يكشنبه 29 مرداد 1396 - 22:6
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمد عصاريان

 

ادبيات جنگ راوي دردها و آلام مشترک بشري

 


خاطره نويسي و جمع­آوري خاطرات رزمندگان 8 سال جنگ تحميلي يکي از اساسي­ترين و پررنگ­ترين فعاليت­هاي حوزه هنري طي سال­هاي اخير بوده و مي­توان گفت با عملکرد خوبي که اين مجموعه داشته هم اکنون گنجينه ارزشمندي از مکنونات دروني رزمندگاني گردآوري شده است. بي شک جمع­آوري و تدوين خاطرات اين رزمندگان که اغلب در سکوت بوده­اند از بيان خاطرات خود به هريک به هر دليلي خودداري مي­کردند کاري است که دشوار مي­نمايد و هرکسي توان انجامش را ندارد. . . کسي که اهل دل باشد مي­تواند برود و با زبان دِل اين رزمندگان را راضي کند به بيان مکنونات قلبي­شان از روزهاي سختي که هر لحظه عزيزي در کنارشان شهيد شده و گاه نيز خودشان اسير شده­اند.

اين کار را در دفتر فرهنگ و ادبيات پايداري حوزه هنري به مديريت مرتضي سرهنگي و بسياري از ديگر نويسندگان، مشتاقان و پژوهشگران اين عرصه انجام داد از اين رو سلسله نشست­هاي اين دفتر با موضوع نقد و بررسي کتاب­هاي چاپ شده در حوزه ادبيات دفاع مقدس فرصتي بود تا ضمن بررسي روند خاطره نويسي در عرصه دفاع مقدس مجالي باشد براي بحث و گفتگو از آنچه تاکنون اين مرکز در عرصه خاطره نويسي انجام داده است. در اين نشست مرتضي سرهنگي رئيس دفتر فرهنگ و ادبيات پايداري حوزه هنري و نصرت الله صمدزاده رئيس کتابخانه دفاع مقدس اين مرکز و همچنين عليرضا لبش حضور داشتند. ابتدا صمدزاده با اشاره به اين مطلب که بسياري از رمان­خوان­ها به سمت مطالعه خاطره کشيده شده­اند گفت: پس از انتشار کتاب (دا) افراد زيادي به سمت مطالعه خاطرات گرايش پيدا کردند اين موضوع نشان مي­دهد تا پيش از اين کتاب­هاي خاطره در بيان خود به چنين اوجي نرسيده بودند اين کتاب دو روايت تاريخي و فرهنگي را در خود جاي داده و با نزديک کردن اين دو روايت به يکديگر توانسته راوي دردهائي باشد که براي هرکسي ملموس و قابل درک است. در ادامه سرهنگي گفت: هر جنگي در يک روز، ساعت و جغرافياي معيني آغاز مي­شود و پايان مي­گيرد در اصل آنچه به پايان مي­رسد ظاهر جنگ است و جامعه تا چندين دهه و حتي چند قرن آثار آن را با خود خواهد داشت و دامنه اين ادبيات همواره تداوم يافته و حتي از مرزهاي يک کشور خارج مي­شود. وي افزود: ادبيات جنگ ادبيات داستاني است به همين علت بدون مرز است و در همه جاي جهان مخاطب دارد چرا که مردمي­ترين نوع ادبيات در جهان است و راوي دردها و آلام مشترک بشري است. نسبت خاطره به تاريخ مانند نسبت بدن انسان به استخوان­بندي که اگر نباشد هيچ بافتي دوام نمي­آورد پس بي شک تاريخ نگاري فردا نيازمند اين خاطرات است. مدير دفتر فرهنگ و ادبيات پايداري حوزه هنري ادامه مي­دهد: ما خاطرات طبقه­اي از اجتماع را جمع­ آوري مي­کنيم که در سکوت بوده­اند و در تاريخ رسمي جنگ تحميلي هيچ گاه نامي از آنها به ميان نمي­آيد در حاليکه براي ثبت تاريخ اجتماعي جنگ نيازمند اين خاطرات هستيم. سپس لبش اين سؤال را مطرح کرد که آيا نزديک شدن خاطره به داستان به ساختار آن آسيبي وارد مي­کند يا خير؟ صمدزاده در پاسخ به اين سؤال گفت: تاکنون خاطره را يا با متد داستان و يا تاريخ بررسي کرده­ايم و آن را ژانري مستقل محسوب نکرده­ايم در حاليکه خاطره بايد يک ژانر مستقل محسوب شود چرا که ويژگي­هاي خاص خودش را دارد و بايد به آن هويتي مستقل بدهيم تا زمانيکه به آن به عنوان يک ژانر مستقل نگاه نکنيم نمي­توانيم نقد و نقادي درستي از آن داشته باشيم. در ادامه سرهنگي گفت: خاطرات تقريباً در حکم سندي شفاهي براي تاريخ جنگ هستند. سالم و دست نخورده. زماني مي­توانيم در استخراج اين اسناد موفق عمل کنيم که نگاهي همراه با جزء ديگري به اجتماع داشته باشيم. همواره هويت خاطره حفظ مي­شود و تنها آنرا با جزئيات بيشتري بيان مي­کنيم خاطره­گوئي يعني آنچه بر من گذشت. سرهنگي در پاسخ به اين سؤال که آيا نگاه نويسنده در بيان فضا دخيل مي­شود؟ گفت: ادبيات جنگ را سرباز پديد مي­آورد که نثر خاص خودش را دارد گاه حتي گستاخ و عريان است، اتفاقات جنگ بزرگتر از خيال نويسندگان است. جزئيات را بايد از سرباز سؤال کرد. او هيچ وقت فکرنمي­کرده آنچه روي مي­دهد و بر وي مي­گذرد روزي قرار است کتاب شود به طور مثال مي­گويد صبح راه افتاديم عصر رسيديم قله. من بايد بپرسم اين صبح تا عصر چگونه گذشت و چه اتفاقات ديگري افتاده است و چه حال و هوائي داشتيد. در ادامه لبش سؤال کرد چرا بسياري از زواياي جنگ تحميلي تا چند سال پيش در آثار اين عرصه ديده نشده بود و به تازگي بيان مي­شود؟ صمدزاده گفت: همواره غلبه روايت با مقامات و کساني که به نوعي جايگاه سياسي و نظامي داشته­اند بوده که روايتشان بيشتر جنبه تاريخي داشته و واقعه محور بوده است. حال اين روايت انساني از مردم و جنگ به سمت مردم و کوچه و بازار سوق پيدا مي­کند افرادي که پس از پايان جنگ تحميلي در فضائي به جامعه وارد شدند که اوضاع سياسي به گونه­اي بود که به عنوان فاتح واردجامعه نشدند و روايت انساني جنگ در سينه­هايشان ماند. به عنوان مثال (دا) يکي از همين موارد است که ظرفيت جديدي در روايت انساني جنگ محسوب مي­شود. سرهنگي در پايان گفت: در اغلب جنگ­هاي دنيا ارتش رسمي وارد جنگ مي­شود اما جنگ ما دفاعي است در ذات اين نوع جنگ مردم به دفاع مي­روند ترديد ندارم گستردگي خاطرات دفاع مقدس در کشور ما به خاطر مردمي بودن آنهاست. بايد اين روند را ادامه دهيم چرا که خاطرات قيمت تمام شده يک جنگ هستند و به ما يادآوري مي­کنند که چه سختي­ها کشيده شده است، اگر خاطرات را جمع­آوري نکنيم قدر و قيمت فداکاري­ها فراموش مي­شود.

 

چهارشنبه 30 شهريور 1390 - 10:10


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری