن به اين افق است.

- شما کارهاي پژوهشي هم در اين کتابخانه انجام مي­دهيد؟

بله در اينجا کارهاي پژوهشي هم انجام مي­شود البته پژوهش الزاماً تبديل به کتاب نمي­شود يعني يک کتابخانه پويا و بالنده هم خودش هم منابعش و هم نيروها و کارشناسانش در کار القاي فکري و کارشناسي هستند.

- يعني کتابداران همراه کتاب بايد از تخصص برخوردار شوند؟

کتابداران بايد تخصص کتابداري­شان متناسب با آن چيزي که يک کتابخانه تخصصي نيازمند است بالابرود و هم تخصصشان درباره موضوع جنگ از جمله جنگ ايران و عراق و موضوعاتي که ذيل اين مجموعه تعريف شده است بايد با هم رشد پيدا کند. يعني يک بخش سرمايه­هاي آينده ما را نيروهاي کارشناس آن و همچنين منابعي تشکيل مي­دهند که سال­ها جمع­آوري شده و در بخش ديگر اطلاعاتي قرار دارند که توسط اين کتابخانه توليد شده­اند. شايد يکي از سرمايه­هائي که در کشور به آن بها داده نمي­­شود سرمايه­هاي انساني پويا و تربيت شده باشند که به راحتي آنها را از دست مي­دهيم. نبايد اين اتفاق بيافتد در واقع اين ديدگاه را در اينجا به گونه­اي دبگر بررسي مي­کنيم تا ببينيم چه اندازه­اي ظرفيت­هاي سازماني به ما اين اجازه را مي­دهد. اين موارد مي­تواند کار ما را تسريع يا کند کند .اين به نوعي ضرورت توليد اطلاعات است که دير شده است و ساليان زيادي از جنگ و انقلاب مي­گذرد. اعتقادمان بر اين است که اگر کتابخانه­ها در جامعه­اي به درستي رشد پيدا کنند و مؤثر باشند و بتوانند مؤلفه­هاي حوزه­هاي مختلف فرهنگي را به هم پيوند دهند امکان رشد و بالندگي آن جامعه بالاتر مي­رود و افزايش مي­يابد.

- درباره ارتباطتان با ديگر کتابخانه­ها بگوييد؟

ده سال پيش نگاه ما همين توسعه و ارتباط بوده است. من به عنوان طراح و مسئول اين مجموعه ديدگاهم يک نگاه ملي بوده است و مدام با مراکز هم عرض، کتابخانه­هاي خارج حوزه هنري و . . . ارتباط گرفته­ام. مثلاً اگر جشنواره­اي در اين حيطه برگزار شود ما به دنبال اين هستيم که اطلاعاتش را تأمين کنيم و در انواع جشنواره­هاي انتخاب کتاب از جمله جشنواره دفاع مقدس، شهيد غني پور و کتاب سال جمهوري اسلامي و . . . اين ويژگي­ها را دنبال مي­کنيم. در چندذ مورد ما بايد مؤثر عمل کنيم اول توليد اطلاعات­مان، دوم فعاليت فرهنگي که مبتني بر آثار است مثل کتاب­ها در خارج از اين مجموعه، انواع کتاب سال­ها و جشنواره­ها و مراسم فرهنگي و هر چيزي که در اين حيطه موضوعي ما در حال انجام شدن است اين کتابخانه بايد بتواند اطلاعات موضوعي ما را در اختيار طراحان آنها قرار دهد تا اين کارها درست صورت گيرد.

- پس کارهاي پژوهشي شما در اين زمينه به کار مي­رود؟

اين بخشي از کارشناسي­هاي ما را تشکيل مي­دهد طرح­هاي ما مربوط به توليد اطلاعاتمان است آنچه که يک کتابخانه تخصصي را از يک کتابخانه عمومي متمايز مي­کند، سطح تخصصي است کتابخانه جنگ حوزه هنري که کتابخانه تخصصي مرجع و توليدکننده اطلاعات است که در همه موارد با کتابخانه ملي و ديگر کتابخانه­ها يک پله بالاتر قرار گرفته است مثلاً اگر کتابخانه ملي به يک کتاب يک موضوع بدهد در اين کتابخانه با توجه به سطح تخصصي­اش يک يا دو موضوع را بايد تبديل به پنج يا ده تا موضوع کنيم در واقع استخراج مطالب به صورت کاملاً تخصصي صورت مي­گيرد حتي در حوزه مطالعات کتاب شناختي و . . . در آينده ما مي­خواهيم به اين نقطه برسيم که وجه تمايز کتابخانه تخصصي و عمومي کجاست.

- شما همه حيطه­ها و قالب­ها را پوشش مي­دهيد؟

بله. کتابخانه تخصصي به تمام موضوعات بشري به عنوان يک وجهه تمايز تأثيرگذار و مؤثر در توليد اطلاعات اعم از ادبيات، هنر، تاريخ، جغرافيا و . . . نگاه مي­کنند. در اينجا گرايش اصلي ­مان جنگ ايران و عراق است اما از ديگر جنگ­ ها هم منابعي داريم. با اين حال فضاي فيزيکي و نيروي انساني به ما اين اجازه را نمي­دهد که به کل جنگ­هاي دنيا به اين گونه نگاه کنيم. در واقع ما جنگ ايران و عراق را محور قرار داديم که به عنوان تاريخ معاصر خودمان محسوب مي­شود اين بسته مطالعاتي در اينجا تکميل است.

- کتابخانه جنگ در حال حاضر 95% کارش متمرکز روي جنگ هشت ساله ايران و عراق است پنج درصد باقي به کدام کشورها اختصاص دارد؟ و کتاب­ها چگونه گزينش مي­شوند؟

ما يک اولويت جغرافيائي داريم اولويت ملي ما سرجاي خودش باقي است جنگ هشت ساله را پوشش مي­دهيم و به لحاظ اينکه طولاني­ترين و مهم­ترين جنگي است که در تمام شوون و مناسبات بين المللي تأثير گذاشته اهميت ويژه­اي دارد. اين جنگ به لحاظ اينکه در يک نقطه بومي و جغرافيائي قرار دارد در اولويت ما است و بعد ديگر جنگ­هائي که ايران در آن به نوعي درگير بوده است بعد از آن خاورميانه و آسيا در اولويت هستند مثل جنگ عراق و افغانستان و فلسطين. بوسني و لبنان هم يکي از منابع مورد توجه ما است اما با توجه به همه اين موارد گفتيم بيشترين پيگيري ما در حيطه جنگ ايران و عراق است.

- کتاب­هائي که در زمينه جنگ ايران و عراق در خارج از کشور چاپ شده است چطور؟

تمام منابعي که به اين جنگ مربوط مي­شود چه در داخل يا خارج کشور را پوشش مي­دهيم. يک سمت ما عراق و سمت ديگر ما نگاه جهاني به اين جنگ است. کتاب­هائي در زمينه جنگ ايران و عراق در بين ناشران غربي موجود است که اين جزئي از مطالعات آنها را پوشش مي­دهد مدام در اين زمينه کتاب منتشر مي­کنند همه اين کتاب­ها جمع­ آوري مي­شوند منتهي با توان خودمان.

- چه کساني اين کتاب­ها را گزينش مي­کنند؟

هر کتابي که چاپ مي­شود بدون گزينش ما وارد کتابخانه مي­شود حتي اگر يک برگ هم منتشر مي­شود ما بايد در اين کتابخانه داشته باشيم و اين از بايدهاست. ارتباطات جديدي با توجه به برگزاري نمايشگاه­هاي کتاب با ناشران خارجي و . . . داريم. يکي از مشکلاتي که در خارج از کشور وجود دارد عدم دسترسي مناسب به منابع ايراني است به طور مثال کتابخانه دانشگاه لندن در بخش مطالعات شرق شناسي از منابع فارسي جنگ ايران و عراق شايد بيش از پنج کتاب نداشته باشد اين نشان دهنده مشکل ارتباطي است و مجموعه ناشران بخشي از اين موضوع را دامن مي­زنند.

- به تازگي خبرهائي از اجراي طرح ارتباط آنلاين و پيک کتاب به گوش مي­رسد لطفاً پيرامون اين بحث توضيح بفرمائيد؟           

مدت­هاست کتابخانه تلاش دارد براي سهولت استفاده اعضا و مراکز مطالعاتي و پژوهشي طرح پيک کتاب را اجرا کند اکنون زمينه اين حرکت فراهم شده است. معمولاً پيک کتاب براي دو دسته از مراکز فعال تعريف مي­شود يکي براي ناشران و کتاب فروشان که قصدشان فروش است و آنان انتفاع مادي خودشان را دنبال مي­کنند و دوم براي کتابخانه­ها و به قصد امانت و عودت منابع است که سعي مي­کنند کم ترين هزينه بر اعضا تحميل شود. ما سعي داريم که هزينه رفت و آمد اعضاي کلانشهر تهران را به لحاظ وقت و هزينه مادي به کم ترين حد خودش برسانيم. ضرورت اين کار بسياري از اعضاي کتابخانه ما به ما گوشزد کردند و ما به دنبال راه حلي بوديم که کار عملي شود. کتابخانه قصد پذيرش از طريق سفارش تلفني را در آينده­اي نزديک از طريق ارتباط آنلاين و طرح پيک کتاب را دارد. در شروع کار يک روز در هفته را انتخاب کرديم و به تمامي اعضا هم اطلاع رساني کرديم که مثلاً کتابخانه جنگ چهارشنبه­ها پيک کتاب دارد و در طول هفته سفارش اعضا را دريافت مي­کنيم و همان روز آثار مورد نظرشان را برايشان ارسال مي­کنيم پس از آن با پايان مهلت دو هفته­اي امانت کتاب، براي عودت آثار پيک مجدد وارد عمل مي­شود.

- در زمينه پست کتاب هم برنامه­اي داريد؟

پست کتاب هم در مرحله بعدي دستور کارمان قرار داده­ايم. اکنون بيش از 100 نفر از اعضاي کتابخانه يعني حدود يک ششم اعضا ساکن شهرستان هستند که در نبود کتابخانه مناسب در شهرستان­ها به ما مراجعه مي­کنند. ما اميدواريم براي تمامي اعضايش نيازمند منابع تخصصي جنگ و جنگ­ها در تهران و شهرستان­ها وقتي در خارج کشور توانائي سرويس دهي مناسب برقرار کنيم.               

 

سه‌شنبه 12 مهر 1390 - 10:15


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری