چهارشنبه 22 آذر 1396 - 6:53
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان كهكيلويه و بويراحمد

 

تحليل زبان دعا

 

زبان دعا ازعناصر مشترک ومهم همه انسان ها وفرهنگ ها است وجايگاه ويژه اي درفرهنگ شيعي دارد .اين زبان منشاء فطري وتاريخي به قدمت تاريخ انسان دارد وترجمان دعاي حقيقي بوده وارتباط خاصي بين فقير محض وغني مطلق ، خداوند متعال ، برقرار مي کند .حقيقت زبان دعا ويژگيهاي به اين زبان بخشيده است که آن رااز ساير زبان ها ممتازکرده وبه زبان عرفان نزديک مي کند .دراين مقاله حقيقت زبان دعا مورد تحليل قرار گرفته است .

مقدمه

تاريخ دعا به پيدايش انسان وهبوط آدم (ع) بازمي گردد . احساس نياز ، خواستن وناتواني ازدرون وبرون همواره با انسان بوده وهمين احساس از اولين احساسات وادراکات آدمي بوده است .بنابراين انسان ازآغاز پناه بردن به قدرتي لايزال را براي آرامش وبقاي خود ضروري مي ديده است . ازهمين روز تاريخ بشريت هرگز ازتوجه به مبدا عالم ودعا به درگاه اوخالي نبوده است . آيات قرآني وروايات برخي دعا هاي حضرت آدم وحوارا بعد از هبوط بيان مي کنند .همچنين از ساير انبياي الهي وامت هاي آنان دعاهاي فراواني درآيات وروايات نقل شده است .همين دعا ونيا يش ها سرآغاز فصلي خاص درفرهنگ وحيات بشريت بوده است

تاريخ دعا دليل روشني است براين که زبان دعا جزو لاينفک حيات انساني است ، حتي اگر انسان غرق در کفر و بت پرستي باشد ، بازبان دعا درمقطعي از زندگي وي زبان به بيان مي گشايد.

حقيقت زبان دعا

1- زبان دعا وجه بياني وجودي

زبان دعا ازسنخ الفاظ وگويش که ازصوت درفضاي دهان پديد مي آيد نيست هم چنان که ازسنخ نشانه ها وعلايمي که مفاهيمي را القا مي کنند نيست . بلکه وجه بياني وجود انساني است که مي تواند درتمام انسان ها با تمام اختلاف گويش ها ويا اختلاف فهم هايشان ازنشانه ها ، يکسان جريان يابد .درزبان دعا چون مخاطب درحقيقت خداوند متعال است الفاظ موضوعيت ندارد ومهم خواست وخواسته طالب ازمطلوب است

2-زبان دعا واقعيتي فراتر اززبان عرفي

 درزبان عرفي گاهي کلمات والفاظ بي آن که ريشه درذهن وقصد گوينده داشته باشند ازدهان خارج مي شوند ومتکلم اساسا اراده استعمالي ندارد ، درست مانند انسان خواب يا هاذل وساهي که سخن برزبان مي رانند.دراين مرحله ، هرگز اين الفاظ را نمي توان زبان ناميد واين قبيل الفاظ افاده معنايي که بتوان آن را به متکلم نسبت داد نمي کنند .فراتر از اتکاي الفاظ به معاني ذهني که درزبان عرفي لازم است ، مرحله ديگري وجود دارد که وجود عيني معني درنفس حاضر است وبيان با اتکا به وجود عيني معنا ونه وجود ذهني شکل مي گيرد . دراين مرحله زبان دعا به زبان عرفان نزديک مي شود وانسان قبل از توجه به خواسته خود خداوند متعال از آن آگاه است (ان الله يحول بين المرء وقلبه ) (انفال /24)

3- غير لفظي بودن زبان دعا

حقيقت زبان دعا ازسطح لفظ بي جان خارج است ودرمرتبه لفظ نيست ، بلکه توجه به حضور عيني درخواست است ، لذا يک ((وجه وجودي بياني )) است که داعي را درارتباط وثيق با مدعو (خداوند متعال ) قرار مي دهد وواسطه يک جذب وانجذاب معنوي است . فقير علي الاطلاق را به غني علي اطلاق پيوند مي دهد . ازهمين رو تمام دعا هاي حقيقي عبادت است ((فسميت دعاعک عباده )) (دعاي 45 سحيفه سجاديه )وازطرف ديگر تمام عبادات نيز زبان دعا است .

4-وجدان وفقدان زبان دعا معيار دعاي حقيقي ودعاي مجازي

تحليلي که در باره زبان دعا گذشته روشن مي سازد که بسياري ازدعاها دعاي حقيقي نيست ،بلکه داعي ودعا مجازي است . دعاي مجازي قابليت استجابت ندارد واين راز عدم استجابت بسياري ازادعيه مردم است .درحالات مختلف داعي بازبان سر والفاظ به دعا نشسته اما با زبان دعا ازخداوند درخواست نمي کند

1-داعي با زبان عرفي درخواست خود را به پيشگاه خداوند عرضه مي کند اما خواست وخواسته اش حضور عيني درقلب ندارد معاني خواسته هايش معاني ومفاهيم ذهني وبرآمده از علم حصولي است ونه علم حضوري .رسول الله دعاي چنين شخصي رابعنوان دعاي غافل وامام صادق (ع) ، دعاي ساهي که شايستگي اجابت را ندارد ، معرفي کرده اند . قال رسول الله ( واعلموا ان الله سبحان لا يستجب دعاء من قلب غافل ) قال صادق (ع) ( ان الله لا يستجيب دعا بظهر قلب ساه فاذا دعوت فاقبل بقلبک ثم استيقن بالاجابه

2-دردرون داعي زبان وجودداردوخواستي حضور وجودي يافته ، اما به جهت فقدان توجه ومحدوديت علم داعي آن را به وضوح نمي بيند، لذا با زبان عرفي چيزي مغاير خواسته اش به زبان مي آورد وبه پيشگاه خداوند عرضه مي کند يعني آنچه با زبان سر مي طلبد با آن چه با زبان دعا مسئلت مي کند مغاير است

3-گاهي داعي با زبان عرفي دعا مي کند وخدا را مي خواند واز اومسالت مي کند اما دردرون اوزبان دعا وجود ندارد ، زيرا درحقيقت خدارا نمي خواند ، دردل همه اميد ونگاه به اسباب عادي يا اموري که توهم کرده درزندگي موثر است دارد، لذا با زبان سر خدا را مي خواند اما با زبان دل اسباب ووسائطتوهمي را مي جويد اين نوع دعا قابليت استجابت را ندارد ودعاي مجازي است .

امام سجاد (ع) لازمه دعاي حقيقي را انقطاع کامل واخلاص مي داند ((اللهم اني اخلصت بانقطاعي اليک واقبلت بکلي اليک و...))(دعاي 28)

2- ويژگي زبان دعا

1- زبان دعا مبتني برعلم حضور است

تحليل حقيقت زبان روشن مي نمايد که خواستن وخواسته ها دردعاي حقيقي فقط مفاهيم وتصورات ذهني نيست ، بلکه حضوري وجود دارند واگر زبان دعا با زبان سر متحد شود ، الفاظ دعا متکي به مفاهيم ذهني که محصول علم حصولي انسان است نيست بلکه محصول نياز حقيقي است که حضور وجودي درجان انسان دارد

2-زبان دعا مبتني برعلم ويقين

وقتي زبان دعا مبتني برعلم حضوري گرديد ، بيان آن مبتني بريقين واقعي است ونه يقين اعتقادي ويا ظن وگمان که احتمال خطا درآن مي رود .اين ويژگي در سراسر ادعيه ائمه اطهار (ع) وصحيفه سجاديه کاملا مشهود وجاري است وگاهي با صراحت اين ويژگي زبان دعا بيان شده است لذا با کلماتي مانند: رايت (دعاي 28)وجدت ، علمت وايقنت (دعاي 12)که دلالت بريقين وعلم به خواسته واستجابت مي کند ، شروع مي شود . باتوجه عميق درادعيه صحيفه سجاديه مي يابيم که امام (ع) درهيچ کدام از فرازهاي دعا شک وترديد ندارد واساسا بوي ظن وگمان به مطالب وحوايجي که ابرا ز شده به مشام نمي رسد تا چه رسد به شک يا ترديد ، همان گونه که يقين به استجابت نيز درآن ادعيه موج مي زند .

3- زبان دعا ترجمان فطرت

فقر عين ذات وحقيقت داعي وغنا حقيقت مدعو ، خداوند متعال ،است ، پس ذات وفطرت انسان برفقر استوار شده است ، لذا احساس فقر ونياز احساسي فطري است . اساسا دعا رويکرد وجه وجودي بياني فقير به غني مطلق وزبان دعا همين وجه وجودي است . اين که فطرت انساني فقط درپي طلب وجستن - خداجويي ،حقيقت ، فظيلت طلبي ، زيبا طلبي و... -است به جهت اين است که فطرت وذات انسان عين فقر است .

سراسر صحيفه سجاديه بيان رويکرد آينه فقر وانعکاس است .به بيان ديگر زبان دعا دران صحيفه ازطرفي بيان فقر وجودي داعي وازطرف ديگر شهود غنا به  قدر سعه وجودي داعي وازجهت سوم اظهار چگ.نگي ربط بين فقير وغني است امام سجاد دردعا47چنين ظهور پيدا مي کند اللهم .. وزدني اليک فاقه وفقرا .....وهمچنين دردعاي 48...وبفقري اليک وغناک عني فان لم اصب خيرا اقط الا منک و...به خوبي اين امر را به اپبات مي رساند.

 

منابع وماخذ

1- صحيفه سجاديه (1379) ترجمه علي شيرواني ، قم : دارالکفر

2- جوادي عاملي ، عبدالله ، (1364 ) ، مبدا ومعاد ، قم : انتشارات الزهراء

3- قرآن کريم ترجه آيت اله ناصر مکارم شيرازي

4- قمي ، (1378)عباس ،مفاتيح الجنان ، تهرات : انتشارات حر

5- فعال عراقي ، حسين ، داستان هاي قرآن وتاريخ انبيا درالميزان ، تهران : نشر سبحان

6-تهراني ، جواد ، (1369) ، عارف وصوفي چه مي گويد ، تهران : بنياد بعثت

 

سيد مهدي فتاحي پور کارشناس فرهنگي شهرلنده

 

 

چهارشنبه 6 مهر 1390 - 11:2


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری