چهارشنبه 7 تير 1396 - 3:12
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

شيما حسن زاده

 

امروز، پرباترين و پرکارترين روزها

 

گزارشي از وضعيت نشر در واحد موسيقي حوزه هنري

 

هنگامي که به فهرست کتابهاي منتشر شده در زمينه موسيقي (به زبان فارسي) نگاه مي­کنيم، ملاحظه مي­شود که تعداد عناوين، نوبت­هاي چاپ و نيز از اين دست کتاب­ها، نسبت به دوره زماني طولاني خود، مقدار قابل ملاحظه­اي را شامل نمي­شود. اگر مبدأ تاريخ کتاب­هاي چاپي موسيقي را از سال 1299 شمسي در نظر بگيريم که در آن سال اولين کتاب آموزشي (دستور کار، نوشته استاد علينقي وزيري) چاپ شد طبق فهرست دقيق جلد اول کتاب­شناسي توصيفي موسيقي ايران تا سال 1359 يعني 60 سال بعد از ن کمتر از 10 عنوان کتاب چاپ شده است. يعني حتي سالي يک عنوان هم به طور مرتب چاپ نشده است و تازه بسياري از اين کتاب­ها مربوط به موسيقي غربي و فرهنگ مربوط به آن مي­شود و کتاب­هاي مريوط به موسيقي سنتي ايراني اقليت را تشکيل مي­دهد هرچند در اين بين شاهکارهاي فراموش نشدني مثل سرگذشت موسيقي ايران در سه جلد (استاد خالقي)، رديف موسيقي ايران (استاد معروفي) و تاريخ موسيقي ايران (استاد مشحون) هم هست که ارزششان به جاي خود محفوظ است. اما بعد از انقلاب و به ويژه بعد از سال 1368 که حکم تاريخي حضرت امام خميني در باب وجوه حرمت و حليت موسيقي صادر شد تعداد چشمگيري از کتاب­هاي موسيقي چاپ شدند رشد جمعيت علاقه بي حد مردم به موسيقي و به ويژه موسيقي ايراني، تأسيس گروه­هاي موسيقي در دانشگاه­ها و شکل­گيري جريان تحقق در طبقات مختلف موسيقيدان و نيز ايجاد مجموعه پربار فرهنگي و هنري مثل حوزه هنري باعث رشد کمي و کيفي انتشارات موسيقي شد. به طوريکه به هيچ وجه قابل قياس با 60 سال سابقه آن در سنوات پيش از انقلاب اسلامي نيست. هم اکنون نيز اين جريان تأليف و انتشار ادامه دارد. به طوريکه مي­توان مجموعه برآيند کمي و کيفي اين 30 سال را تا چند برابر افزون­تر از مجموع آن در 60 سال پيش از انقلاب دانست. گذشته از عوامل فوق نقش هدايتي و حمايتي برخي از ارگان­هاي دولتي را نيز نبايد فراموش کرد. به ويژه توجه به موسيقي­هاي مذهبي و آئيني و نيايشي، در سنوات اخير بسيار فزوني گرفت و از دل همايش­ها و جشنواره­ها کتاب­هاي ارزشمندي درآمد که بخش عمده آن مربوط به بخش موسيقي حوزه هنري است. همچنين رويکرد تئوريک و فلسفي و شاخه­هاي گوناگون تولد يافته و پژوهشگران جوان (با ميانگين سني 30 تا 45 سال) آثاري را عرضه کرده­اند که در بالاترين سطوح ممکن ارزيابي مي­شوند توجه به فرهنگ مطالعه ميان اهالي موسيقي افزايش يافته به طوري که برخي از کتب از قبيل همان سرگذشت موسيقي ايران و يا کتاب­هاي تئوري، که در سال­هاي پيش از انقلاب هر 25 سال يکبار تجديد چاپ مي­شدند اکنون هر دو سال يکبار تجديد چاپ مي­شوند. تمام اينها همکاري و تعامل متقابل ميان مردم، هنرمندان و دولتمردان را در اشاعه فرهنگ کتابخواني در زمينه موسيقي نشان مي­دهد بدون ترديد اتخاذ سياست­هاي گزينشي، نخبه­گرائي همراه با حفظ شئون مردمي و سياست­هاي حمايتي براي مؤلفان و ناشران مي­تواند اين جريان نيکو را فراگيرتر کند طبيعي است که در اين بين آثار متوسط به پايين گاه کم ارزش و گاه به صورت کتاب­ سازي ديده مي­شود. گو اينکه همان­ها هم نقشي مثبت در جذب مخاطبان اُنس نيافته با کتاب دارند. ولي به طور روشن و با استناد کامل مي­توان ديد که کتاب­هاي با ارزش و ماندگار اکثريت را دارند و همان­ها هستند که بنيان والاي فرهنگ والاي آينده موسيقي فاخر کشور را مي­سازند. با وجود اينکه هم اکنون با داشتن 40 عنوان کتاب چاپ شده در دوره جديد و 22 عنوان کتاب منتظر چاپ داريم مرکز موسيقي حوزه هنري در عمر 28 ساله­اش هيچ­گاه به چاپ کتاب به طور متمرکز نپرداخته است مگر در هفت ساله گذشته به اين خاطر که مشغول فعاليت­هاي فرهنگي ديگري از قبيل کنسرت­ها، برنامه­هاي پژوهشي، جشنواره­ها و توليد بود و در نهايت در دهه 1370 فقط هفت جلد کتاب منتشر شد که چند جلد آن مربوط به توضيح جشنواره­هاي موسيقي نواحي بود و بين سال­هاي 78 تا 80 تنها چهار جلد کتاب چاپ شد و اصولاً خود را ناشر کتاب موسيقي نمي­دانست اما موفقيت چند کتاب پرفروش و استقبال گرمي که تني چند از موسيقيدانان خوشنام و شاگردانشان از اين کتاب­ها کردند هم اکنون مرکز موسيقي حوزه هنري را به عنوان ناشري جدي در زمينه شناخت، گزينش، حمايت و سفارش دهنده انتشار کتاب­هاي نخبه و فرهنگ­ساز معرفي کرده و هر روز پيشنهاد تازه­اي از طرف مؤلفين ارجمند کشور به اين مرکز ارائه مي­شود. از آنجا که هدف با همکاري بي دريغ انتشارات سوره مهر، ايجاد بازار نشر و فروش تجاري کتاب نيست. از همان اول نيز اهداف را تعريف و تا هم اکنون نيز کارنامه قابل قبولي از اين مسير ارائه شده است. به طور کلي قصد اين مرکز اين بوده است که به طور کلي فرهنگ­سازي و الگوسازي در چهارچوب نظام و اعتقادات بوده است. براي همين هم با توجه به اختيارات ويژه­اي که وجود دارد از سود کلان بعضي آثار که احتمالاً برخي گوشه­ها و زواياي آنها با اين نظام اعتقادي هماهنگ نبوده صرف نظر کرده تا بتواند به اعتبار خود بيافزايد. از اين رو کتاب­هاي چاپ شده در مرکز موسيقي حوزه هنري را به چند دسته مي­توان تقسيم کرد ابتدا آثاري مشخصاً اعتقادي که کتاب­هاي مربوط به موسيقي­هاي آئيني، تجلي هنر موسيقي در تفکر ديني در فرهنگ­ هاي مختلف نواحي ايران، مربوط به آن است برخي از اين کتب مستقيماً به جشنواره­ها مربوط مي­شود و برخي ديگر به طور مستقل تأليف شده­اند. کتاب­هاي صرفاً آموزشي به عنوان مثال نظر به فقر فرهنگي موجود در زمينه موسيقي کودک با معيارهاي اصيل و فاخر در اين زمينه اهتمام شده است و کتاب­هايشان استقبال­هاي دلگرم کننده­اي داشته است همچنين برخي از کتب که جنبه­ي دانشگاهي داشته­اند لازم به ذکر است که کتاب­هاي دانشگاهي به معني اخص آن، چاپ نکرده و نمي­کنند. که البته اين وظيفه بخش دانشگاهي کشور است. همچنين برخي از کتاب­ها در دانشکده­ هاي موسيقي به طور جدي استفاده مي­شوند. کتاب­هاي مرکز موسيقي حوزه هنري در طيفي ميان کتاب­هاي عادي و کتاب­هاي دانشگاهي هستند و قشر وسيعي از دانش­آموختگان موسيقي را شامل مي­شود. آثار فاخر در کلاسيک موسيقي ايران به ويژه در فرم­ها و قالب­هائي که تاکنون بسيار کم کار شده­اند يا اصلاً کار نشده­اند. از ابتدا در اين مرکز تصميم گرفته شد که بيشتر به انتشار متون آموزشي و تحليلي بپردازيم و نه انتشار متون نت نويسي شده با توجه به اينکه بازار پررونقي نيز دارد. اما اگر اثري در حدود بالاتر از آثار ارزشمند موجود به دست اين حوزه برسد آنرا سريعاً انتشار خواهد داد. مانند آثاري چون: 101 پيش درآمد ارشد تهماسبي، رديف عودنوازي منصور نريمان، هارموني کاربردي و ارطان ساهاکيان و . . . اين تصميمات باعث شده است که واحدهاي تابعه اين مرکز در شهرستان­ها نيز اين سياست را پيروي کنند و آثاري ماندگار چاپ کنند. کتاب­هاي مرجع که مسلماً در هر رشته بسيار محدود هستند و در موسيقي کمتر است اما واحد پژوهشي مرکز موسيقي حوزه هنر در حال حاضر دو سه عنوان از آنها را چاپ کرده است و باز هم چاپ خواهد کرد امتياز انتشار اولين کتاب­شناسي ويژه موسيقي ايران به طريق توصيفي نيز متعلق به همين مرکز است که همکار قديمي و پژوهشگر شناخته شده موسيقي کشور، عليرضا ميرعلي نقي آنرا نوشته و جلدهاي بعدي آن نيز در دست تدوين است اين کتاب مورد تحسين موسيقيدانان بزرگ در خارج و داخل کشور واقع شده است. متون تحليلي و مخصوص نقد و بررسي نيز ترجمه­هائي از بزرگان علم موسيقي­شناسي در دانشگاه­هاي کشورهاي پيشرفته که ويژه موسيقي ايران کار کرده­اند. ناشر معمولي اين کتاب­ها را کمتر چاپ مي­کنند چون جنبه تجاري ندارند ولي با وجود اينکه اين نوع کارها در الويت­هاي واجب­الاجراي اين مرکز نيست اما در اين مرکز چاپ اينگونه آثار را لازم دانسته است و جوانان و قشر تحصيلکرده و دانشگاهي را در جريان تحقيقات دانشمندان موسيقي­شناس کشورهاي غربي در مورد ايران قرار داده و بالاخره سخن آخر اينکه دفتر پژوهش­هاي کاربردي، بخش انتشارات مرکز موسيقي حوزه هنري در سال­ هاي اخير پرکارترين و پربارترين کارنامه و به عبارتي تنها ناشر موسيقي بخش دولتي بوده است.                             

 

سه‌شنبه 5 مهر 1390 - 11:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری